Verkiezingen

Hij is verstrikt in de schandalen, en toch staat premier Babis, de ‘Tsjechische Trump’, op winst

In de peilingen staat premier Babis er goed voor.  Beeld Getty Images
In de peilingen staat premier Babis er goed voor.Beeld Getty Images

Tsjechië gaat vrijdag en zaterdag naar de stembus. Premier Andrej Babis is verstrikt in financiële schandalen. De ‘Tsjechische Trump’ stevent niettemin af op een overwinning.

Het ‘Ooievaarsnest’ is leeg. Een enkele nieuwsgierige is gestopt om het luxeresort even ten zuiden van Praag te bekijken dat symbool staat voor schimmige zaakjes van miljardair-premier Andrej Babis. Zo’n 2 miljoen euro EU-subsidie verdween in dit lege terras, de desolate stallen en het aanpalende hotel, waar overnachten een klein fortuin kost. Leuk om met zijn collega-miljardairs een keer af te spreken, schampert een jonge man die door een raam van de verlaten manege kijkt. Het gebouw is van buiten bekleed met boomstammen, waardoor het een reusachtig ooievaarsnest lijkt.

Die 2 miljoen euro waren bestemd voor kleine bedrijfjes. Zeker niet voor Agrofert, de agro-industriële holding waar premier Babis zijn fortuin mee verdiende. En toch is dat wat gebeurde: op papier vroeg een klein bedrijfje de EU-subsidie aan om hier een hotel te bouwen, maar al gauw werd duidelijk dat Agrofert en dus de huidige premier de echte begunstigde was. Niemand doet nog moeite die connectie te verbergen. Bij de portier van het Ooievaarsnest kan elke bezoeker boekjes van en over Babis gratis meenemen. Babis die de ‘oude’ politieke elite beschimpt. Babis die à la Poetin met ontbloot torso poseert in de sneeuw.

Illegale belangenverstrengeling

De premier heeft zijn belang in Agrofert ondergebracht in trustfondsen. Volgens de Tsjechische wet is hij daardoor geen eigenaar en is er dus ook geen sprake van belangenverstrengeling als zijn regering miljoenen Europese subsidies naar Agrofert sluist. De Europese Commissie onderzocht de zaak in 2019 en kwam tot de conclusie dat er wel degelijk sprake is van illegale belangenverstrengeling. Onder druk van het Europarlement zijn dit jaar betalingen aan Agrofert stopgezet.

“Het resultaat is dat nu de Tsjechische belastingbetaler opdraait voor de subsidies aan Agrofert”, concludeert Jana Stehnova, projectmanager bij anticorruptiewaakhond Transparency International. Want als de EU geen geld overmaakt, draait de Tsjechische staat op voor toegekende subsidies. Babis’ partij, Ano, controleert de ministeries die het verdelen. Vandaar dat Transparency International spreekt van ‘state capture’, het overnemen van de staat door een politieke partij. Daarmee lijkt Tsjechië steeds meer op Hongarije en Polen, waar volgens de Europese Commissie democratische instituties worden uitgekleed.

Je zou denken dat de schandalen Babis geen goed doen in de campagne voor de parlementsverkiezingen die vrijdag en zaterdag gehouden worden. Temeer daar er deze week nog een ander schandaal bijkwam: onthullingen uit de Pandora Papers wezen uit dat Babis in 2009 via offshorebedrijfjes voor 22 miljoen euro zestien huizen in Frankrijk kocht, waaronder een kasteeltje aan de Côte d’Azur. “Er zijn sterke aanwijzingen dat hij hiervoor zwart geld gebruikte”, vertelt Stehnova op het kantoor van Transparancy International in Praag. Maar toch, ook deze zoveelste onthulling zal nauwelijks effect hebben op de verkiezingen, meent zij. “Voor het grote publiek is dit veel te ingewikkeld. En zijn aanhangers zeggen: hij wordt al jaren beschuldigd. Als er echt iets aan de hand was, was hij al lang veroordeeld.”

Babis’ immuniteit voor schandalen

Op het marktpleintje van de plaats Brandys nad Labem voeren de ‘piraten’ campagne, de belangrijkste uitdagers van Babis. Ook zij ondervinden Babis’ schijnbare immuniteit voor de schandalen. Hun Piratenpartij lag lang op kop in de peilingen, maar sinds kort is ze voorbijgestreefd door Babis’ Ano. Dit ondanks de steun van burgemeesters die een lijstverbinding zijn aangegaan met de Piraten.

‘Piraat’ Patrick Zandl weet dat de recente onthullingen over Babis’ geheime miljoenentransacties weinig invloed zullen hebben op de verkiezingsuitslag. “Het land is diep verdeeld”, constateert hij. De Babis-aanhang zal idool Babis niet snel afvallen. Die aanhang bestaat vooral uit ouderen wier pensioentjes de Ano-regering systematisch verhoogt. “Ruim de helft van de Ano-kiezers is ouder dan 65. Zij zijn gevoelig voor zijn sociale en nationalistische retoriek”, aldus Zandl. “Als Babis wint, worden we langzaam maar zeker richting een illiberale democratie geduwd.”

Nepnieuws

Tijdens de campagne kreeg premier Babis steun van de Hongaarse premier Viktor Orban die het begrip ‘illiberale democratie’ bekendheid gaf. Samen poseerden ze als de mannen die Europa verdedigen tegen hordes immigranten. Hoewel er nauwelijks asielzoekers aankloppen in Tsjechië, slaagde Babis er zo in de aandacht af te leiden van zijn financiële machinaties. Daarnaast kregen zijn tegenstanders met iets anders te maken: “We staan onder grote druk van nepnieuws; anonieme nieuwsbrieven en mails, waarin we worden afgeschilderd als communisten die Tsjechen hun huizen willen afpakken om ze aan immigranten te geven”, vertelt Zandl. “Babis is eigenaar van de grootste krant en het grootste internetportaal van Tsjechië. Daar kan hij zijn leugens vrijuit herhalen.”

Discussies over al dan niet liberale democratie zijn aan voorbijgangers op het marktplein niet besteed, maar Babis kan hier niet alleen op gejuich rekenen. “Babis gedraagt zich alsof hij een koning is en iedereen hem moet bedienen”, zegt Silvie Vasilyova, die met haar hond even bij het campagnekraampje komt staan. De 33-jarige Lucie Materna vat het anders samen, terwijl haar kindje in het opblaas-piratenkasteel speelt: “Babis doet niet wat goed is voor het land, maar wat goed is voor hemzelf”.

Lees ook:

Het Europarlement wil dat de Tsjechische premier Babis niet meer meebeslist

De Tsjechische premier Andrej Babis ligt onder vuur in het Europees Parlement, omdat zijn bedrijf miljoenen aan subsidies opstrijkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden