Oorlog in Oekraïne

Hoe de Russen de bezette gebieden in Oekraïne indoctrineren

Een Russische legerdokter spreekt met Oekraïense vluchtelingen tijdens een perstour. 
 Beeld AFP
Een Russische legerdokter spreekt met Oekraïense vluchtelingen tijdens een perstour.Beeld AFP

Inwoners van door Rusland veroverde gebieden in Oekraïne krijgen te maken met enorme Russische propaganda, met als doel ze te ‘russificeren’. Daar worden allerlei methodes voor ingezet, en niet zonder resultaat. ‘De mensen beginnen te geloven dat Oekraïners zelf hun stad beschieten.’

Michiel Driebergen

Een kleine week geleden had Oleksiej Bliznjoek zijn 84-jarige grootmoeder in de Cherson-regio nog aan de telefoon. Nu is contact met familieleden en vrienden in het bezette gebied onmogelijk. “We kunnen ze niet bellen. We kunnen geen humanitaire hulp opsturen. We kunnen ze niet meer helpen.”

De Zuid-Oekraïense stad Cherson viel eind februari als eerste in Russische handen. De vijandelijke troepen rukten op vanuit de geannexeerde Krim, omsingelden de stad, en na enkele schermutselingen met het Oekraïense leger stonden de pantserwagens al voor het stadhuis.

De afgelopen weken demonstreerden bewoners voortdurend tegen de bezetting, zwaaiend met de Oekraïense vlag. Russische militairen joegen de protesten uiteen, door in de lucht te schieten en met flitsgranaten te gooien.

Doorgesneden communicatiekabels

Nu komen die beelden niet meer door. Sinds zaterdag is het internet op zwart, en werkt ook de telefoon niet. Volgens Oekraïne heeft Rusland alle communicatiekabels doorgesneden, om zo de bewoners ‘de toegang te ontzeggen tot betrouwbare informatie over de oorlog’, zoals de autoriteiten het uitdrukken. “We hopen dat de bezetters hun eigen internet opzetten en beschikbaar stellen. Maar dat kan nog maanden duren”, aldus Oleksiej Bliznjoek.

Tekst loopt door onder de foto.

Oleksiej Bliznjoek (eigen foto) Beeld privefoto
Oleksiej Bliznjoek (eigen foto)Beeld privefoto

De 35-jarige Oleksiej Bliznjoek, die studentenmentor is aan een evangelisch-gereformeerde predikanten-opleiding in Kiev, had eind februari zijn vrouw en ouders tijdig in veiligheid gebracht. Vanuit zijn geboortedorp Tavrieske, enkele tientallen kilometers ten zuiden van Cherson, evacueerde hij hen westwaarts. Zijn grootmoeder, die in een naburig dorp woont, wilde blijven. “Vorige week waarschuwde ik haar dat we niet wisten of we haar konden blijven helpen. Ze antwoordde dat ze het met haar voedselvoorraad minstens een halfjaar kon uitzitten.” De Russen hadden zich in de school van haar dorp verschanst, maar misdroegen zich niet, meldde ze.

Nadat de gemeenteraad van Cherson unaniem weigerde samen te werken met de Russen, werd de volksvertegenwoordiging op 26 april rücksichtslos aan de kant gezet. Onder toeziend oog van militairen werden twee ‘volksleiders’ — collaborerende Oekraïners — aangesteld in hun plaats.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Vervanging van de grivna

Sinds zondag is zelfs de roebel geïntroduceerd, ‘om gepensioneerden en overheidsmedewerkers te kunnen voorzien’, zoals een hoge Russische militaire bestuurder het omschreef. Binnen vijf maanden zou de Russische munteenheid de Oekraïense grivna moeten vervangen. “Tot vorige week konden we tenminste nog geld overmaken naar vrienden en familie. Dat kan nu niet meer”, aldus Oleksiej Bliznjoek. In Oekraïne zijn Russische banken gesanctioneerd.

De provincie Cherson is voor de Russen van groot strategisch belang. De haven van de stad, die zo’n driehonderdduizend inwoners telt, ligt op de plek waar de Dnipro-rivier uitmondt in de Zwarte Zee. Bovendien is er het Krimkanaal, zestig kilometer oostelijker. Die waterweg verbond de Dnipro met de Krim. Toen de Russen het schiereiland annexeerden, in 2014, bouwde Oekraïne een dam, waardoor de watertoevoer stokte. De afgelopen jaren leed de Krim onder grote droogte. Het eerste dat de Russen begin maart dan ook deden was de dam opblazen. “Het kanaal is dichtgegroeid en momenteel niet bruikbaar”, zegt Oleksiej Bliznjoek, die in september 2020 een reis maakte langs de waterweg. “Het zal tijd en geld kosten om het weer te laten functioneren.”

Verdwijning secretaris gemeenteraad

In Nova Katsjovka, waar het kanaal begint, richtten de Russen het standbeeld van Lenin op. Dat was in 2014 juist omvergetrokken. De afgelopen weken kwamen vanuit de Cherson-regio berichten van tientallen ontvoeringen en verdwijningen. Dat betrof burgemeesters, lokale activisten en journalisten. Zo maakte het lokale bestuur afgelopen zondag melding van de verdwijning van de secretaris van de gemeenteraad in Nova Katsjovka; volgens diens vrouw zou de man worden vastgehouden in de kelder van een politiebureau, waar hij ‘onder fysieke en psychische druk’ zou worden gezet publiekelijk te verklaren dat het Kremlin zijn stad controleert.

Onlangs waarschuwde Oekraïne dat Moskou stembiljetten aan het printen was voor een referendum. Zo’n volksraadpleging zou legitimiteit moeten verlenen aan een ‘Volksrepubliek Cherson’, dat onder Moskou’s toezicht de regio zou besturen — naar voorbeeld van wat er in 2014 in Donetsk en op de Krim gebeurde. De burgemeester, Ihor Kolykhaiev, die door de Russen uit functie is gezet, meldde Oekraïense media afgelopen week dat die plannen van de baan zouden zijn. Volgens hem wil Rusland de regio nu simpelweg onder het bestuur van de Krim scharen. “Het doet pijn dat de plek waar ik het grootste deel van mijn leven doorbracht nu bezet is”, zegt Oleksiej Bliznjoek.

Vrees voor nucleaire wapens

De afgelopen weken kreeg de massieve Russische propaganda voet aan de grond, zegt Oleksiej Bliznjoek. De moeder van zijn schoonzus, die besloot in haar appartement te blijven — maar daar nu spijt van heeft — had hem dat vorige week nog verteld toen hij haar opbelde. “De mensen beginnen te geloven dat Oekraïners hun stad beschieten.”

De Oekraïners hebben zich nochtans niet bij de bezetting neergelegd. In haar laatste telefoongesprek liet de grootmoeder van Oleksiej Bliznjoek weten de artilleriegevechten te kunnen horen. Dinsdag meldde het Oekraïense leger een Russische commandopost en munitiedepots in de regio Cherson te hebben verwoest. “Zo lang Poetin regeert wordt de situatie alleen maar slechter”, zegt Oleksiej Bliznjoek, die blij is met de wapenleveranties van het Westen maar vreest dat dit Rusland noopt nucleaire wapens te gebruiken. “We bidden dat de regering in Moskou verandert.”

Lees ook:

Hoe denkt Rusland als veroveraar over Oekraïne te kunnen heersen?

Rusland lijdt zware verliezen in de oorlog tegen Oekraïne. Maar wat gebeurt er als Poetin wint?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden