InterviewOekraïne-crisis

Historicus Sarunas Liekis: ‘Poetins blufstrategie leidt tot oorlog’

Dinsdag overlegden hoge vertegenwoordigers van de Navo en Rusland in Brussel over de ‘veiligheidsgaranties’ die Poetin van de Navo eist. Beeld AP
Dinsdag overlegden hoge vertegenwoordigers van de Navo en Rusland in Brussel over de ‘veiligheidsgaranties’ die Poetin van de Navo eist.Beeld AP

De Navo-troepen moeten weg uit Oost-Europa, eist Poetin. Dus ook de Nederlandse militairen die in Litouwen zijn gestationeerd. Wat vinden de Balten daar eigenlijk van?

Eric Brassem

De Navo heeft goede papieren in de drie Baltische staten Letland, Estland en Litouwen. Daar bewaart men slechte herinneringen aan de tijd dat ze waren ingelijfd bij de Sovjet-Unie, vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog tot 1991. Het lidmaatschap van de Navo, in 2004, kon rekenen op grote bijval, vertelt historicus en politicoloog Sarunas Liekis, decaan aan de Universiteit van Kaunas in Litouwen. “Er was een haast religieus geloof in de Navo als reddende engel, de waker over de onafhankelijkheid van de Baltische staten. Het sloot aan op de breed levende anti-Russische sentimenten, die de regeringen ook uitdroegen.”

Moskou was niet blij met de toetreding, maar er was geen sprake van de agressieve toon van de laatste jaren. Polen was in 1997 al Navo-lid geworden. “De Baltische staten waren tamelijk irrelevant, dus Rusland aanvaardde het min of meer.”

Besef van een reëel gevaar

De Baltische staten hadden ook praktisch geen defensie, en hun defensiebudgetten bleven lange tijd ver onder de Navo-norm van 2 procent van het bbp. Pas na de Russische inname van de Krim in 2014 begonnen de militaire uitgaven te stijgen. Liekis: “Tot dan was de gedachte dat we veilig konden schuilen onder de Amerikaanse atoomparaplu. Toen pas daalde het besef in van een reëel gevaar.”

Onder invloed van Ruslands militaire inmenging in Oekraïne stationeerde de Navo in 2016 ongeveer 5000 manschappen in Polen, en in totaal 3800 in Letland, Estand en Litouwen. Nederland levert 270 militairen aan de multinationale troepenmacht in Litouwen.

Volgens Moskou brak de Navo hiermee met toezeggingen van begin jaren negentig. Het verweer tegen die klacht luidt dat Rusland in latere multilaterale overeenkomsten erkend heeft dat landen zelf mogen beslissen bij welke internationale organisaties ze zich aansluiten en hoe ze hun defensie inrichten. In het geval van Litouwen heeft Rusland dat recht ook nog eens expliciet erkend in een bilaterale, Russisch-Litouwse overeenkomst uit 1994.

Volgens historicus en politicoloog Sarunas Liekis heeft Poetin zijn geloofwaardigheid op het spel gezet met zijn strategie van bluffen.
 Beeld Sacharov Centrum Kaunas
Volgens historicus en politicoloog Sarunas Liekis heeft Poetin zijn geloofwaardigheid op het spel gezet met zijn strategie van bluffen.Beeld Sacharov Centrum Kaunas

Nog steeds hebben de Baltische landen een zwakke defensie in vergelijking met niet-Navo-lid Finland, zegt Liekis. Daar veranderen de Navo-troepen in deze landen in militair opzicht weinig aan. Liekis: “De capaciteit is onvoldoende voor een directe militaire strijd. Maar als Rusland gaat schieten op Duitse of Nederlandse soldaten, dan zal het Navo-bondgenootschap daar consequenties aan verbinden. Daar ligt de afschrikwekkende werking van die troepen.”

Oorlogstaal

Liekis zegt zich grote zorgen te maken over Poetins oorlogstaal en troepenopbouw, en de publieke onverschilligheid. “Ik zie een gelijkenis met de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, toen diplomaten precies wisten wat voor gevaar er uitging van nazi-Duitsland, maar in shock waren en zwegen. Ook nu zwijgen onze media en regeringen. Er is nauwelijks publiek debat.”

Over het gesprek tussen de Navo en Rusland woensdag maakt hij zich weinig illusies. Een afspraak over ‘invloedssferen’, zoals Poetin zou willen, vreest hij evenzeer als géén afspraak. “Poetin heeft zijn geloofwaardigheid op het spel gezet met zijn strategie van bluffen. Als er geen overeenkomst is, vrees ik dat de Russen oorlog zullen voeren.”

Lees ook:

Hoe koud blijft deze nieuwe Koude Oorlog?

Het huidige geopolitieke conflict rond Oekraïne heeft zijn wortels in de roerige maanden vlak na de val van de Berlijnse Muur. Hoe terecht is het Russische verwijt dat het Westen een belofte van toen heeft gebroken?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden