Brexit

Het wonder is geschied: er is een brexit-akkoord

De Britse premier Johnson en commissievoorzitter Von der Leyen tijdens een ontmoeting in Brussel eerder deze maand.Beeld AP

Een akkoord van ‘historische betekenis’, vindt bondskanselier Merkel. De donderdag bereikte brexit-deal leidt overal tot opluchting. Dat neemt niet weg dat de veranderingen per 1 januari drastisch zijn.

“De klok tikt niet meer.” Met enig gevoel voor drama markeerde EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier het bereiken van het brexit-handelsakkoord, enkele uren voor kerstavond. Jarenlang bleef de Fransman het tijdens de twee onderhandelingsfases tot in den treure herhalen, als waarschuwende woorden voor Londen: ‘De klok tikt.’ Nu is de ultieme deadline (31 december) toch gehaald, maar vraag niet hoe.

“Het was een lange en slingerende weg, maar we kunnen daar een goed akkoord tegenover stellen”, aldus voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie. De Britse premier Boris Johnson, met wie Von der Leyen de voorbije dagen intensief contact had, verspreidde een foto waarop hij breed lachend twee duimen opsteekt naar het beeldscherm met de commissievoorzitter.

Het hing in de lucht

Het akkoord hing al sinds woensdagmiddag in de lucht, maar steeds werd de bekendmaking uitgesteld omdat er toch nog wat plooien waren glad te strijken. Dat waren vooral details over visserij.

De hoofdlijn van dat beladen onderdeel was al grofweg bekend. De EU staat de komende 5,5 jaar 25 procent van haar huidige visquota uit Britse wateren af aan het Verenigd Koninkrijk. Dat is vanuit EU-oogpunt bezien een gunstige uitkomst. Londen had eerder ingezet op 80 procent.

Na die 5,5 jaar, dus vanaf juli 2026, is het de bedoeling dat de EU en het VK elk jaar over visquota gaan onderhandelen. Een weinig aantrekkelijk perspectief, maar dat is van later zorg.

Wat betreft de afspraken over eerlijke concurrentie lijkt de EU ook behoorlijk haar zin te hebben gekregen. Weliswaar krijgen de Britten alle vrijheid om hun eigen regels, normen en standaarden te bepalen, mogelijk afwijkend van die van de EU. Maar die krijgt wel mogelijkheden om eventuele eenzijdige handelsmaatregelen te nemen als Britse bedrijven oneerlijk concurreren op de EU-markt.

No-dealscenario van de baan

Dankzij het zwaarbevochten akkoord is het gevreesde no-dealscenario, dat zich volgende week vrijdag al dreigde af te tekenen, van de baan. Maar dat betekent geenszins dat alles blijft zoals het nu is. Per 1 januari veranderen de handelsbetrekkingen tussen de EU en het VK ingrijpend: het blijft immers de harde brexit zoals Londen die wilde.

Weliswaar komen er geen quota en handelstarieven, waarvan onder een no-dealbrexit wel sprake zou zijn. Maar na bijna een halve eeuw naadloze handel worden wel degelijk grenscontroles en douaneformaliteiten van kracht, zoals de EU die hanteert met alle zogeheten ‘derde landen’. De oproep van het Britse bedrijfsleven aan de EU om een soort gratieperiode te hanteren, waarbij soepel met die nieuwe regels wordt omgegaan, is wat de EU betreft niet aan de orde. “Bedrijven hebben lang genoeg de tijd gehad om zich op de brexit voor te bereiden”, aldus een EU-functionaris.

Verder zullen EU-burgers voortaan een Brits visum nodig hebben als ze voor langere tijd in het VK willen wonen en/of werken. Dat geldt andersom uiteraard ook.

Hoewel de Britten zich nog wel blijven aansluiten bij EU-programma’s zoals Horizon (wetenschappelijk onderzoek), zijn ze afgehaakt bij Erasmus+, het populaire uitwisselingsprogramma voor studenten. Dat zal voor veel jongeren in heel Europa een teleurstelling zijn.

Het donderdag bereikte akkoord is beperkt in die zin, dat het voornamelijk de handel in goederen bestrijkt. De dienstensector maakt 80 procent van de Britse economie uit. Daarvoor moeten nog aparte afspraken worden gemaakt.

Details zijn nog niet bekend

Vanwege het late tijdstip van deze deal slaagt het Europees Parlement er hoe dan ook niet in om het voor 1 januari te ratificeren. PvdA-Europarlementariër Kati Piri, een van de twee brexit-rapporteurs van het parlement, is blij dat er een ultiem akkoord is gesloten, maar wil wel graag weten wat erin staat. “De details van de overeenkomst zijn nog niet bekend. Dit tweeduizend pagina’s tellende document zal onze toekomstige relatie met het Verenigd Koninkrijk op vele niveaus bepalen. Tot dusver hebben we geen enkel woord gezien dat op papier is gezet. Het is dus van belang dat de komende weken alle onderdelen goed worden bestudeerd, voordat het Europees Parlement overgaat tot goedkeuring.”

Hoewel met name Johnson lange tijd volhield dat een no-dealbrexit helemaal geen slechte uitkomst zou zijn voor zijn land, hebben de EU-onderhandelaars de Britten er kennelijk van weten te overtuigen dat zo’n scenario voor iedereen rampzalig zou zijn, maar vooral voor het Verenigd Koninkrijk zelf. De laatste dagen groeide bij de onderhandelaars kennelijk de drang om alle 450 miljoen burgers in de EU en het VK vóór Kerstmis te verlossen van de al maandenlang sluimerende onzekerheid.

Het plan is dat er nu een versnelde procedure komt, waarbij alle 27 lidstaten hun razendsnelle goedkeuring moeten geven aan voorlopige invoering, meteen per 1 januari. De ratificatie door het Europees Parlement komt dan waarschijnlijk later volgende maand. Ook de daadwerkelijke goedkeuring door de 27 landen, na bestudering van alle details, komt in de loop van het nieuwe jaar.

‘EU only’

Het is vooralsnog niet de bedoeling dat alle nationale (en soms regionale) parlementen in de lidstaten over het akkoord zullen stemmen. De Europese Commissie ziet de overeenkomst als ‘EU only’, wat betekent dat alleen het Europees Parlement en de nationale regeringen hun fiat moeten geven.

De brexit-onderhandelingen dit jaar waren van meet af aan een martelgang, niet in het minst door de corona-pandemie. Daardoor moest het overleg enkele keren worden stilgelegd. De twee hoofdonderhandelaars, Michel Barnier en David Frost, raakten allebei besmet, dit voorjaar. Veel onderhandelingen verliepen op afstand.

Het VK verliet de EU formeel op 1 februari en doet sindsdien niet meer mee met de besluitvorming in Brussel. In dit overgangsjaar bleef het land echter de facto EU-lid, door een verlengde deelname aan de interne EU-markt en de douane-unie. Die overgangsperiode loopt op 31 december onherroepelijk af.

Reacties Europese leiders

Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie: “Ik weet dat dit voor sommigen een moeilijke dag is, en tegen onze vrienden in het Verenigd Koninkrijk zou ik willen zeggen: ‘parting is such sweet sorrow’.” (Quote van Shakespeare)

Britse premier Boris Johnson: “We hebben vandaag een kwestie opgelost die onze politiek decennialang heeft behekst. Het is nu aan ons, allen tezamen, als een nieuwe en waarachtig onafhankelijke natie, om de immensheid van dit moment te beseffen en het beste ervan te maken.”

Premier Mark Rutte: “Uitstekend nieuws dat na moeilijke onderhandelingen een akkoord is bereikt over een nieuw partnerschap tussen EU en VK. Dat is van groot belang voor ons allemaal. We gaan het nu goed bestuderen. Mijn complimenten voor het onverzettelijke werk van Michel Barnier en Ursula von der Leyen.”

Duitse bondskanselier Angela Merkel: “Dit is van historische betekenis. Met deze overeenkomst leggen we de basis voor een nieuw hoofdstuk in onze betrekkingen.”

Franse president Emmanuel Macron: “De eenheid en de kracht van Europa hebben zich geloond. Het akkoord met het Verenigd Koninkrijk is essentieel voor de bescherming van onze burgers, onze vissers en onze producenten.”

 Lees ook:

Britten kiezen voor een duurzaam landbouwbeleid

De natuur, het landschap en dierenwelzijn worden na de brexit belangrijker, blijkt uit het post-brexit-beleidsplan ‘Pad naar een duurzame landbouw’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden