InterviewFaissal Hameed

Historicus Faissal Hameed: ‘Charles zou het Gemenebest excuses moeten aanbieden’

null Beeld AP
Beeld AP

De nieuwe Britse koning Charles III is ook leider van het Gemenebest. Als die landenbond relevant wil blijven, moet de Britse rol erbinnen die van gelijke worden, meent historicus Faissal Hameed.

Niels Posthumus

De nieuwe Britse koning Charles is sinds het overlijden van zijn moeder Elizabeth II ook leider van het Gemenebest. Bij die confederatie zijn 54 landen aangesloten: met name, maar niet uitsluitend, ex-koloniën van het Verenigd Koninkrijk. De vraag klinkt echter steeds vaker of de positie van de Britse vorst aan het hoofd ervan anno 2022, in een al lang gedekoloniseerde wereld, nog wel valt uit te leggen. Zelfs al is zijn rol binnen het Gemenebest grotendeels symbolisch.

De Britse historicus Faissal Hameed, expert op het gebied van de relaties tussen Londen en Gemenebestlanden, vindt van niet. In de huidige wereld, met alle grensoverschrijdende problemen als corona, inflatie, de oorlog in Oekraïne en klimaatverandering, lijkt het hem goed dat landen zo veel mogelijk samenwerken. “Dus ook binnen het Gemenebest.” Maar, zo stelt de docent aan het New College of the Humanities van de Northeastern University in Londen, dan is het essentieel dat het Verenigd Koninkrijk en koning Charles goed beseffen wat hun hedendaagse rol binnen dat samenwerkingsverband is.

Faissal Hameed: ‘De koningin vormde echt het cement dat het Gemenebest bij elkaar hield. Ik betwijfel of Charles dat kan zijn.’ Beeld
Faissal Hameed: ‘De koningin vormde echt het cement dat het Gemenebest bij elkaar hield. Ik betwijfel of Charles dat kan zijn.’

“Het Verenigd Koninkrijk moet zich opstellen als een gelijke”, legt hij uit. “Het VK voert de wereld niet meer aan. Wij kunnen andere landen niet langer vertellen wat goed en wat fout is.” Onder koningin Elizabeth brokkelde het Britse koloniale wereldrijk af. Dat transitieproces is met haar dood definitief afgesloten. Hameed: “Koning Charles kan nooit dezelfde rol in het Gemenebest krijgen als zijn moeder”.

Waarom bestaat het Gemenebest eigenlijk nog. Is het geen raar koloniaal overblijfsel?

“Het biedt Engelssprekende landen in Azië, de Cariben en Afrika de kans om zich samen sterk te maken in moeilijke tijden. En wellicht kijken sommige van die landen ook nog steeds een beetje op naar het Verenigd Koninkrijk. Als er bijvoorbeeld onrust is in een Afrikaans land, kan een grote groep andere Afrikaanse landen via het Gemenebest met één mond spreken, in de rug gedekt door belangrijke landen van buiten het continent: Australië, Canada, India. Het Gemenebest had bijvoorbeeld ooit een positieve rol bij het opvoeren van de druk tegen het racistische apartheidsregime in Zuid-Afrika.”

Maar dat de Britse koning de leider is van het Gemenebest, is dat nog wel van deze tijd?

“Met het overlijden van koningin Elizabeth II zullen er belangrijke vragen worden gesteld. De tijd dat het VK achterover kon leunen en kon wachten tot de wereld naar Londen kwam, is voorbij. Het zou dus bijvoorbeeld verstandig zijn als het voorzitterschap van het Gemenebest zou gaan rouleren onder de landen. Charles heeft zich als kroonprins in het verleden geregeld open getoond voor verandering. De vraag is alleen of hij als koning ook de daad bij het woord zal voegen.”

Wat zou koning Charles dan moeten doen?

“Als hij en het VK meer goodwill willen kweken, zullen zij verantwoording moeten afleggen voor het koloniale verleden. Het Gemenebest is daarvoor de uitgelezen plek. Het VK zou bij monde van koning Charles op zijn minst excuses moeten maken. Dat heeft de koningin nooit gedaan. Zij weigerde nog niet eens zo heel lang geleden bijvoorbeeld in India verontschuldigingen aan te bieden voor het Bloedbad van Amritsar in 1919. Britse veiligheidstroepen schoten toen honderden mensen dood die vreedzaam demonstreerden tegen de kolonisatie en voor gelijke rechten. Vergeet bovendien niet dat zij sinds 1952 staatshoofd was. Ook onder koningin Elizabeth II had het VK nog koloniën en vond onderdrukking door de Britten plaats: denk aan het neerslaan van de Mau Mau-opstand in Kenia in de jaren vijftig en de onafhankelijkheidsstrijd in Maleisië.”

Helpt dat wel écht: excuses aanbieden?

“Natuurlijk zijn excuses slechts woorden. Het maakt de fouten uit het verleden niet goed. Maar als woorden oprecht zijn, kunnen zij wel veel doen voor de soft power, de diplomatieke invloed die het VK nog kan uitoefenen. Dat is belangrijk. De economische opmars van India bijvoorbeeld heeft ervoor gezorgd dat het VK India tegenwoordig economisch harder nodig heeft dan andersom. Goede diplomatieke banden zijn essentieel. Het Verenigd Koninkrijk is, na het uiteenvallen van zijn wereldrijk, zeventig jaar lang op zoek geweest naar een nieuwe positie in de wereld. En ik heb soms het gevoel dat wij als land zelfs nu nog steeds in dat proces zitten. Het was bijna grappig om te horen dat tijdens de brexitonderhandelingen geruchten opdoken dat sommige mensen binnen de Britse regering naïef dachten: we vallen gewoon terug op het Gemenebest. Onze handel met India, bepaalde Afrikaanse landen, Canada en Australië laat ons economisch wel weer terugveren.”

Gaat het koning Charles lukken de benodigde mentale en diplomatieke draai te maken?

“Dat is een goede vraag. De Britse koningin vormde echt het cement dat het Gemenebest bij elkaar hield. Ik betwijfel of Charles dat kan zijn. Hij zal echt een handreiking moeten doen. Wellicht kan het VK leren van hoe Canada en Nieuw-Zeeland excuses hebben gemaakt en herstelbetalingen hebben gedaan aan hun inheemse volken.” En dan grappend: “Je weet overigens hoe het met de eerste koning Charles afliep, toch? Karel I werd in 1649 afgezet en onthoofd. Daarna werd Engeland nota bene zelf voor enkele jaren een republiek. Haha nee, meer moest ik er maar niet over zeggen.”

Lees ook:

Het geheim van het succes van Queen Elizabeth: populair terwijl niemand haar écht kende

De overleden koningin Elizabeth II was met afstand het populairste lid van de Britse koninklijke familie. Vooral op vergevorderde leeftijd werd ze door bijna heel het land in het hart gesloten.

Charles III is koning van 15 landen, al duurt dat misschien niet lang meer

Met de dood van koningin Elizabeth zullen veel van haar koninkrijken een veranderingsproces starten om een republiek te worden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden