Monopolieposities

Historische bijeenkomst in de VS: Apple en Facebook zitten vandaag in de beklaagdenbank

Amazon CEO Jeff Bezos, Apple CEO Tim Cook, Google CEO Sundar Pichai en Facebook CEO Mark Zuckerberg. Woensdag 29 juli worden deze heren gedaagd voor het Amerikaanse Congres. Beeld AP

Is het tijd om grotere techbedrijven op te breken? En hoe zou dat er dan uitzien? Woensdag houdt het Amerikaanse Congres een hoorzitting.

Het wordt een historische bijeenkomst, want zelden kwam zo’n zakelijk sterrenensemble langs bij een hoorzitting in het Amerikaanse Congres. De bazen van de vier grootste Amerikaanse techbedrijven – Tim Cook van Apple, Sundar Pichai van Google, Mark Zuckerberg van Facebook en Jeff Bezos van Amazon – zijn woensdag voor de juridische commissie van het Huis gedaagd. Ze zullen vragen krijgen over of hun bedrijven misbruik maken van hun monopoliepositie. 

Er lopen inmiddels enkele mededingingszaken, van de Amerikaanse staten, van het ministerie van justitie, en nu begint het Congres zich er dus ook mee te bemoeien. Het zou uiteindelijk tot het reguleren of zelfs opbreken van de grote techbedrijven kunnen leiden. Zoals in het verre verleden oliemaatschappij Standard Oil in verschillende delen werd opgebroken, en in het iets recentere verleden telecommaatschappij AT&T. De grote techbedrijven hebben inmiddels een vergelijkbare, of zelfs nog grotere, marktmacht dan die historische voorbeelden – zeven van de tien rijkste mensen ter wereld zijn Amerikaanse techmiljardairs.

Maar behalve een historische, zal het waarschijnlijk ook een licht teleurstellende bijeenkomst worden. Want het potentieel voor dramatische confrontaties wordt verkleind door het feit dat ze vanwege de coronapandemie via een scherm aanwezig zullen zijn. En door het feit dat ze er alle vier zijn. 

Een hoop spraakverwarring

Dat betekent dat ze zich achter elkaar kunnen verschuilen – elk van de bedrijven concurreert op een bepaald gebied wel met een van de andere. Om een monopolie te kunnen bewijzen, moet je eerst een markt afbakenen, dus er zal ook een hoop spraakverwarring zijn. Want waar hebben we het hier over? De markt voor zoeken? Voor sociale media? Voor digitale advertenties? Voor apps? En dan zijn er nog de stokpaardjes, die veel afgevaardigden niet zullen kunnen weerstaan: Democraten zullen Jeff Bezos aan willen spreken op de arbeidsomstandigheden in zijn magazijnen, Republikeinen zullen nog willen klagen dat techbedrijven volgens hen conservatieve stemmen onderdrukken.

Het zal nog wel even duren voor de techbedrijven echt aangepakt worden. Als het al gebeurt, en als de soep dan ook heet gegeten wordt; zo werd Microsoft in de jaren negentig op last van de rechter in twee stukken gebroken, maar uiteindelijk trof het bedrijf een schikking waardoor het kon blijven voortbestaan. Microsoft houdt zich nu, als ‘nummer vijf’ van de techwereld, héél stil en hoopt dat het onder de radar blijft. De klachten tegen de ‘Grote Vier’ zetten we hieronder voor u op een rijtje.

Apple, Tim Cook

Beeld AFP

De aanklacht: Wie een iPhone heeft, kan alleen via de App Store apps installeren. Apple hanteert daarvoor een streng deurbeleid en incasseert automatisch 30 procent van alle inkomsten van ontwikkelaars. Zo ondervindt bijvoorbeeld muziekdienst Spotify een ingebakken nadeel, omdat het een groot deel van zijn inkomsten in moet leveren bij de baas van concurrent Apple Music. Apple gebruikt dus haar dominantie in de markt van smartphones om dominantie in de markt voor softwarediensten te kopen.

De oplossing: De radicale oplossing zou zijn om de App Store los te maken van Apple. Er zou in ieder geval regelgeving kunnen komen waardoor Apple concurrenten die in dezelfde business zitten geen geld meer mag vragen, en die de hoogte van de tarieven voor andere bedrijven aan banden legt. 

Het verweer: ‘Wij hebben helemaal geen monopolie, want de markt voor apps omvat ook Android-apps.’  

Google, Sundar Pichai

Beeld AP

De aanklacht: Google heeft ruim 90 procent van de markt voor zoeken in handen, en kan via zoekresultaten iedereen dus naar haar eigen diensten sturen. Zo krijgen concurrenten van bijvoorbeeld videodienst YouTube nooit een eerlijke kans. Omgekeerd bevoordeelt het zijn zoekmachine door het standaard in het besturingssysteem voor Android-telefoons in te bouwen. In de EU is het bedrijf daar al meermalen voor beboet. 

Uiteindelijk verdient Google zijn geld met het verkopen van advertenties, maar het beheert ook veel van de digitale advertentieveilingen, zodat het mee kan spieken met de concurrenten.

De oplossing: Google kan in een paar grote brokken worden opgebroken, zodat de zoekmachine Google bijvoorbeeld apart komt te staan van YouTube en van de advertentieveilingen.

Het verweer: ‘Onze inkomsten komen uit het verkopen van advertenties, en daar hebben we wel degelijk een grote concurrent: Facebook.’

Facebook, Mark Zuckerberg

Beeld AFP

De aanklacht: Facebook is veruit het machtigste sociale netwerk ter wereld. Het gebruikt zijn macht om iedere concurrent die ook groot lijkt te worden op te kopen. Met aankopen als Instagram en WhatsApp heeft het bedrijf bijna 2,5 miljard dagelijkse gebruikers, het totaal aantal gebruikers ligt nog veel hoger. Al die gebruikers geven zoveel persoonlijke data op dat concurrenten die ook iets willen met digitale advertenties bij voorbaat kansloos zijn.

De oplossing: WhatsApp en Instagram moeten weer losgebroken worden van Facebook.

Het verweer: ‘Wetgeving tegen monopolies is er om consumenten te beschermen. Maar onze gebruikers betalen helemaal niets, en blijven vrijwillig gebruikmaken van onze diensten. Bovendien komen onze inkomsten uit het verkopen van advertenties, en daar hebben we wel degelijk een grote concurrent: Google.’

Amazon, Jeff Bezos

Beeld AP

De aanklacht: Jeff Bezos is, met een geschat vermogen van 179 miljard dollar, met afstand de rijkste man op aarde. Zijn Amazon begon als onlineboekhandel, maar is inmiddels het grootste platform ter wereld voor onlinebestellingen, waar zijn concurrenten eigenlijk niet buiten kunnen als ze iets willen verkopen. Meermalen is gebleken dat Amazon niet alleen concurrenten de tarieven kan dicteren om überhaupt iets te kunnen verkopen, maar dat het bedrijf ook de data van die concurrenten gebruikt om het eigen aanbod te verbeteren. Amazon is dus tegelijkertijd marktmeester en beheerder van de grootste kraam. 

De oplossing: Amazon zou opgebroken kunnen worden in een platform en een winkel die hun bedrijfsvoering niet meer op elkaar kunnen afstemmen.

Het verweer: ‘Wij hebben helemaal geen monopolie, er zijn nog meer grote bedrijven zoals Walmart die ook heel veel online-omzet halen, en waar consumenten terechtkunnen.’

Lees ook:

Krijgt iemand Facebook nog in het gareel?

Van alle kanten groeit de druk op Facebook om meer verantwoordelijkheid te nemen voor wat er op het platform gebeurt. Wie kan de machtige moloch echt bijsturen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden