Een meisje staat bij de overblijfselen van vluchtelingenkamp Moria, dat vannacht in vlammen opging.

Vluchtelingenkamp

Hoe Moria een mensonwaardige en uitzichtloze hel werd

Een meisje staat bij de overblijfselen van vluchtelingenkamp Moria, dat vannacht in vlammen opging.Beeld AFP

Liever de gevangenis dan de hel van kamp Moria. Het vluchtelingenkamp op het Griekse eiland Lesbos was al nooit een fijne plek maar veranderde de afgelopen jaren in een mensonwaardige en uitzichtloze hel. Correspondent Thijs Kettenis, die het kamp meermaals bezocht, legt uit hoe het zo ver kwam.

‘Welkom in de gevangenis’, is het eerste wat je als bezoeker aan vluchtelingenkamp Moria op Lesbos ziet, als je komt aanrijden vanuit het gelijknamige dorp. Met grote zwarte letters staat de tekst in het Engels op een buitenmuur gekalkt. Meer dan ooit voelden de bewoners zich afgelopen week gevangenen, toen het kamp in volledige lockdown ging nadat de eerste coronabesmetting was vastgesteld. Niemand kwam er meer in of uit. Hulporganisaties en bewoners waarschuwden toen al dat door dat verstikkende en machteloze gevoel de vlam in de pan zou slaan. Mogelijk is dat dinsdagavond inderdaad gebeurd. Er zaten toen meer dan 12.000 mensen in het kamp, dat plaatst biedt aan ruim 2700. 

Niet dat het voor die tijd veel beter was. Veel bewoners hadden Moria wellicht graag ingeruild voor een echte gevangenis. Daar heb je ten minste een dak boven je hoofd, en hoef je niet te slapen in de buitenlucht op een stuk karton, of opgepropt in een tentje. Met een luier aan omdat je ’s nachts niet naar het smerige toilet durft, bang voor dronken en opgefokte jongens en mannen. Daar hoef je je in de regel geen weg te banen door een riviertje van uitwerpselen, ontstaan doordat het riool de belasting niet aankan. Daar hoef je niet uren in de rij, in een soort kooi, om vervolgens soms letterlijk te moeten vechten voor een vies bakje rijst met een ondefinieerbaar prutje. En je bent er ook niet afhankelijk van hulporganisaties die, vaak met kunst- en vliegwerk van vrijwilligers, niet de mogelijkheden hebben om je écht van je pijn en angsten af te helpen.

Moria was al geen fijne plek in de zomer en herfst van 2015, toen de vluchtelingen dagelijks met duizenden tegelijk in niet zeewaardige bootjes de oversteek waagden vanuit Turkije naar Lesbos en andere eilanden op een paar kilometer varen. De Griekse autoriteiten konden de registratie niet bijbenen. In rijen van honderden meters lang, soms in de stromende regen, stonden de vluchtelingen te wachten: rechts de heuvel op de Syriërs, links de heuvel op de overige nationaliteiten. Maar na een paar dagen al konden ze de boot op, naar Athene, en vandaar uit verder Europa in. Moria was meer een transitkamp, en ondanks alle ellende was er iets dat de vluchtelingen op de been hield: hoop. 

Slapende migrant in kamp Moria in 2015.Beeld AP
Migranten in Moria in 2015.Beeld AP

Hoop maakte plaats voor wanhoop

Sinds de landen op de Balkanroute in maart 2016 hun grenzen sloten, en de EU met Turkije afsprak dat vluchtelingen in principe terug moeten naar dat land, komen mensen vast te zitten in Moria. Daar moeten ze hun asielprocedure afwachten. Dankzij de overbelasting van het Griekse systeem duurt het soms jaren voordat vluchtelingen weten waar ze aan toe zijn. Hoop maakte zo plaats voor wanhoop. Het aantal bewoners in Moria liep eerder dit jaar op tot tegen de 20.000. Steeds meer omliggende olijfgaarden veranderden in velden met tentjes en hutjes. De sanitaire voorzieningen, toch al in erbarmelijke staat, groeiden niet mee. Ondanks miljarden aan EU-steun lukte het de Griekse regering niet van Moria een menswaardige opvang te maken. 

Om het kamp enigszins te ontlasten, begon de Griekse regering in juni met het wegsturen van mensen die asiel hebben gekregen, zonder dat er voor hen woonruimte is of ze enig idee hebben waar ze heen moeten. Maar voor de bewoners van Lesbos is het niet genoeg. Die hielpen voorheen nog met de opvang, maar zijn de overlast, vernielingen en berovingen in de buurt van het kamp zat. Sommigen keren zich inmiddels met verbaal en fysiek geweld tegen hulpverleners. Enkele weken terug presenteerde de regering het plan om nog een hek om Moria heen te bouwen. Als dat na de brand nog door kan gaan, lijkt Moria weer een stukje meer op een gevangenis.

Lees ook: 
Kamp Moria zit voller dan vol en ze blijven maar komen

De brand in kamp Moria op Lesbos zondag zet de schijnwerper vol op de omstandigheden waarin de vluchtelingen op de Griekse eilanden leven. Met 30.000 zijn ze, meer dan ooit sinds de Turkije-deal van 2016.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden