Televisieseries

Hoe in Egypte de geschiedenis wordt herschreven

Volgens mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch zijn er waarschijnlijk meer dan 1000 mensen gedood tijdens de ontruiming van het Rabaa-plein.  Beeld AFP
Volgens mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch zijn er waarschijnlijk meer dan 1000 mensen gedood tijdens de ontruiming van het Rabaa-plein.Beeld AFP

Een van Egypte’s populairste televisieseries van het moment zorgt voor ophef na een aflevering over het bloedbad op het Rabaa-plein in 2013. Critici beschuldigen de makers van het herschrijven van de geschiedenis.

De ontruiming van het Rabaa-plein in 2013 was een van de bloedigste optredens van politie en leger tegen een groep demonstranten uit de moderne geschiedenis van Egypte. Al meer dan een maand werd het plein in Caïro destijds bezet door tienduizenden aanhangers van de Moslimbroederschap, die tegen de afzetting van ‘hun’ president Mohamed Morsi protesteerden.

Op 14 augustus gingen de Egyptische veiligheidsdiensten over tot ontruiming: met pantserwagens, bulldozers, getrokken wapens en sluipschutters werd het plein leeg geveegd. Waarschijnlijk werden meer dan 1000 burgers gedood, zo schat mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. In Egypte is het een omstreden dag: sommigen zien het als een dieptepunt van staatsgeweld tegen de burger, anderen beweren dat de veiligheidsdiensten gerechtvaardigd waren in hun handelen, omdat de demonstranten gewapend zouden zijn geweest.

Een van de populairste Egyptische televisieseries van het moment mengt zich nu ook in het debat, tot grote woede van sommige Egyptenaren. Het tweede seizoen van ‘De Keuze’, dat gaat over de ervaringen van een kolonel in een speciale eenheid van de politie, speelt zich deels af tijdens de politieactie op het plein.

In de serie doen de veiligheidsdiensten hun best om de vrede te bewaren: er wordt ruim van tevoren omgeroepen dat mensen het plein moeten verlaten, iedereen die weg wil mag gaan, en er wordt alleen geschoten op ‘terroristen’ – en zelfs dan pas nadat die het vuur openen op de politie.

Maar klopt dit wel? Volgens mensenrechtenorganisaties ging de ontruiming er heel anders aan toe dan hoe de serie het brengt. Zo stelt Human Rights Watch in een onderzoek dat er niet duidelijk gewaarschuwd werd dat het plein ontruimd zou worden, waren alle in- en uitgangen van het plein hermetisch afgesloten, en werd er geschoten op iedereen die probeerde te vluchten. De Egyptische veiligheidsdiensten zijn volgens HRW zo verantwoordelijk voor misdaden tegen de menselijkheid.

Sommige Egyptenaren reageren daarom woedend op sociale media. Want, zo vinden ze, met deze televisieserie wordt het verhaal van deze dag herschreven. “Ooit zullen de kinderen van de acteurs die meedoen aan deze serie zich schamen”, schrijft activiste Mona Seif op Twitter.

‘Series geschreven door politieofficier’

De serie wordt geproduceerd door Synergy, een productiehuis dat onderdeel is van de Egyptian Media Group, dat op haar beurt in handen is van de Egyptische inlichtingendiensten. Veel televisiezenders zijn de afgelopen jaren opgekocht door de inlichtingendiensten, wat te merken is aan het overgrote aanbod van films en series waarin het leger en de politie een glansrijke rol spelen en de Moslimbroeders worden afgeschilderd als terroristen.

Synergy is een grote speler; in 2019 produceerde het vijftien van de in totaal vijfentwintig soaps die tijdens ramadan werden uitgezonden. Een groot deel ging over de Egyptische veiligheidsdiensten die het opnemen tegen vijandige elementen.

Volgens Amr Waked, een van Egypte’s bekendste acteurs, is het televisieaanbod hierdoor enorm verschraald. “Het is net alsof elke serie is geschreven door een politieofficier”, vertelde hij twee jaar geleden aan Reuters. Waked leeft momenteel in ballingschap in Spanje, want kritische acteurs worden in Egypte niet op prijs gesteld. In 2015 waarschuwde president Sisi alle acteurs nog dat ze persoonlijk verantwoordelijk gehouden zullen worden als ze in hun acteerwerk niet de ‘positieve visie’ van de staat volgen.

Een alternatieve geschiedenis

De historische ingrepen van het Egyptische regime beperken zich niet alleen tot het televisiescherm. Ook het onderwijs is doelwit: in 2016 werden er nieuwe schoolboeken geïntroduceerd waar de revolutie van 2011 een nieuwe lezing kreeg. In een paar alinea’s wordt de volksopstand afgedaan als een protest tegen verkiezingsfraude; nergens staat dat de demonstraties zich tegen de heerschappij van oud-president Mubarak richtten, er wordt niks gezegd over de demonstranten die gedood werden tijdens de opstand – ruim 800 – en er wordt beschreven hoe het leger uiteindelijk de macht overnam “om de revolutie te redden”.

Nadat Mohammed el-Baradei terugtrad als vicepresident na het bloedbad op het Rabaa-plein, verdween zijn naam uit de schoolboeken.  Beeld AFP
Nadat Mohammed el-Baradei terugtrad als vicepresident na het bloedbad op het Rabaa-plein, verdween zijn naam uit de schoolboeken.Beeld AFP

Ook werd de lijst met Egyptische Nobelprijswinnaars in de schoolboeken wat bijgeschaafd: Mohammed el-Baradei, die als voormalig hoofd van het internationale atoomagentschap IAEA een Nobelprijs voor de Vrede op zijn naam heeft staan, was opeens onvindbaar. El-Baradei was vicepresident in de regering van Sisi, maar trad terug na het bloedbad op het Rabaa-plein, iets wat de president hem niet in dank afnam.

De meest recente poging om de geschiedenis te herschrijven komt voor veel Egyptenaren dan ook niet als een verrassing, het gebeurt al jaren. Op sociale media worden de gruwelijke foto’s van het Rabaa-bloedbad gedeeld in een poging het narratief dat door ‘De Keuze’ nu verspreid wordt, te weerleggen. Een moskee gevuld met rijen lijken, kinderen die onder het bloed zitten en verkoolde lichamen die tussen verbrande tentjes liggen. “De enige echte ‘keuze’ destijds”, reageert een Twitteraar cynisch op de titel van de serie, “was de verplichte keuze voor de dood”.

Lees ook:

De revolutie in Egypte veranderde het leven van Asmaa Abdelhamed voorgoed: ‘Het heeft mij gemaakt tot wie ik ben’

Tien jaar geleden werd de Egyptische president Hosni Mubarak na dertig jaar presidentschap afgezet. De revolutie heeft de persoonlijke levens van vele betrokkenen voor altijd veranderd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden