Vijf vragenProtesten Iran

Hoe bedreigend zijn de protesten voor de Iraanse autoriteiten?

Een politiemotor is in brand gezet bij protesten in Iran. Beeld via REUTERS
Een politiemotor is in brand gezet bij protesten in Iran.Beeld via REUTERS

Al meer dan een week houden de protesten in Iran aan. Moet het regime zich zorgen maken?

Isabel Bolle

De protesten die uitbraken in Iran na de dood van de 22-jarige Mahsa Amini gaan door, nog steeds. Demonstranten roepen niet alleen om meer rechten voor vrouwen en een einde aan de zedenpolitie, maar ook om een einde aan de algehele repressie in het land. Zijn de demonstraties een bedreiging voor de autoriteiten? Zou het regime kunnen vallen?

1 Hoe groot zijn deze demonstraties vergeleken met eerdere protesten?

De demonstraties hebben zich inmiddels verspreid naar alle 31 provincies van het land. Het is moeilijk te achterhalen hoeveel mensen er demonstreren, de schattingen lopen uiteen van tienduizenden tot honderdduizenden betogers. Staatsmedia melden dat er 41 doden zijn gevallen, zowel onder de demonstranten als veiligheidstroepen, maar mogelijk ligt dat aantal hoger.

Het zijn grote protesten, maar nog niet zo groot als de demonstraties die eind 2019 uitbraken nadat de regering besloot de brandstofprijzen te verhogen. Toen vielen er volgens mensenrechtenorganisatie Amnesty International zeker driehonderd doden, persbureau Reuters houdt het op minstens 1500 doden. De protesten van 2019 waren de bloedigste sinds de Islamitische Revolutie van 1979.

2 Ondanks dat het internet grotendeels beperkt is lukt het Iraniërs nog steeds hun boodschap naar buiten te krijgen. Hoe doen ze dat?

Hoewel het internet in Iran de laatste dagen regelmatig geblokkeerd is gaat het niet om een algehele blackout zoals in 2019 plaatsvond, laat internetwaakhond NetBlocks weten. Wel is het mobiele internet meerdere keren helemaal platgelegd, wat het voor demonstranten veel moeilijker maakt om met elkaar te communiceren en beelden van de protesten online te zetten. En hoewel mobiele data beperkt worden, lijken mensen met een stabiele Wifi-verbinding nog wel het internet op te kunnen, meldt techwebsite Wired.

Naast het ontregelen van het internet wordt de toegang tot Whatsapp en Instagram - die nog beschikbaar waren in Iran - nu ook geblokkeerd. Veel andere sociale mediaplatforms waren al geblokkeerd. Die blokkades zijn met een VPN-verbinding nog wel te omzeilen. Op die manier delen met name veel jonge Gen Z’ers hun beelden van de protesten op Twitter, Instagram en TikTok.

3 En wat als er toch een blackout komt?

Het is een paardenmiddel, want bedrijven en openbare diensten zouden ook geraakt worden, maar de autoriteiten zijn in staat het hele internet totaal plat te leggen voor langere tijd, zoals in 2019. Volgens Shayan Sardarizadeh, werkzaam als desinformatie-deskundige bij de BBC, wordt een totale blackout “alleen ingezet wanneer er gevreesd wordt dat de protesten van zo’n omvang zijn dat ze een existentiële bedreiging vormen voor het regime”, vertelt hij tegen de omroep.

De Verenigde Staten zeggen ondertussen Iraanse burgers te willen helpen het internet te behouden en hebben een licentie verstrekt die het bedrijven toestaat technologie aan burgers te leveren om hiermee beveiligde internetverbindingen op te zetten.

Miljardair Elon Musk had eerder al aangekondigd dat hij ontvangers voor Starlink - zijn eigen satelliet-internetdienst - wil leveren aan Iraanse burgers, net zoals hij de speciale technologie eerder dit jaar aan Oekraïne leverde. In het geval van Oekraïne kreeg Musk echter de medewerking van de Oekraïense regering. Het is nog maar de vraag of het leveren van Starlink-ontvangers aan Iraanse burgers, zonder dat deze onderschept worden door de autoriteiten, haalbaar is.

4 Zijn de protesten een gevaar voor het regime?

Het zijn niet de eerste grootschalige demonstraties waar de autoriteiten mee te maken hebben. Ze zijn er elke keer weer in geslaagd deze weer neer te slaan. Ook nu twijfelt het veiligheidsapparaat niet over wat te doen; er wordt gericht geschoten met kogels en traangasgranaten en demonstranten worden op grote schaal gearresteerd.

Het is een tactiek waarmee demonstraties de laatste jaren steeds opnieuw zijn gesmoord, en een waar de staat op vertrouwt. Vooralsnog lijkt het er niet op dat het regime vreest dat de demonstraties voor een politieke omwenteling zullen zorgen. Niet dat de staat zonder zorgen zit. Zo zou de kwakkelende gezondheid van de hoogste leider van het land, Ali Khamenei, de situatie kunnen compliceren.

5 Wat is er aan de hand met Khamenei?

Hij heeft al eerder gezondheidsproblemen gehad, zo werd hij in 2014 behandeld voor prostaatkanker. Deze maand was Khamenei opnieuw ernstig ziek, meldt The New York Times op basis van gesprekken met Iraanse functionarissen die bekend zijn met de gezondheidssituatie van de 83-jarige ayatollah. Inmiddels zou hij na een operatie weer enigszins aan de beterende hand zijn. Maar mocht hij sterven, dan zou zijn dood voor verdere onrust kunnen zorgen.

Hoewel de verschillende onderdelen van het regime - waaronder religieuze instanties en de Revolutionaire Garde - waarschijnlijk geen trek hebben in een openlijke machtsstrijd is er geen garantie dat die er niet zal komen. De overgang van de ene hoogste leider naar de volgende - iets dat slechts één keer eerder voorkwam, in 1989 - is een politiek gevoelig moment. Een moment dat zich in de ogen van de staat beter kan voordoen wanneer er geen protesten zijn die voor onverwachte verrassingen kunnen zorgen.

Lees ook:

Iraanse regering zal ‘resoluut’ optreden tegen demonstranten

De protesten in Iran houden aan. De regering in Teheran grijpt naar zwaardere middelen en zoekt steun bij de conservatieve achterban.

Ook in Nederland knippen Iraanse vrouwen hun haren af: ‘We moeten de strijd doorzetten’

Uit solidariteit met vrouwen in Iran zetten ook vrouwen in Nederland de afgelopen dagen de schaar in hun haren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden