Reportage Kasjmir

Hindoes hopen op terugkeer naar de Kasjmirvallei

Wegafsluiting in het oude centrum van Srinagar, de hoofdstad van de deelstaat Jammu en Kasjmir. Beeld AFP

Nu de deelstaat Jammu en Kasjmir zijn gedeeltelijke autonomie kwijtraakt, willen veel verdreven Kasjmirse Pandits terug naar huis. ‘Maar we willen niet meer samenwonen met de moslims’. 

Tromgeroffel, Bollywood-danspasjes en mierzoete koekjes. Bij de Kashmiri Samiti in New Delhi werd uitgebreid feestgevierd, nadat de Indiase regering begin deze maand aankondigde dat de deelstaat Jammu en Kasjmir zijn gedeeltelijke autonomie kwijtraakt. “Nu kunnen we terug naar huis”, zegt Sumeer Chrungoo, president van de vereniging, die hindoes uit de Kasjmirvallei vertegenwoordigt.

De geschiedenis van de Kasjmirse Pandits, zoals deze gemeenschap van hindoes uit de overwegend islamitische regio wordt genoemd, is pijnlijk. Naar schatting woonden er eind jaren tachtig zo’n 160.000 Pandits in de Kasjmirvallei. Maar onder dreiging van islamistische militanten, die met steun van Pakistan voor afscheiding van India begonnen te strijden, zijn de meesten begin jaren negentig gevlucht. Enkele honderden werden vermoord, terwijl er posters in straten en op deuren verschenen die hen opriepen te vertrekken. Nog altijd wonen duizenden Pandits in vluchtelingenkampen buiten de vallei.

Het intrekken van de gedeeltelijke autonomie verandert niets aan de omstandigheden van de Pandits. Als oorspronkelijke inwoners, mochten zij zich altijd al opnieuw vestigen volgens de wet, en enkele honderden Pandits hebben dit ook gedaan sinds het militante geweld het afgelopen decennium flink is teruggedrongen. Maar Chrungoo zegt dat het tot nu toe niet veilig is. Zonder autonomie is de weg vrij voor wat de officiële eis van de Kasjmiri Samiti is: een aparte deelstaat voor de Pandits binnen de Kasjmirvallei. Terug naar hun land, ziet Chrungoo als een recht. “Maar we willen niet opnieuw samenwonen met de Kasjmiri moslims.”

Petitie tegen intrekken autonomie

Niet alle Pandits zijn het eens met Chrungoo. Een groep van 64 Pandits en andere hindoes en sikhs uit Jammu en Kasjmir tekenden op 10 augustus een petitie waarin ze stellen dat het intrekken van de autonomie – in 1947 een voorwaarde van Kasjmir voor aansluiting bij het nieuwe onafhankelijke India – ongrondwettelijk is. Dat zegt ook de Pandit-kunstenaar Inder Salim, die in 1990 met zijn vrouw en dochter vluchtte. “Er is nu zoveel woede in Kasjmir. Ik ben bang dat het alleen maar meer militant geweld zal veroorzaken”, zegt hij, terwijl zijn vrouw thee serveert in zijn woonkamer aan de rand van Delhi.

Bovendien zal er volgens hem nu juist minder sympathie zijn voor Pandits die willen terugkeren. Het terugtrekken van de autonomie door de hindoe-nationalistische regering in New Delhi wakkert de angst aan voor omvolkingsplannen. Nu mogen niet-Kasjmiri’s ook land kopen in de Vallei, waardoor alle hindoes, inclusief Pandits, met argwaan zullen worden bekeken.

Willekeurig geweld

De eis voor een aparte Pandit-thuisstaat, waarover de overheid overigens geen enkele belofte heeft gedaan, slaat wat Salim betreft de plank mis. De Kasjmiri Pandits woonden nooit geconcentreerd op één plek, maar verspreid over de hele Kasjmirvallei. Salim denkt vol nostalgie terug aan zijn jeugd in Kasjmir, waar hij en zijn familie in harmonie tussen hun islamitische buren en vrienden woonden. Hij ziet hen niet als vijand, maar als mede-slachtoffer van de bloedige strijd tussen militanten en het leger. “Het ecosysteem, waarin we allemaal samenleefden en een taal en cultuur deelden, dat is voor altijd verloren”, zegt hij.

Nog altijd zeggen de paar honderd overgebleven Pandits dat hun buren het probleem niet zijn. Vaak waren het juist hun buren die hen smeekten niet te vluchten. Maar het willekeurige geweld van de islamistische militanten heeft het vertrouwen van de hindoes in de moslimgemeenschap als geheel kapotgemaakt. “Het is niet zo dat iemand ons hier nu pijn probeert te doen. Ik ga gewoon naar buiten voor mijn boodschappen… maar toch voelen we die spanning”, zegt Amit Munshi, een Pandit van in de dertig die de zomermaanden in Kasjmirs hoofdstad Srinagar doorbrengt. De rest van het jaar woont hij in Jammu, de overwegend hindoeïstische regio binnen de deelstaat. De meeste Pandits zijn hier na 1990 terechtgekomen en Munshi groeide er op als vluchteling.

Hoogspanning in de vallei

Nu logeert hij binnen de muren van een hindoeïstisch tempelcomplex in de wijk Habba Kadal in het oude centrum van Srinagar. Pas na drie keer aankloppen wordt de tempeldeur voorzichtig geopend, en na een uitgebreide inspectie van identiteitskaarten mag de verslaggever naar binnen.

Bijna vier weken nadat de regering in New Delhi het intrekken van de autonomie aankondigde, staat de Kasjmirvallei onder hoogspanning. Om onrust te voorkomen, zijn enkele duizenden mensen preventief gearresteerd en het internet en de telefoonlijnen zijn nog altijd afgesloten. Een samenscholingsverbod vanuit de regering en herhaaldelijke oproepen van separatisten om te staken zorgen gezamenlijk voor lege straten, op de talloze soldaten en agenten na.

Permanent terug naar Srinagar verhuizen is volgens Munshi geen optie. “Mijn familie had een eigen huis, maar dat is in 1993 verbrand.” Veel Pandits die eigen woningen hadden, zijn ze op deze manier kwijtgeraakt. Volgens vertegenwoordigers van de gemeenschap zijn ze de afgelopen decennia nauwelijks geholpen door de overheid. Munshi heeft weinig vertrouwen dat dit na het intrekken van de autonomie wel gaat gebeuren. “Bovendien: banen en huizen zijn niet het belangrijkste. Met ons moederland zijn we onze identiteit verloren, en ook nu is er geen garantie dat we die ooit terugkrijgen.”

Lees ook:

De noodtoestand in Kasjmir: overal prikkeldraad, geen telefoontjes, geen boodschappen

Kasjmir is al vier dagen van de buitenwereld afgesloten. Toch doen twee journalisten van AP verslag.

India maakt einde aan autonomie Jammu en Kasjmir, dat zorgt voor verdeeldheid

De autonomie van de deelstaat Jammu en Kasjmir was al beperkt. De Indiase regering maakte daar begin augustus een eind aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden