AnalyseEU-aanpak coronacrisis

Het voorgestelde coronaherstelfonds, een ‘machtsgreep’ of vertrouwensvraag

Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie, eerder deze maand in het Europees Parlement. Daar presenteert ze vanmiddag de commissievoorstellen over de EU-meerjarenbegroting en een nieuw coronaherstelfonds. Beeld AFP

Met een omvang van 1,85 biljoen euro is dit een van de grootste financiële pakketten uit de EU-geschiedenis. De voorstellen worden nu een speelbal van alle 27 lidstaten. Komen zij ooit op één lijn? 

Leg een aantal willekeurige EU-burgers het coronapakket van de Europese Commissie voor, en die burgers zullen vermoedelijk conclusies trekken die naadloos bij hun politieke voorkeur passen. ‘Wááát? Wil Brussel nu ook al eigen belastingen gaan heffen? Stop deze machtsgreep!’, roept de ene burger. ‘Wat een goed idee: laat die belastingontwijkende multinationals maar betalen, dan hoef ik het niet te doen’, zegt de andere, over precies hetzelfde voorstel.

Voor elk wat wils in de nieuwe voorstellen van de commissie, over zowel de nieuwe EU-meerjarenbegroting (2021-2027) als een extra coronaherstelfonds. Alles bij elkaar 1,85 biljoen euro, een van de grootste financiële pakketten uit de EU-geschiedenis. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen presenteerde de voorstellen woensdagmiddag in het Europees Parlement.

Giften en leningen

Het herstelfonds-voorstel komt uit op 750 miljard euro, waarvan 500 miljard giften en 250 miljard leningen. Het is daarmee een combinatie van het Frans-Duitse voorstel van vorige week, en de leningen die de ‘zuinige vier’ voorstaan (Nederland, Denemarken, Oostenrijk en Zweden). 

De commissie wil die 750 miljard lenen op de financiële markten, om vervolgens ook nog eens de verdeling ervan over de EU ter hand te nemen. Die ‘machtsgreep’ die sommigen daarin zien, is in dit stadium vooral een vertrouwensvraag die de commissie bij de lidstaten en het Europees Parlement neerlegt. Laat ons deze klus klaren, uit naam van jullie allemaal, zo luidt het verzoek. Anders sukkelen we voort in nationale corona-lapmiddelen en zal de rest van de wereld het zijne denken van het Europese samenwerkingsproject.

Het is even zoeken naar de plussen en minnen voor de individuele landen, maar qua geldvolume zijn Italië en Spanje de grootste begunstigden van het beoogde herstelfonds. Italië kan, als het aan de commissie ligt, rekenen op 82 miljard euro aan giften en 91 miljard aan leningen. Nederland zou aanspraak kunnen maken op 6,8 miljard, louter giften.

Als tegemoetkoming aan de ‘zuinige vier’ honoreert de commissie hun hartewens: behoud van hun afgesproken kortingen op hun EU-afdrachten. Die zijn ooit ontstaan in het verlengde van de fikse korting die de Britten kregen.  De commissie stelde eerder juist voor om de brexit aan te grijpen voor afschaffing van dit ingewikkelde kortingensysteem, maar dringt daar niet langer op aan.

Een unaniem akkoord bereiken

Onderdeel van de voorstellen is de introductie van heffingen die rechtstreeks naar de EU-begrotingen vloeien. Het gaat dan bijvoorbeeld om winstbelasting voor internetreuzen als Google en Facebook, die nu overal door de fiscale mazen weten heen te glippen. Een ander idee is een EU-heffing op het Europese systeem van CO2-emissiehandel.

Boodschap vanuit Brussel: landen kunnen niet tegelijk klagen over én hoge nationale afdrachten, én de introductie van dergelijke EU-taksen waarvan hun belastingbetalers juist blij zouden moeten worden.

Hoe nu verder? De 27 EU-regeringsleiders moeten een unaniem akkoord zien te bereiken. Een eerste poging is op 19 juni. Er gaan stemmen op om dat weer een fysieke top in Brussel te laten zijn, en geen videoconferentie. Alleen door elkaar echt weer in de ogen te kunnen kijken, zou een akkoord over zoiets belangrijks mogelijk zijn.

Gerede kans dat die poging mislukt. Dan komt er mogelijk een extra top in juli. Maar zelfs met een akkoord op regeringsleidersniveau is de kous niet af. Het Europees Parlement moet instemmen. Bovendien krijgen de parlementen in alle 27 lidstaten iets te zeggen over de speciale constructie waarin de Europese Commissie die 750 miljard mag lenen. Zegt één land nee, dan gaat het plan niet door.

Interview met Frans Timmermans

De vicevoorzitter van de Europese Commissie vindt de scepsis van het ‘zuinige’ Den Haag over het EU-corona-herstelfonds deels onterecht. Nederland heeft zelf baat bij een spoedig herstel van de hele EU, vindt hij.

“Ik hoop dat het Nederlandse kabinet en de Tweede Kamer niet meteen in een ideologische kramp schieten, in de zin van ‘oh, het is Europa, dat willen we niet’”, zegt eerste vicevoorzitter Frans Timmermans van de Europese Commissie tegenover EU-correspondenten, in een toelichting op de plannen die voorzitter Von der Leyen heeft gepresenteerd.

“Ik hoop dat ze de voorstellen goed beoordelen, vanuit een welbegrepen Nederlands eigenbelang: ‘wat zit erin voor ons, als de groei van landen die zelf niet uit de prut kunnen komen, door ons gezamenlijk op gang wordt gebracht?’ Ik durf te stellen dat hiermee het Nederlands belang wordt gediend, zo lang Nederland maar inziet dat in deze crisis de kosten echt voor de baten uitgaan.

“Dat de coronacrisis er in Italië en Spanje veel harder in heeft gehakt, daar kun je niemand de schuld van geven. Dat die landen op dit moment letterlijk en figuurlijk naar adem happen, daar hebben we allemaal last van als we er niet samen iets aan doen. Het is dus echt mede in het belang van Nederland dat die landen niet door hun hoeven zakken.

“Je kunt niet tegen een buurman wiens huis in brand staat, zeggen: ‘ik kom niet helpen blussen, want ik vind dat je de balken verkeerd hebt gemonteerd’. Dat dóe je niet. Je gaat eerst elkaar uit de brand helpen. Daarna kijk je welke hervormingen je kunt stimuleren.

“Natuurlijk zijn er kanttekeningen te plaatsen bij keuzes die Italië in het verleden heeft gemaakt. Maar dat verwijt kun je Spanje, Portugal en zelfs Griekenland niet maken. Die hebben wel pijnlijke keuzes gemaakt in een diepe crisis. Italië heeft nu langzaam een stap in de richting van hervormingen gezet.”

Lees ook:

Niks wordt zoals vroeger, zelfs de EU niet

Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie presenteert een megapakket dat vooral is bedoeld om de EU (financieel) gezond en klimaatbewust uit de coronacrisis te helpen. Het is de basis voor een veel principiëlere discussie: waarheen, waarvoor met de EU?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden