Sanctiepakket

Het Westen treft maatregelen tegen Rusland, maar de zwaarste sanctie wordt nog niet ingezet

Van links naar rechts de Litouwse president Gitanas Nauseda, de Duitse bondskanselier Olaf Scholz, de Griekse premier Kyriakos Mitsotakis, EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen, de Italiaanse premier Mario Draghi en de Deense premier Mette Frederiksen, voorafgaand aan hun ingelaste EU-top over de Russische aanval op Oekraïne, donderdagavond.  Beeld Reuters
Van links naar rechts de Litouwse president Gitanas Nauseda, de Duitse bondskanselier Olaf Scholz, de Griekse premier Kyriakos Mitsotakis, EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen, de Italiaanse premier Mario Draghi en de Deense premier Mette Frederiksen, voorafgaand aan hun ingelaste EU-top over de Russische aanval op Oekraïne, donderdagavond.Beeld Reuters

‘Het leiderschap van Rusland wordt ongenadig hard geraakt’, zegt premier Rutte in Brussel. De zwaarst mogelijke sanctie – Rusland afkoppelen van het mondiale betalingsverkeer – blijft nog op de plank.

Christoph Schmidt

“De donkerste uren voor Europa sinds de Tweede Wereldoorlog”, zoals EU-buitenlandchef Josep Borrell ze omschreef, begonnen inderdaad in het pikkedonker. Wat volgde was een lange dag waarop de westerse leiders in de volle schijnwerpers hun ware gezicht moesten tonen. Wat kunnen zij doen tegen deze Russische overrompeling in het hart van Europa? Blijft het bij economische sancties of komt er meer?

Donderdagavond kwamen de 27 regeringsleiders van de Europese Unie bijeen in Brussel voor een spoedtop. Premier Rutte zei bij aankomst dat het hoofddoel van de bijeenkomst het afgeven van een boodschap is aan de Russische president Vladimir Poetin. “Vanavond zal blijken dat de Europese Unie, samen met de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, schouder aan schouder staan.”

Volg het laatste nieuws over de oorlog om Oekraïne in ons liveblog.

‘Enorme en gerichte’ strafmaatregelen

Vooraf was duidelijk dat de EU-leiders het tweede sanctiepakket van deze week, voorgekookt door de Europese Commissie, zonder veel discussie zouden goedkeuren. Dat zijn, in de woorden van commissievoorzitter Ursula von der Leyen, ‘enorme en gerichte’ strafmaatregelen tegen de Russische elite en de economische sectoren die iets met het leger te maken hebben. “Deze sancties zullen de economische groei van Rusland onderdrukken, de kredietkosten verhogen, de inflatie doen stijgen, de kapitaaluitstroom intensiveren en de industriële basis geleidelijk uithollen. We willen de Russische industrie afsnijden van de technologie die ze vandaag de dag nodig hebben.”

Volgens Rutte ‘gaat het ons om het te pakken nemen van de Russische regering en van de mensen rondom Poetin. Het gaat ons niet om het Russische volk. Het leiderschap van Rusland wordt ongenadig hard geraakt’.

Nog geen Swift-sanctie

De zwaarst denkbare economische sanctie, het afkoppelen van Rusland van het mondiale betalingssysteem Swift, hangt nog in de lucht. EU-leiders lijken die draconische maatregel nog tegen de borst te willen houden, voor een mogelijke volgende escalatie. De Amerikanen wilden de stap al wel meteen donderdag zetten.

“De discussie is of je dat nu moet doen of in een volgend stadium, omdat dat ook een enorme impact heeft op onszelf”, aldus Rutte over de Swift-dreiging.

De lijst met Russische politici en functionarissen met een Europees inreisverbod dijt uit, maar Poetin zelf staat er niet op. De gedachte daarachter is dat het ooit weer tot een dialoog met hem moet komen – ‘nu natuurlijk ondenkbaar’, aldus Rutte – en dat de Russische president dan moet kunnen afreizen naar een Genève-achtige plek.

Meer verhalen over de oorlog om Oekraïne

Poetin neemt met de complete invasie van Oekraïne een grote gok

Wat drijft Poetin om deze oorlog te starten? Zeven vragen en antwoorden over de Oekraïnecrisis

Zelenski, van komiek tot schild van de wereld tegen Poetin

Gevolgen energievoorziening

De sancties waren niet het enige gespreksonderwerp op de EU-top. De leiders spraken ook over rampenplannen voor de gevolgen van de oorlog, zoals onzekerheid in de energievoorziening en de komst van mogelijk miljoenen Oekraïense vluchtelingen naar de EU.

Sommige landen, onder meer Italië, zouden ook willen praten over compensatiemaatregelen voor EU-landen die door de economische verwevenheid met Rusland hard door de (tegen)sancties zullen worden getroffen. Maar anderen vinden het te vroeg voor die discussie. Een EU-diplomaat noemde dit gespreksonderwerp zelfs ‘ongepast op dit moment, terwijl er bommen op Kiev vallen’.

Behalve de EU-top was er een cascade aan internationale overleggen in alle denkbare vormen. De leiders van de G7 – de rijkste zeven landen van de wereld – spraken elkaar. Zelden eerder vertoond was een gezamenlijk media-optreden van Navo-secretaris-generaal Jens Stoltenberg met de EU-voorzitters Von der Leyen en Charles Michel, op het Navo-hoofdkwartier in Brussel. Ook zij straalden één brok eensgezindheid uit.

Navo-top met Biden

Vrijdag is er nog een virtuele top van alle regeringsleiders van de dertig Navo-landen, inclusief de Amerikaanse president Biden. Ook de twee EU-voorzitters en de premiers van Finland en Zweden (geen Navo-lid) doen daaraan mee.

Biden kondigde donderdag eveneens zwaardere sancties tegen Rusland aan, grotendeels in lijn met de Europese. “Poetin heeft voor deze oorlog gekozen, nu zullen hij en zijn land de gevolgen moeten ondervinden.” Hij sprak ook van nieuwe troepenzendingen naar Duitsland.

De Navo stuurt opnieuw troepenversterkingen naar de lidstaten aan de oostflank van Europa, maar kan in Oekraïne zelf niets doen. Dat land is geen lid. Het befaamde artikel 5 van het Navo-verdrag (een aanval op één is een aanval op ons allemaal) is dus niet aan de orde.

Artikel 4 komt wel in beeld. Daarin staat dat de lidstaten elkaar zullen raadplegen ‘telkens wanneer naar de mening van een van hen de territoriale integriteit, politieke onafhankelijkheid of veiligheid van een der partijen wordt bedreigd.’ Dat zou al op kunnen gaan als het conflict een buurland van Oekraïne binnensijpelt, bij mogelijke chaos rond vluchtelingen bijvoorbeeld.

Lees ook:
Rusland afkoppelen van het wereldwijde bankensysteem Swift raakt ook de rest van de wereld

Een mogelijke sanctie tegen Rusland is dat het uit het internationale bankensysteem Swift wordt gegooid. Wat zou dat eigenlijk inhouden? Zes vragen en antwoorden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden