Tigray

Hoe er een hevige burgeroorlog uitbrak in de noordelijkste provincie van Ethiopië

Milities uit de Ethiopische Amhara-regio trekken samen met het Ethiopische leger op tegen paramilitaire troepen van de noordelijke provincie Tigray, die onafhankelijk wil worden.Beeld AFP

Tigray wil onafhankelijk zijn van Ethiopië, maar de burgeroorlog kwam iets te vroeg voor de opstandige provincie.

Tigray staat bekend om zijn omhoog priemende bergen met steile kliffen, groene valleien en hier en daar woestijnlandschap. De noordelijkste provincie van Ethiopië grenst aan Eritrea. Jarenlang vochten beide landen een bloedige oorlog uit. Vlakbij de grens ligt Aksum, waar volgens de lokale overlevering de Ark des Verbonds met daarin de twee stenen tafelen met de Tien Geboden in een kerkje zouden liggen.

Deze pittoreske provincie is sinds vorige week het toneel van een hevige burgeroorlog tussen het federale leger van Ethiopië en de zwaarbewapende milities van het opstandige Tigray, dat zich los wil maken van de centrale macht in Addis Abeba.

Het Tigray People’s Liberation Front (TPLF) bestuurde bijna dertig jaar lang Ethiopië met harde hand. Na jaren van protesten kwam daar in 2018 met de komst van de jonge minister-president Abiy Ahmed een einde aan. Abiy betitelde deze periode als: “De jaren van duisternis”. In korte tijd volgde een afrekening met Tigrayers op hoge posities. Generaals, topambtenaren, bestuurders en ministers werden naar huis gestuurd.

De covers van kranten en bladen bij een kiosk in Addis Abeba, de hoofdstad in Ethiopië gaan vrijwel allemaal over de burgeroorlog in Tigray.Beeld AP

Tigray hield zijn eigen parlementaire verkiezingen dit jaar

De Tigrayers trokken zich met hun partij, de TPLF terug in hun eigen provincie in het hoge noorden. Vandaaruit werd Abiy’s hervormingsagenda gesaboteerd. Zo maakte de kersverse premier vrijwel onmiddellijk een einde aan de sluimerende oorlog met buurland Eritrea. Hij kreeg hiervoor de Nobelprijs voor de vrede, tot groot ongenoegen van Tigray. De Tigrayers vochten heel actief tegen de noorderbuur om betwiste stukjes grondgebied.

“De TPLF weigert het vredesakkoord uit te voeren. De grens met Eritrea blijft dicht. In het vredesverdrag kreeg Eritrea het gebied rond de plaats Badme toegewezen, maar de overdracht houden de Tigrayers tegen.” Aan het woord is Redie Bereketeab van het Zweedse Nordic Africa Institute. Hij is afkomstig uit Eritrea en volgt als researcher al meer dan twintig jaar de ontwikkelingen in de Hoorn van Afrika.

Zo hield de TPLF, dat Tigray bestuurt, eigen parlementaire verkiezingen op 9 september dit jaar. De partij won vrijwel alle zetels. Premier Abiy daarentegen had de verkiezingen in verband met coronapandemie lokaal en nationaal verschoven naar 2021. Het Hogerhuis in Addis Abeba verklaarde de lokale verkiezingen in Tigray ongeldig. Officieel werden bestuurders en parlementariërs uit Tigray uit hun ambt gezet.

Bovendien stopte de federale regering met het overmaken van budget naar de opstandige provincie en ging ertoe over gemeenten en lokale overheden te financieren tot grote woede van de TPLF. De partij, die Tigray domineert, noemde dit besluit een: “oorlogsverklaring”.

Beeld Thijs van Dalen

Tigray heeft een formidabele eigen militaire macht

Toen milities van de TPLF begin november het noordelijke federale hoofdkwartier van het federale leger aanvielen om daar zware wapens buit te maken, was voor Abiy de maat vol. Hij stuurde het leger naar Tigray. De burgeroorlog was een feit. Inmiddels wordt er hevig gevochten in de provincie, zo melden bronnen aan het AFP en Reuters.

Het probleem met Tigray is, volgens Bereketeab dat het over een formidabele eigen militaire macht beschikt. “In die provincie zijn nog steeds veel zware wapens als gevolg van de oorlog met Eritrea. De milities van TPLF proberen die nu in handen te krijgen.” Of dat lukt, is niet te controleren.

Aangenomen wordt dat de lokale milities zeker 250.000 mensen onder de wapenen hebben. De paramilitairen worden aangevoerd door onlangs ontslagen generaals uit het Ethiopische leger. Tigray heeft een lange oorlogstraditie. Het waren de Tigrayers die de communistische dictator Mengistu in 1991, na zeventien jaar en veel strijd, ten val brachten en het stokje als heerser overnamen.

Soldaten van het Ethiopische leger treffen voorbereidingen voor een missie in Sanja, vlak bij de grens met het opstandige Tigray.Beeld REUTERS

‘Alleingang’ van Tigray pakt fout uit

Beide partijen, de Tigray en Abiy, claimen de oorlog snel te zullen winnen, maar de vrees voor een langdurig escalerend conflict is groot. Abiy wil van het federale Ethiopië meer een eenheidsstaat maken, om etnische spanningen te verminderen.

“De TPLF streeft naar autonomie. De onafhankelijkheid van een provincie, langs etnische lijnen, is mogelijk volgens de grondwet. De TPLF heeft die bepaling er indertijd zelf ingezet. Nu wil het daar gebruik van maken. Maar eerst hoopte Tigray nog enkele delen van de zuidelijke buurprovincie Amhara te veroveren, waar het aanspraak op maakt. De federale troepen en de burgeroorlog kwamen dus iets te snel voor Tigray”, zegt Bereketeab vanuit Zweden. Addis Abeba weigert nu te praten over zelfstandigheid, omdat de verkiezingen in Tigray illegaal waren.

“De TPLF rekende met hun streven naar onafhankelijkheid en chaos als gevolg van deze burgeroorlog op steun van andere provincies die ook naar autonomie streven. Dat is een miscalculatie geworden. De Tigrayers hebben na 29 jaar dictatoriaal bestuur weinig vrienden in Ethiopië, dus sturen de andere provincies nu troepen naar Tigray om het in het gareel te krijgen. Die ‘alleingang’ van Tigray pakt fout uit”, concludeert Bereketeab. Maar daarmee is de burgeroorlog nog lang voorbij.  

Lees ook:

Ethiopië is steeds meer een broeinest van etnische conflicten.

Moorden, (politieke) arrestaties, een couppoging, etnische conflicten en gewelddadige rellen teisteren Ethiopië. Het etnisch federalisme waar het land decennia op draaide staat onder hoogspanning. Veel van de tachtig volken en negen deelstaten willen meer autonomie van premier Abiy Ahmed, die sinds twee jaar aan de macht is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden