Save the Children-hulpverlener Joseph Kayi.

InterviewZuid-Soedan

‘Hoe gek of hoe moeilijk het ook wordt: Zuid-Soedan is ons thuis’

Save the Children-hulpverlener Joseph Kayi.Beeld Phil Nijhuis

Op papier lijkt Zuid-Soedan geen fijne plek. De voedselcrisis in het land wordt na jaren van burgeroorlog verhevigd door vernietigende overstromingen. Maar er is genoeg om trots op te zijn, benadrukt hulpverlener Joseph Kayi, die gelooft dat zijn land er dankzij die trots bovenop kan komen.

Joris Belgers

Joseph Kayi herinnert zich hoe hij een paar jaar geleden op een nacht wakker werd van het wassende water. In het veldkantoortje in Maban, Zuid-Soedan, klotste het over zijn lakens. Het regende al, er was rekening gehouden met overstromingen, maar dat het water zo snel zou stijgen had niemand zien aankomen.

Dit soort overstromingen verergert de toch al aanzienlijke humanitaire crisis in Zuid-Soedan. Kayi vertelt hoe de overstromingen die in 2019 het land teisterden de ergste in zestig jaar waren. Sindsdien is het elk seizoen raak.

Kayi werkt al jaren als hulpverlener voor Save the Children in Zuid-Soedan. Zelf werd hij geboren in de hoofdstad Juba, maar hij groeide op in een vluchtelingenkamp in Oeganda. Hij begint zijn verhaal over de trots van Zuid-Soedan, dat in 2011 zelf koos voor onafhankelijkheid, en daarmee het jongste erkende land ter wereld werd.

Eindelijk een écht land

Zuid-Soedan is intussen op papier een van de meest onplezierige plekken op aarde. Het bungelt onderaan in ranglijstjes van de VN en de Wereldbank. Op een bevolking van nog geen 13 miljoen zuchten meer dan 8 miljoen mensen onder een aanhoudende voedselcrisis, veroorzaakt door verzengende droogte enerzijds en verwoestende overstromingen anderzijds. Toch klinkt Kayi vooral trots en hoopvol, en dat zit hem vooral in het feit dat zijn land nu ook echt een land ís.

“Het hebben van een eigen thuis maakte ons niet alleen trots, het bracht ook hoge verwachtingen met zich mee. Na de onafhankelijkheid kwamen veel jonge mensen terug om samen het land op te bouwen.” Alleen botste die energie van de jeugd met de behoudendheid van de oudere generatie, vertelt Kayi. Bovendien brak kort na de onafhankelijkheid een bloedige burgeroorlog uit (zie kader onderaan).

Joseph Kayi: ‘Je haalt iets terug wat verloren was. Als je daar aan kan bijdragen… ’ Beeld Phil Nijhuis
Joseph Kayi: ‘Je haalt iets terug wat verloren was. Als je daar aan kan bijdragen… ’Beeld Phil Nijhuis

Klimaatverandering zorgt voor droogte of juist regenval

“Desondanks is er ondertussen een hoop verbeterd, vergeleken met de situatie van vóór de onafhankelijkheid”, vertelt Kayi. “Vooraf vlogen twee of drie maatschappijen op Juba, nu kun je vanuit onze hoofdstad het hele continent bereizen. Er wordt gebouwd, er zijn winkels bijgekomen, er zijn comfortabele hotels, de meeste basale voorzieningen zijn beschikbaar.”

En ja, de burgeroorlog zorgde voor stagnatie en verhevigde de voedsel- en vluchtelingencrisis. Maar bedreigender zijn volgens hem de problemen veroorzaakt door klimaatverandering. Het opwarmen van de naburige Indische Oceaan heeft het klimaat in het oosten van Afrika danig in de war geschopt. Met enorme regenval of juist aanhoudende droogte tot gevolg.

Het omvangrijke Sudd-moeras, een gebied groter dan Nederland, overstroomde sinds 2019 meermaals. De Witte Nijl kon al dat water niet afvoeren. Vertakkingen stroomden door het hoge water de andere kant op; elders in het land kwam het grondwater naar boven. Enorme stukken land zijn onbewoonbaar geworden. “Gewassen werden weggespoeld, dorpen weggevaagd, infrastructuur is vernietigd, aanvoerlijnen zijn geblokkeerd, het vee verdronk. Het water verstoort alles wat nodig is om een land op te bouwen.”

null Beeld

Zelfredzaamheid vergroten

Onderwijs is volgens Kayi de sleutel tot wederopbouw, vandaar dat hij zich als hulpverlener behalve voor voedselhulp inzet voor toegang tot onderwijs, om kinderen in vluchtelingenkampen een zo normaal mogelijke school te kunnen bieden. “We kijken daarnaast hoe we kinderen in de praktijk kunnen opleiden”, zegt hij, “als timmerman, of om op boerderijen voedsel te produceren”.

Kayi heeft hoop dat zijn land erbovenop kan komen. Want zijn landgenoten hebben de wilskracht om de jonge natie niet te laten mislukken, en die kan hij als hulpverlener gebruiken. Levens redden is natuurlijk mooi, zegt hij, maar liever zorg je ervoor dat mensen hun eigen leven kunnen redden. “Volgend jaar overstroomt het land weer, en kunnen we opnieuw beginnen. We moeten de bevolking helpen zelf haar problemen overwinnen.”

“Jullie in Nederland hebben ervaring met overstromingen. Wij hoeven niet opnieuw het wiel uit te vinden, maar als hulpverlener moet ik kijken hoe ik die kennis over het bouwen van dijken kan overbrengen.”

Een ondervoed kind, herenigd met zijn ouders

Kayi peinst er niet over te vertrekken. “Als je een infectie aan je hand hebt, hak je dan gelijk je hand af? Hoe gek of hoe moeilijk het ook wordt, ons thuis is ons thuis. Ik wil niet weg. En de mensen in Zuid-Soedan hebben dat ook. Die willen dat hun eigen land een succes wordt.”

Zelf kiest hij ervoor niet moedeloos te worden. “Als ik een kind herenigd zie met de ouders, dat even tevoren nog ondervoed in het ziekenhuis lag, dan is dat iets wat ik niet onder woorden kan brengen. Je haalt iets terug wat verloren was. Als je daaraan kan bijdragen… Ja, er is een hoop ellende, maar dat houdt me op de been.”

Zuid-Soedan

In 2011 koos Zuid-Soedan in een referendum voor onafhankelijkheid van Khartoem, als resultaat van decennia aan burgeroorlog. Het is daarmee het jongste internationaal erkende land ter wereld. Twee jaar na de afscheiding brak in Zuid-Soedan zelf een burgeroorlog uit tussen aanhangers van president Salva Kiir en die van de afgezette vicepresident Riek Machar, waarbij naar schatting 400.000 doden vielen, op een bevolking van nog geen 13 miljoen mensen. In 2020 vormden de strijdgroepen een nieuwe overheid, maar de situatie is nog altijd gespannen. Er zijn ruim 2 miljoen ontheemden in het land, volgens de VN hebben 8,9 miljoen mensen voedselsteun nodig.

Lees ook:

Zuid-Soedan is tien jaar onafhankelijk, een verjaardag die wordt overschaduwd door honger en oorlog

Zuid-Soedan had wel zin in een feestje. Maar de tiende verjaardag van dit jonge Afrikaanse land wordt overschaduwd door honger en oorlog.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden