Pacifisme

Hoe de Duitse Groenen van koers veranderden: van vrede zónder wapens, naar vrede dóór wapens

Een vredesdemonstratie in Frankfurt am Main. Beeld Sebastian Gollnow/dpa
Een vredesdemonstratie in Frankfurt am Main.Beeld Sebastian Gollnow/dpa

Waarom een Duitse partij met pacifistische wortels een aanjager van wapenleveranties aan Oekraïne is geworden. ‘Mijn waarden zijn niet veranderd, de realiteit is veranderd.’

Kim Deen

‘Een man met een missie’, zo wordt de Groenen-politicus Anton Hofreiter in de Duitse media genoemd. Een week nadat de Russische oorlogsmisdaden in het Noord-Oekraïense stadje Boetsja aan het licht kwamen, schoof de voorzitter van het Europa-comité in de Bondsdag aan bij een Duitse talkshow. Daar verkondigde hij een dan nog controversiële boodschap: Duitsland moet zwaardere wapens sturen naar Oekraïne. Toen de presentator vervolgens vroeg hoe hij dat kon verenigen met de pacifistische wortels van de Groenen antwoordde hij: “Mijn waarden zijn niet veranderd, de realiteit is veranderd”.

Hofreiter lijkt de personificatie van de omwenteling bij de Groenen, de ooit pacifistische klimaatpartij die nu het voortouw neemt bij de Duitse militaire steun aan Oekraïne. Klimaatwetenschapper Hofreiter heeft zich de afgelopen weken klaarblijkelijk in militaire strategie verdiept om in talkshows goed geïnformeerd druk te kunnen zetten op de Duitse overheid.

Hij is nu razend populair bij Duitsers die vinden dat hun land een grotere militaire rol moet spelen om de vrede op het Europees continent te kunnen waarborgen. Ook in Oekraïne wordt hij als held ontvangen, terwijl de Duitse president Frank-Walter Steinmeier, die de twijfelende Duitse houding symboliseert, geweigerd werd.

Medestanders gevonden

Mede door die glansrijke publieke rol van Hofreiter lukte het de Groenen hun coalitiepartners FDP en de SPD over te halen. Woensdag sloot ook de CDU, de grootste oppositiepartij in de Bondsdag, zich aan bij het plan zware wapens naar Oekraïne te sturen. Het voorstel werd vervolgens op donderdag met een grote meerderheid aangenomen in een stemming. Tegenstand kwam van de AfD en Die Linke, die beide vrezen dat meer wapens de oorlog in Oekraïne alleen maar zal verlengen. Ook waarschuwen die partijen dat Duitsland zo in een nucleaire oorlog kan belanden.

Een positie die de Groenen in de jaren tachtig juist zelf innamen. De partij is geworteld in de vredesbeweging. ‘Frieden schaffen ohne Waffen’ (vrede sluiten zonder wapens), stelden de Groenen in die tijd voor. Ook keerden zij zich in die tijd tegen de Navo. In de jaren negentig verloor de partij wat van haar scherpste linkse randjes, en in 1998 trad ze zelfs toe tot de regering. Desondanks bleef defensie een lastig onderwerp. Toen de eerste Groenen-buitenlandminister Joschka Fischer Duitsland aanmeldde voor de Navo-missie in Kosovo, werd hij met verf bekogeld en belandde de partij in een grote interne strijd.

Groenen-politicus Anton Hofreiter. Beeld REUTERS
Groenen-politicus Anton Hofreiter.Beeld REUTERS

Vrede afdwingen met wapens

Wapenrestricties en een klein budget voor de Navo bleven ook na die tijd in de partijprogramma’s van de Groenen staan. Anton Hofreiter steunde die posities. In 2014, toen de overheid discussieerde of Duitsland wapens moest sturen naar de Syrische Koerden in hun strijd tegen terreurbeweging Islamitische Staat, was Hofreiter nog tegen. Hij voorzag problemen met Turkije, dat in conflict is met Koerden aan de grens. “Wij moeten niet meer wapens leveren”, zei hij destijds tegen de Duitse krant Passauer Neue Presse. “Amerika moet doorgaan met het steunen van de Koerden met luchtaanvallen.”

Maar het geloof in de liberale wereldorde onder de beschermende vleugel van Amerika is niet meer zo rotsvast bij de Groenen. Volgens de partijtop is het cruciaal dat Duitsland krachtiger optreedt om de democratie en mensenrechten in de wereld te waarborgen. Daarin speelt niet alleen Hofreiter, maar ook buitenlandminister Annalena Baerbock (Groenen) een grote rol. De ‘Navo-hardliner’, zoals ze soms wordt genoemd, gelooft dat een militair sterk Duitsland beter in staat is om internationaal recht af te dwingen. Vrede afdwingen mét, in plaats van zonder wapens, dus.

Mensenrechten

Toch lijkt die koers van de partijtop pas sinds de oorlog in Oekraïne echt aan te slaan. Al een jaar geleden riep economieminister Robert Habeck, toen medevoorzitter van de Groenen, op tot Duitse wapenleveringen aan Oekraïne na een bezoek aan het land. Daar kreeg hij in het verkiezingsjaar zoveel kritiek op, dat hij erover op hield. De verkiezingsleuzen waren nog altijd gericht op pacifistische kiezers. Naast een witte duif stond op posters geschreven: ‘Geen wapenleveringen naar conflictgebieden’.

“Vanuit het oogpunt van overtuigde pacifisten in de basis van de Groenen is het natuurlijk een verschrikking wat er op dit moment in deze partij gebeurt”, zei politicoloog Ursula Münch tegen de radiozender Bayerische Rundfunk. “Maar dat is de minderheid.” De meerderheid van de partijleden zou inmiddels achter de koers van de partijtop staan, volgens de politicoloog door Poetins ‘overduidelijke mensenrechtenschendingen’.

Daar wees Hofreiter ook op in een talkshow van tv-zender ZDF. “De Groenen wortelen niet alleen in het pacifisme, maar hebben ook een sterke traditie in de mensenrechten”, zegt hij. “Het is erg bitter, maar we zien nu een vernietigingsoorlog middenin Europa. Ik zou het compleet nalatig van ons vinden om nu te zeggen, wij geven niet om die realiteit.”

Lees ook:

Is het Duitse leger klaar voor de grootse plannen van bondskanselier Scholz?

Duitsland neemt na 75 jaar afscheid van een zeer terughoudend militair beleid. Maar is het land wel klaar voor dit ‘keerpunt in de geschiedenis’?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden