null

Zeventig jaar Elizabeth II

Hoe moet het verder met het Britse koningshuis als de Queen er niet meer is?

Beeld AFP
Prins Charles, koningin Elizabeth II en prins William op het balkon van Buckingham Palace, in juni 2012. Beeld AP
Prins Charles, koningin Elizabeth II en prins William op het balkon van Buckingham Palace, in juni 2012.Beeld AP

Het Verenigd Koninkrijk viert dat Elizabeth II dit jaar zeven decennia koningin is, maar de 96-jarige Queen zal de festiviteiten slechts deels bijwonen. Haar jubileum werpt meer dan ooit de vraag op: hoe verder na Elizabeth II?

Niels Posthumus

Koningin Elizabeth II zei ooit dat zij als koningin ‘gezien moet worden om te worden geloofd’. Een monarch die zich zelden toont aan de bevolking, zal uiteindelijk de steun onder dat volk verliezen. Dus zal de 96-jarige vorstin er alles aan doen om zo zichtbaar mogelijk te zijn de komende vier dagen, waarin het Verenigd Koninkrijk haar zeventigjarig jubileum als vorstin viert.

Maar de jaren gaan tellen. De aanwezigheid van de Queen zal daardoor, ondanks al haar goede wil, waarschijnlijk toch beperkt zijn. Het is geen geheim dat ze niet meer goed loopt. In deftige koningshuistaal heet dat: ‘episodische mobiliteitsproblemen’. Vorige week werd duidelijk dat zij zaterdag in ieder geval de Epsom Derby niet bezoekt. Ze kijkt die paardenrace thuis op televisie.

Ook is de kans groot dat koningin Elizabeth donderdag de parade in Londen aan zich voorbij laat gaan. Want dat is een nogal lange zit. Prins Charles neemt in dat geval de honneurs waar. Wel verschijnt de Queen later waarschijnlijk kort op het balkon van Buckingham Palace, om een saluut van de langs marcherende Household Division in ontvangst te nemen. En ze zal, als het even kan, vast opnieuw op dat balkon staan tijdens de ceremoniële vlucht van de luchtmacht over haar paleis.

Verschil in populariteit

De zelf toch ook al 73-jarige prins Charles valt de laatste tijd wel vaker voor zijn moeder in. Zo las hij in haar plaats onlangs de troonrede voor bij de opening van het parlementaire jaar. Toch moeten we dat volgens Bob Morris, expert op het gebied van de Britse monarchie en verbonden aan het University College London, niet zien als een geplande, stapsgewijze machtsoverdracht van moeder op zoon. “Nee, het heeft echt puur te maken met de gezondheid van de koningin”, verzekert hij.

Toch komt er natuurlijk ooit een dag dat Charles koning wordt. Ook rond het huidige jubileum van de Queen wordt er volop gespeculeerd over wat dat zal betekenen voor de Britse monarchie. Zo zijn er twijfels over de stabiliteit van het koningshuis onder zijn leiding. Dat begint al met het enorme verschil in populariteit tussen zijn moeder en hem. Volgens een peiling heeft 81 procent van de Britten een positief beeld van Elizabeth, slechts 54 procent van de bevolking heeft dat van Charles.

Koningin Elizabeth staat bekend als betrouwbaar, als iemand die het land verenigt, als een apolitieke beschermvrouw – ook van de Britse politiek. Dat geldt niet voor Charles. Want nog afgezien van zijn faliekant mislukte huwelijk met prinses Diana, plus alle affaires en schandalen die daarbij kwamen kijken, is hij juist altijd erg uitgesproken geweest over politiek nogal polariserende onderwerpen, zoals woningbouw in het VK en het bestrijden van klimaatverandering.

Afbakening van de koninklijke familie

Daar kwam in februari nog bij dat de Britse politie een onderzoek startte naar zijn liefdadigheidsinstelling Prince’s Foundation. De politie wil weten of dat fonds een zakenman uit Saoedi-Arabië een Brits paspoort en een riddertitel aanbood in ruil voor een donatie – en of de prins daarvan wist.

Maar er zijn meer zaken dan zijn matige imago die onder een toekomstige koning Charles voor onvrede kunnen zorgen. Zo gaan er geruchten dat hij de omvang van de actieve koninklijke familie – lees: familieleden op de loonlijst staan van de staat – zoveel mogelijk wil inperken. Dat zullen de betreffende familieleden niet leuk vinden.

Al vermindert Charles ermee wel de kans op schandalen zoals dat rond zijn broer Andrew. Die trof eerder dit jaar een schikking in een misbruikzaak. Een vrouw had de prins aangeklaagd omdat ze als minderjarige door de Amerikaanse miljardair en pedofiel Jeffrey Epstein zou zijn ‘uitgeleend’ aan Andrew, zodat hij seks met haar kon hebben.

Genoeg gezichten nodig

Toch schuilen in zo’n nauwere afbakening van de koninklijke familie meer risico’s dan wat familieruzies alleen, waarschuwt Morris. Want om gezien en dus om geloofd te worden, zijn in een land met 67 miljoen inwoners een behoorlijk aantal mensen nodig om alle koninklijke taken te vervullen. Ook omdat Charles als toekomstige vorst tevens staatshoofd wordt van veertien andere landen.

“In een kleine staat als Noorwegen met 5 miljoen inwoners, of in Nederland zelfs, kom je nog wel weg met een bescheiden Koninklijke familie”, zegt Morris. “Maar in het VK waarschijnlijk niet.”

Toch denkt hij dat Charles, wanneer de dag komt, een goede koning zal zijn. Met een lach: “Hij heeft voldoende tijd gehad om zich erop voor te bereiden, nietwaar?” Maar Morris geeft toe dat de kans nihil is dat Charles de populariteit van zijn moeder ooit zal evenaren.

“Zij had het voordeel dat zij bij haar kroning nog erg jong was. Mensen wisten weinig van haar. Als jonge en onbekende vrouw kreeg zij het voordeel van de twijfel.” Koning Charles III zal al bij zijn troonsbestijging bejaard zijn. Hij heeft dan al een heel publiek leven achter de rug. “Er zal veel kritischer naar hem worden gekeken.”

Lees ook: In een verzorgingshuis in het Engelse Hoylake halen tachtigplussers herinneringen op aan The Queen. ‘Ze is zo’n sterke vrouw.

Tegen het imperialistisch verleden

Veel analisten verwachten dan ook dat de toekomst van de monarchie in werkelijkheid in handen ligt van zijn populairdere zoon William. De krant Sunday Mirror schreef al eens dat die de monarchie wil moderniseren. Minder stijf en formeel wil hij die maken, toegankelijker. Maar een van Williams ex-adviseurs, Miguel Head, benadrukte dat de prins wel degelijk het belang van ceremoniële tradities ziet. “Hij zal niet alles afschaffen. Hij is zich ervan bewust dat de monarchie iets tijdloos vertegenwoordigt en dat veel mensen houden van de magie en het theater eromheen.”

Overigens is het de vraag van hoeveel landen prins William tegen die tijd nog het staatshoofd zal zijn. Australië koos onlangs een openlijke republikein als nieuwe premier. En vorig jaar nog verklaarde het Caribische eiland Barbados zichzelf tot republiek. Prins William kreeg tijdens zijn bezoek in maart aan Jamaica en Belize bovendien te maken met hevige protesten tegen het Britse imperialistische verleden dat hij volgens de demonstranten representeerde en het koloniale karakter van zijn bezoek.

Morris benadrukt echter dat het niet altijd even makkelijk is voor landen om zich los te maken van de Britse kroon. “In Barbados was geen referendum nodig, dat maakte het relatief eenvoudig. Maar in Jamaica bijvoorbeeld, waar de regering al vrij lang aangeeft van het land een republiek te willen maken, is een tweederdemeerderheid in het parlement nodig, plus een referendum. In Canada dienen zelfs alle afzonderlijke provincies met zo’n besluit in te stemmen.”

En dan is er nog de vraag wat er voor de monarchie in de plaats moet komen. “In Australië kon men het bij het referendum in 1999 vooral niet eens worden over de vraag hoe een nieuw staatshoofd moest worden gekozen”, zegt Morris. Dus laten veel landen de zaken voorlopig liever zoals ze zijn. “Ook omdat die landen in wezen natuurlijk al republieken zijn”, zegt Morris. Een afbeelding van koningin Elizabeth mag er dan nog op het geld staan, het is niet dat zij – of Charles en William in de toekomst – er werkelijk politieke invloed heeft.

De kroning van Elizabeth is niet 70, maar 69 jaar geleden

Elizabeth II werd op 6 februari 1952, direct na het overlijden van haar vader koning George VI, koningin van het Verenigd Koninkrijk en een hele verzameling koloniën. Ook werd zij het staatshoofd van Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika, Pakistan en het huidige Sri Lanka. De kroning van Elizabeth II vond echter pas op 2 juni 1953 plaats. Dat is donderdag dus 69 jaar geleden.

Naast het VK erkennen nog veertien andere landen de Queen als staatshoofd: Australië, Canada, Nieuw-Zeeland, Antigua en Barbuda, de Bahamas, Belize, Grenada, Jamaica, Papua-Nieuw-Guinea, Saint Lucia, de Solomoneilanden, Saint Kitts en Nevis, en Saint Vincent en de Grenadines. Ook overzeese gebieden als Gibraltar, de Falklandeilanden, Bermuda en de Kaaimaneilanden doen dat.

De koningin is hoofd van het Britse Gemenebest. Daarin hebben het VK en oud-koloniën zich sinds 1953 verenigd. Elizabeth heeft zich altijd hard gemaakt voor die samenwerking. Ook al zagen veel mensen het in de jaren vijftig vooral als een teken van de afbrokkelende Britse macht. Samen omvatten de 54 bij het Britse Gemenebest aangesloten landen bijna een derde van de wereldbevolking.

Lees ook:

Ze is fragieler, maar Queen Elizabeth is onverminderd populair

Zondag is Elizabeth II exact zeventig jaar koningin van het Verenigd Koninkrijk. In een verzorgingshuis in het Engelse Hoylake halen tachtigplussers herinneringen op. ‘Ze is zo’n sterke vrouw.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden