Wereldpolitiek

Hoe coronavaccins een diplomatiek smeermiddel werden

De minister van buitenlandse zaken van Bangladesh, A. K. Abdul Momen (rechts) en de Chinese ambassadeur Li Jiming (links) vorige week bij een ceremonie ter gelegenheid van de aankoop van 500.000 Chinese Sinopharm-vaccins. Beeld AFP
De minister van buitenlandse zaken van Bangladesh, A. K. Abdul Momen (rechts) en de Chinese ambassadeur Li Jiming (links) vorige week bij een ceremonie ter gelegenheid van de aankoop van 500.000 Chinese Sinopharm-vaccins.Beeld AFP

Nu de internationale verdeling van coronavaccins stokt, zijn veel arme landen overgeleverd aan de grillen van de vaccindiplomatie.

De minister van buitenlandse zaken van Bangladesh, A.K. Abdul Momen, beleeft hectische weken. Hij hing aan de telefoon met onder andere de VS, China, Canada, Rusland en het Verenigd Koninkrijk, melden lokale media. Hij blijft ook India herinneren aan de bestelling coronavaccins die Bangladesh daar een tijd geleden plaatste, en die maar niet geleverd wordt.

Zijn Indiase collega zal tegenwoordig kortaf antwoorden, een flink contrast met de grootmoedigheid waarmee India een paar maanden geleden nog gratis vaccins rondstrooide in de regio.

India stopt voorlopig helemaal met het exporteren van vaccins; het land heeft ze nodig voor de eigen bevolking. Daarmee zijn ook de leveringen vanuit Covax, het wereldwijde gezamenlijke inkoopmechanisme voor coronavaccins, gestokt. Dat draaide vooral op in India geproduceerde vaccins.

null Beeld Sander Soewargana
Beeld Sander Soewargana

Veel burgers in Bangladesh zijn pas één keer ingeënt met AstraZeneca, dat uit India kwam. Voorraden voor de tweede prik ontbreken. Hetzelfde probleem speelt in veel Afrikaanse landen. En dus was er deze week “heel veel diplomatie achter de schermen om extra doses te krijgen van de VS, de EU en andere rijke landen”, aldus een VN-diplomaat tegenover persbureau Reuters.

Daarmee gebeurt wat Covax had moeten voorkomen: de verdeling van vaccins wordt toch weer een machtskwestie. Al is dat niet van de ene op de andere dag gebeurd.

Chinese invloedssfeer

India begon als een van de eersten met die vaccindiplomatie, voor het onlangs de ophaalbruggen optrok. Veel landen in de eigen regio – zoals Nepal, Bhutan en Myanmar – kregen flinke donaties. India wil zich zo als regionale grootmacht profileren, en de invloed van China tegengaan.

China biedt niet alleen in Azië vaccins aan. Ze blijken overal geschikt als diplomatiek smeermiddel. Begin mei hadden 65 landen Chinese vaccins gekregen, en dat waren bijna allemaal deelnemers aan het Belt and Road Initiative, het mondiale investeringsprogramma voor infrastructuur, waarmee China een invloedssfeer wil bouwen. Ook gebruikt China vaccins om de internationale vrienden van Taiwan in het gareel te krijgen. Zo annuleerde het Zuid-Amerikaanse land Guyana onlangs een investeringsovereenkomst met Taiwan, toevallig precies rond de tijd dat het een lading Chinese vaccins ontving.

De kleine lettertjes

Van die Chinese invloed in de Amerikaanse ‘achtertuin’ Latijns-Amerika worden ze in Washington goed zenuwachtig. De VS lijken hun overschot aan coronavaccins vooral regionaal in te gaan zetten; de eerste leveringen zijn al verscheept naar Centraal-Amerika. Deels om de Chinese invloed tegen te gaan. Maar deels ook omdat economisch herstel in die regio de VS zal ontlasten van een hoop asielzoekers aan de zuidgrens.

Er komt ook wat beschikbaar voor Covax, zeggen ze in Washington. Maar bij zulke statements moet je de kleine lettertjes lezen, blijkt op dit moment in Europa. Europese landen bedrijven nog niet echt vaccindiplomatie, al kondigde EU-commissievoorzitter Van der Leyen vrijdag op een top wel aan dat de EU voor het einde van het jaar honderd miljoen doses wil doneren aan arme landen. De eerste donaties kwamen de afgelopen tijd al los. Dat gaat tot nu toe via Covax, maar wel geoormerkt: Frankrijk wil graag de eigen invloedssfeer in Afrika helpen, Spanje de landen in Zuid-Amerika.

Covax werkt daaraan mee, want alle beetjes helpen. Maar zo verandert het innovatieve verdelingsmechanisme wel langzamerhand in een veredelde vaccinkoerier.

Lees ook:

Vaccins eerlijk verdelen? Dat lukt definitief niet

India houdt vanaf nu alle vaccins voor zichzelf, en andere grote producenten bedrijven liever diplomatie met hun overschotten dan ze te verdelen onder behoeftige landen.

Moeten we de productie van coronavaccins wel aan commerciële farmaceuten overlaten?

Rijke landen vechten elkaar de tent uit om schaarse coronavaccins, arme landen vallen voorlopig helemaal buiten de boot. Kunnen we de productie van vaccins wel helemaal aan private bedrijven overlaten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden