Een Amerikaanse helikopter boven Kaboel.

Aftocht

Hoe Afghanistan toch een tweede Vietnam werd

Een Amerikaanse helikopter boven Kaboel.Beeld Reuters

De VS probeerden met hun stille vertrek uit Afghanistan een ‘Saigon-moment’ te voorkomen, maar kregen iets dat toch veel leek op een tweede Vietnam. Hoe kon dit gebeuren?

Op 8 juli garandeerde de Amerikaanse president Joe Biden nog zelfverzekerd de wereld dat de instorting van Afghanistan uitgesloten was: “Nee, dat [gebeurt] niet, want je hebt 300.000 goed bewapende Afghaanse militairen... en een luchtmacht, tegenover 75.000 Talibanstrijders.” En de kans op een tweede Vietnam? “Compleet uitgesloten. Nul... In geen geval zullen we zien dat mensen vanuit de daken van de Amerikaanse ambassade in Afghanistan geëvacueerd worden.”

Anderhalve maand later is de situatie in Afghanistan in veel opzichten vergelijkbaar met die in Vietnam in 1975, zoals de beelden van helikopters die de ambassade ontzetten en de hordes wanhopige lokale bondgenoten die proberen weg te komen. Maar er zijn ook twee belangrijke verschillen: de instorting van de Afghaanse regering verloopt sneller dan die in Zuid-Vietnam, en de evacuatie nog desastreuzer.

De Taliban waren gemotiveerd

Hoe kon dit alles gebeuren? Hoe konden de Amerikaanse inlichtingendiensten, met al hun analisten, informanten en technologie deze catastrofe niet zien aankomen? Vorige week voorspelden zij dat het nog wel negentig dagen kon duren voordat Kabul zou instorten – een maand eerder berekenden zij nog dat het zes maanden zou duren.

De Amerikanen hebben, zoals blijkt uit de woorden van Biden, de rol van harde cijfers overschat. De Taliban vormden inderdaad de numerieke minderheid en waren in alle opzichten slechter bewapend dan het Afghaanse leger. Maar de Taliban waren gemotiveerd, en dat laat zich niet in cijfers vertalen. Bovendien wisten zij het beeld te creëren dat zij de overhand hadden en slaagden ze erin om het moreel van het Afghaanse leger volledig te vernietigen.

Het moreel van de door het Westen opgeleide commando’s stortte in

Wat opvalt aan het succes van de Taliban is vooral de afwezigheid van een echte strijd. De Taliban danken deze grote overwinning eerder aan hun politieke, dan aan hun militaire vaardigheden. Anders dan veel jihadistische organisaties, die vaak beginnen met executies en martelingen voordat zij al de macht hebben, beloofden de Taliban clementie te betrachten voor hun vijanden en boden zij amnestie aan. Ze creëerden het beeld van een ‘inclusieve’ Taliban die orde en veiligheid bieden, in plaats van chaos en willekeur.

Hele brigades gaven zich over aan de Taliban zonder enig verzet, andere legeronderdelen vluchtten naar het buitenland. Zelfs het moreel van de door het Westen opgeleide commando’s, die eerder de Taliban nog de baas waren op het slagveld, stortte in. Nergens stuitte de Taliban op echte weerstand.

Ook de beruchte milities, zoals die van de befaamde Abdul Rashid Dostum, bleken niet opgewassen te zijn tegen de Taliban. De taaie krijgsheer Dostum, die in 2001 nog met zijn cavalerie de Taliban flink te grazen nam, nam vorige week de benen zonder een schot te hebben gelost. Talibanstrijders die zijn paleis binnenstormden, wisten niet wat ze zagen: overal troffen ze luxe aan; nergens vonden zij iets wat hen deed vermoeden dat het om een krijgsheer ging.

De top was vooral bezig met de eigen veiligheid

Ook de politieke top droeg bij aan de versnelde instorting van het systeem en ondermijning van het moreel. Ze waren bezig om hun eigen veiligheid en die van hun families zeker te stellen, terwijl ze op hetzelfde moment hun burgers en militairen aanspoorden tot verzet. Vorige week vluchtte de minister van financiën naar het buitenland, en dit weekend werd hij gevolgd door de politieke top, onder wie president Ashraf Ghani – zijn neef publiceerde dit weekend op Instagram een foto van zichzelf met de privéjet waarmee hij naar het buitenland vertrok.

Maar de directe oorzaken van de instorting zijn toch het Amerikaanse vertrek en de wijze waarop het plaatsvond. De Amerikanen bedongen een deal voor zichzelf met de Taliban en lieten de Afghaanse regering vervolgens aan haar lot over. Een teken aan de wand was het plotselinge vertrek vorige maand van de Amerikaanse troepen uit vliegbasis Bagram. Doordat zij geen ruchtbaarheid gaven aan hun vertrek - zij lichtten hun Afghaanse bondgenoten bijvoorbeeld niet in – lieten zij de Afghanen in onzekerheid achter.

De Amerikanen hoopten dat als zij via de achterdeur zouden vertrekken hen ook het gezichtsverlies bespaard zou blijven, zoals in Vietnam. Maar in plaats daarvan kregen zij in Afghanistan er een tweede Vietnam bij, en wel in versneld tempo.

Lees ook:

De terugtrekking van de VS uit Afghanistan lijkt akelig veel op die uit Vietnam

De Verenigde Staten hebben zich ongeveer twintig jaar het hoofd gebroken over de vraag hoe ze de oorlog in Afghanistan konden winnen. Drie presidenten probeerden een antwoord te vinden, maar allen faalden. Nu is het aan de vierde president om er een einde aan te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden