Analyse Brexit

Hoe dan, Boris? Deze vraag zal Johnson de komende dagen achtervolgen

Britse premier Boris Johnson Beeld AP

Een brief van de Britse premier aan ‘EU-president’ Tusk stuit op verbazing en kritiek. Johnson bezoekt bondskanselier Merkel op woensdag en president Macron op donderdag.

But how, dear Boris? Hoe dan? Deze simpele vraag zal de Britse premier Johnson de komende dagen op het Europese continent achtervolgen, tijdens zijn debuut als brexit-hoofdverantwoordelijke. Angela Merkel zal hem de vraag stellen, woensdag in Berlijn. Emmanuel Macron zal hetzelfde doen, donderdag in Parijs. Hoe kun je, met de brexitdatum van 31 oktober in zicht, in vredesnaam zeggen dat je de grens op het Ierse eiland open wil houden, en tegelijk de ‘backstop’ die dat garandeert, zo categorisch afwijzen?

Johnson mag dan als oud-journalist en politicus heel wat voetstappen hebben liggen in de Europese hoofdsteden, deze week zal de premier als beginneling op het hoofdpodium worden bejegend door de bondskanselier van Duitsland en de president van Frankrijk. Vervolgens wacht hem een kritisch onthaal op de G7-top in het Franse Biarritz, waar hij vermoedelijk alleen Donald Trump tot zijn smalle vriendenkring mag rekenen.

Brief aan Tusk

Het startschot voor zijn Europese toer gaf Johnson maandagavond zelf, met een brief aan voorzitter Donald Tusk van de Europese Raad. De elementen uit die brief lijken tegenstrijdig.

Punt één: Londen wil de grens tussen Ierland en Noord-Ierland openhouden. Punt twee: de ‘antidemocratische’ backstop moet uit het brexit-akkoord. Deze verzekeringsclausule over het open blijven van die grens zou moeten ingaan als Brussel en Londen aan het einde van een beoogde overgangsperiode, eind 2020 of later, geen betere oplossing hebben bedacht.

Op de ‘hoe dan’-vraag geeft Johnson in zijn brief geen antwoord. De backstop moet wat hem betreft plaatsmaken voor ‘alternatieve maatregelen’, een oud begrip uit de brexit-onderhandelingen dat de EU destijds al niet overtuigde en nu nog steeds niet.

Zo’n alternatieve oplossing zou moeten bestaan uit hoogwaardige technologie waarmee doorgaand personen- en vrachtverkeer aan de grens doeltreffend kan worden gecontroleerd zonder slagbomen, maar die technologie is er nog niet. En de EU heeft straks aan die Ierse grens een enorme interne markt van 450 miljoen consumenten te beschermen, pal naast een Verenigd Koninkrijk dat niets meer te maken wil hebben met de regels van die markt.

De Britse premier erkent in zijn brief wel de mogelijkheid dat die technische oplossing inderdaad nog niet volmaakt is aan het einde van de overgangsperiode. In dat geval is de Britse regering ‘bereid om constructief en flexibel te kijken naar welke toezeggingen behulpzaam kunnen zijn’, aldus Johnson. In diverse Europese hoofdsteden leidde die passage tot een verwrongen grijns: de backstop, Boris, de backstop.

De hoofdboodschap uit Johnsons brief, vrij vertaald: ‘Die backstop moet weg, ik weet niet wat ervoor in de plaats moet komen, maar vertrouw me, het komt goed’. Het is precies die boodschap die zo’n backstop-verzekering voor de EU-27 tot een bittere noodzaak maakt, zoals dat ook al het geval was onder Johnsons wankele voorganger Theresa May. Ook zij deed in Brussel toezeggingen die nooit werkelijkheid werden.

Schuldvraag

Tusks formele antwoord op de brief moet nog komen, maar op Twitter gaf de Pool dinsdag alvast een voorschot. “Degenen die tegen de backstop zijn en geen realistische alternatieven voorstellen, ondersteunen in feite de terugkeer van een grens, ook als ze dat niet toegeven.” De Europese Commissie liet weten Tusks tweet volledig te onderschrijven en noemde onderdelen van Johnsons brief in een interne notitie zelfs ‘incorrect’ en ‘misleidend’.

Daarmee zijn de eerste schotenwisselingen in de gevreesde ‘blame game’ - over wie straks de grootste schuld heeft aan eventuele no-deal-brexit-ellende - een feit.

De EU-27 heeft vooralsnog geen enkele aanleiding om ook maar een vin te verroeren. Liever wachten de landen af wat er begin september in Londen gebeurt, als het Lagerhuis op zijn eerste dag na het zomerreces wellicht meteen stemt over een motie van wantrouwen tegen de premier en/of over het blokkeren van de no deal-brexit waarop Johnson zo koersvast lijkt aan te sturen.

Lees ook:
Corbyn wil premier Johnson eruit werken

De Britse oppositiepartij Labour heeft een motie van wantrouwen tegen de regering van premier Boris Johnson klaarliggen. 

Dit is de man die het blijf-kamp meer angst inboezemt dan Johnson

De Britten, Schotten en Noord-Ieren die ‘remain’ stemden, houden hun hart vast. De sluwe adviseur van Boris Johnson stuurt aan op een keiharde no-deal-brexit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden