ProfielDomenico Lucano

Hoe een Italiaanse oud-burgemeester en migrantenvriend keihard van zijn voetstuk viel

Demonstranten in Rome toonden eerdere deze week steun aan de oud-burgemeester ‘Mimmo’ Lucano van Riace, die tot dertien jaar cel werd veroordeeld wegens fraude en verduistering.  Beeld Corbis via Getty Images
Demonstranten in Rome toonden eerdere deze week steun aan de oud-burgemeester ‘Mimmo’ Lucano van Riace, die tot dertien jaar cel werd veroordeeld wegens fraude en verduistering.Beeld Corbis via Getty Images

Mimmo Lucano, ooit wereldwijd gevierd als het Italiaanse voorbeeld van naastenliefde en solidariteit, moet dertien jaar de cel in. Lichtte de migrantenvriend de boel op?

Ze zijn er zo goed als dagelijks, de bijeenkomsten waarmee Italianen laten weten dat ze Mimmo Lucano steunen. Op maandag vullen honderden mensen een Romeins plein om hun verontwaardiging over de veroordeling van de oud-burgemeester van Riace te uiten. In Genua scanderen manifestanten: “Wij staan achter Mimmo Lucano!” En de jaarlijkse mars van vredesactivisten, van Perugia naar Assisi, wordt komende zondag aan hem opgedragen. In de ogen van de deelnemers is de ex-burgemeester een inspirerend voorbeeld van hoe naastenliefde en geslaagde integratie van immigranten eruitzien.

Zo lukt het Domenico Lucano (63), door iedereen ‘Mimmo’ genoemd, misschien om overeind te blijven nu een rechtbank hem in eerste aanleg tot dertien jaar en twee maanden gevangenisstraf heeft veroordeeld. De rechter eist bovendien dat Lucano een half miljoen verduisterde euro’s aan de staat terugbetaalt. De kleine Calabriër, als altijd gekleed in een poloshirtje, stamelde na het vonnis aangeslagen: “Ik zal voor altijd bevlekt zijn terwijl ik een eerlijk man ben, zonder ook maar een cent. Ik heb me steeds aan de zijde van de laatsten geschaard. Ik had vrijspraak verwacht.”

Het Riace-model

Mimmo Lucano heeft in Italië een onderscheidende manier van migrantenopvang bedacht en uitgevoerd. In zijn Riace, een van de tientallen dorpjes aan de kust van het zuidelijke Calabrië die door emigratie van jonge mensen leeglopen, regelt hij in 1998 onderdak voor een grote groep gevluchte Koerden. Lucano is dan een activistische onderwijzer die meent dat het dorpje twee vliegen in één klap kan slaan: vluchtelingen werk geven en je doodse gemeente nieuw leven inblazen. “Hoe mooi zou het zijn als we weer mensen horen praten en kinderen horen lachen?”, dacht hij destijds – zo is te lezen in een biografisch boek over hem.

In 2004 kiezen de krap tweeduizend inwoners van Riace Lucano tot hun burgemeester. Duizenden migranten zijn sindsdien voor korte of lange tijd in het dorp op de heuvel neergestreken. Lucano regelt leegstaande woningen voor ze. De nieuwelingen leven tussen de dorpsbewoners in plaats van in een asielzoekerscentrum. Ze krijgen er baantjes bij de gemeente en bij ambachtslieden. Het Modello Riace, het Riace-model, is geboren. Andere leeggelopen dorpjes in Zuid-Italië kopiëren deze vorm van integratie. In Riace wonen op een zeker moment honderden immigranten.

Ambtsmisbruik, verduistering en fraude

Lucano wordt het idool van de Italianen die vluchtelingen uit Afrika en Azië graag welkom heten. De burgemeester komt vaak op tv. De paus laat weten hem te bewonderen. En in 2016 schaart het Amerikaanse blad Fortune hem bij de vijftig meest invloedrijke personen op aarde. Lucano, die zowel in 2009 als in 2014 wordt herkozen tot burgemeester, is wereldberoemd.

Maar dan gaat het mis. Er gaan inmiddels jaarlijks honderdduizenden euro’s richting Riace en in 2016 struikelen ze op het ministerie van binnenlandse zaken over Lucano’s vage boekhouding. Er ontbreken facturen. Bovendien blijkt de gemeente contracten met bedrijven te sluiten zonder aanbestedingen te organiseren. Lucano fabriceert ook documenten waarin staat dat enkele migrantenhuizen aan de veiligheidsnormen voldoen – terwijl dat niet zo is. Daarom draait het ministerie in 2017 de geldkraan dicht. In 2018 wordt hij gearresteerd. Van de rechtse Matteo Salvini, die dan net aan het hoofd van het ministerie is komen te staan en een streng anti-immigratiebeleid is gaan voeren, hoeft hij geen hulp te verwachten. Volgens het Openbaar Ministerie heeft de populaire burgemeester zich schuldig gemaakt aan onder meer ambtsmisbruik, verduistering en fraude. Later blijkt hij ook een Italiaanse identiteitskaart voor een immigrante zonder verblijfsvergunning te hebben geregeld.

Solidariteit voor alles

Op 30 september – wanneer Lucano tot dertien jaar cel wordt veroordeeld – is de schok onder Lucano’s bewonderaars groot. Ze zijn ervan overtuigd dat dit een politiek proces is: Lucano is het slachtoffer van rechtse magistraten die hun oren naar de nationalistische Lega van Salvini laten hangen. Lucano zelf denkt dat er afgunst achter zit. Hij zegt in een interview: “Belangrijke politici en magistraten kunnen het niet uitstaan dat ik meer aandacht in de pers krijg dan zij. Dat heeft tot mijn veroordeling geleid.” Terwijl zijn advocaten het hoger beroep voorbereiden, blijft Lucano een vrij man.

Maar Mario Morcone, voorheen topambtenaar op het ministerie van binnenlandse zaken, schetst een ander beeld. Tegen dagblad La Stampa zegt hij: “Ik weet zeker dat Mimmo geen cent in eigen zak heeft gestoken. Maar hij kent alle regels en wetten gewoon niet goed. Toen wij daarbij hulp aanboden, wees hij dat koppig af. Later, toen vaststond dat hij de wetten overtrad, zei hij dat solidariteit vóór alles komt, ook voor de wet.”

Luigi D’Alessio, de officier van justitie in het proces, zegt in diezelfde krant: “De manier waarop hij de opvang runde, deugde echt niet. Met de grote sommen geld voor opvang regelde hij baantjes voor immigranten en dorpsbewoners in ruil voor hun stemmen. Dat systeem hebben wij stopgezet. Staat Lucano soms boven de wet? Of mag iedereen welke wet dan ook overtreden zolang het doel daarvan goed is?”

Lees ook:

Italiaanse ex-minister Salvini hoeft niet terecht te staan voor tegenhouden boot met migranten

Een rechtbank op Sicilië heeft bepaald dat de voormalige minister van binnenlandse zaken, Matteo Salvini, niet terecht hoeft te staan voor de ‘ontvoering’ van bootmigranten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden