AnalyseNavo-Rusland

Het Westen worstelt met de geopolitieke trukendoos van Poetin

De Amerikaanse onderminister Wendy Sherman van buitenlandse zaken (links) en haar Russische ambtgenoot Sergej Rjabkov aan het begin van hun overleg in Genève, maandag.  Beeld EPA
De Amerikaanse onderminister Wendy Sherman van buitenlandse zaken (links) en haar Russische ambtgenoot Sergej Rjabkov aan het begin van hun overleg in Genève, maandag.Beeld EPA

Oekraïne-crisis nadert climax, nu nog op diplomatiek niveau. De verwachtingen zijn laaggespannen.

Christoph Schmidt

Door de mondkapjes was het maar half te zien. Maar alle Amerikaanse en Russische gezichten stonden strak. Het diplomatieke overleg over de crisis rond Oekraïne, maandag in het Zwitserse Genève, markeert een nieuw post-Koude-Oorlogsdieptepunt in de betrekkingen tussen Rusland en het Westen.

De onderministers Sergej Rjabkov (Rusland) en Wendy Sherman (VS) poseerden met zichtbare tegenzin voor de verplichte foto, staand voor hun vlaggen. Dat ze vanwege covid geen handen mochten schudden, leek voor allebei een geluk bij een ongeluk.

De aanhangers van de positieve ‘glas halfvol’-houding zullen het opvatten als goed nieuws dat er gepraat wordt en niet gevochten. Dat geldt ook voor het overleg, woensdag in Brussel, in de Navo-Rusland-raad. Die is voor het laatst in de zomer van 2019 bijeen geweest. Een dag later is er in Wenen weer een ander soort topoverleg, van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE).

Te diep ingegraven

De ‘glas-half-legers’ zijn somber over de kans op een doorbraak deze week. Daarvoor hebben de partijen zich te diep ingegraven in de eigen stellingen. Toen Rjabkov dit weekeinde de vraag kreeg of Rusland bereid is tot een compromis, antwoordde hij: “De Amerikanen moeten bereid zijn tot een compromis.”

Ook Sherman was kortaf. “De Verenigde Staten zullen luisteren naar de Russische zorgen en wij zullen de onze delen. Maar we willen niet praten over Europese veiligheid zonder onze bondgenoten”, liet ze weten, verwijzend naar de Europese Navo-landen. Na afloop sprak ze van een ‘openhartig en oprecht’ gesprek met de Russen. Ze zei open te staan voor een meer gedetailleerde vervolgontmoeting.

De onderhandelingen vinden plaats in de schaduw van de militaire dreiging die uitgaat van naar schatting honderdduizend Russische manschappen bij de Oekraïense grens. Een invasie hangt al enige tijd in de lucht. Moskou zegt dat de troepenconcentratie juist een reactie is op een dreigende (door de Navo gesteunde) aanval op gebieden in het oosten van Oekraïne die in handen zijn van pro-Russische rebellen.

Tekenen bij het kruisje

Rusland wil het maar over één ding hebben: een nieuw akkoord tussen de Navo en Rusland, waarvan het in december al een blauwdruk presenteerde. Boodschap aan het Westen: tekenen bij het kruisje. Als jullie Oekraïne met rust laten, doen wij dat ook.

Een van de hardste eisen is dat de Amerikaans-Europese veiligheidsalliantie Navo stopt met uitbreiden. Geen enkel ander land, maar vooral niet Oekraïne, zou nog mogen toetreden. Sterker nog: het Kremlin wil de klok terugdraaien naar 1997. In alle (oostelijke) landen die daarna lid zijn geworden, mag de Navo geen enkele militaire activiteit meer ontplooien.

Onbespreekbaar, was meteen de reactie vanuit het Westen. Toch noemde Rjabkov deze eis over het de facto bevriezen van de Navo ‘absoluut essentieel’ voor het welslagen van het overleg. “We hebben een doorbraak nodig”, aldus Rjabkov.

Hoe om te gaan met Poetins intimiderende geopolitiek

Waar de Amerikanen en Europeanen mogelijk wel over willen praten, is het terugschroeven van die militaire oefeningen aan de Navo-oostflank. Ook een eventuele belofte dat er geen offensieve raketsystemen in Oekraïne zullen komen, zou bespreekbaar zijn.

Het Westen worstelt ook met een heel andere vraag: hoe om te gaan met de (volgens velen) intimiderende geopolitiek van de Russische president Poetin? Hij lijkt het hele proces van A tot Z te dicteren.

“Poetin is als een buurman die je tuin vol afval gooit, kamers inpikt, je huisgenoot vermoordt en dan zegt: welke concessies ben je bereid te doen?”, tweette D66-Tweede Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma maandag.

Ook is er wrevel over de ogenschijnlijke pogingen van Poetin om zijn machtspolitiek te bedrijven over de hoofden van de Europeanen in het algemeen en de Oekraïners in het bijzonder. Het liefst doet Poetin zaken met zijn Amerikaanse ambtgenoot Joe Biden, al is het alleen al omdat hij garen spint bij een machteloos toekijkend Europa. De Amerikanen zeggen weliswaar dat ze daar niet in meegaan, maar intussen zijn de contacten tussen Moskou en Washington wel veel intensiever dan die tussen Moskou en Brussel.

Lees ook:
Laatste kans voor diplomatie bij spanningen rond Oekraïne

De Navo ziet de Russische troepenopbouw alleen maar toenemen. Deze week volgt een reeks van overlegrondes tussen het Westen en Moskou.

Waarom ligt Oekraïne toch zo gevoelig bij Poetin?

Het onderwerp Oekraïne raakt in het Kremlin altijd een gevoelige snaar. Waar komt dat sentiment vandaan?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden