Insectenplaag

Het traditioneel wegwapperen werkt niet meer; sprinkhanen overspoelen Oost-Afrika en Zuid-Azië

Een man rent door een zwerm sprinkhanen in het district Kitui, zo'n 200 kilometer ten oosten van de Keniaanse hoofdstad Naïrobi.Beeld EPA

Experts vermoeden dat de sprinkhanenplaag rond de Arabische Zee verband houdt met warmer wordend zeewater en toenemende cyclonen. ‘Als we nu niks doen, riskeren we een voedselcrisis.’

De autoriteiten in Oost-Afrika en Zuid-Azië hebben de grootste moeite om greep te krijgen op een groeiende sprinkhanenplaag, die de voedselvoorziening in delen van beide regio’s bedreigt. Zowel Pakistan als Somalië riep afgelopen weekend de noodtoestand uit om de crisis het hoofd te bieden. “De voedselvoorziening van mensen en hun vee is in gevaar”, waarschuwt het Somalische ministerie van landbouw. “Als we nu niks doen, riskeren we een voedselcrisis.”

De enorme zwermen woestijnsprinkhanen, sommige zo omvangrijk als een grote stad, zijn een razendsnel groeiend probleem. Want de vraatzuchtige insecten eten massaal gewassen op, waardoor op steeds meer plekken oogsten gaan mislukken en hongersnoden dreigen te ontstaan.

Oude plaag

Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) is het in Pakistan, Somalië en Ethiopië de ernstigste uitbraak in ruim twee decennia, en in Kenia zelfs de ergste in zeven decennia. “Je kunt je voorstellen dat een land dat zoiets in zeventig jaar niet heeft meegemaakt, er niet goed op voorbereid is”, verklaarde FAO-manager Dominique Bourgeon vorige week.

Een sprinkhaan op mais. Beeld AP


De woestijnsprinkhanen zijn een oude plaag, die al werd beschreven in het Egypte van de farao’s en die ook voorkomt in de Bijbel. In normale tijden leven de insecten solitair, in relatief geringe aantallen, in een strook woestijngebieden die zich uitstrekt van de Sahara via het Arabisch schiereiland tot aan het westen van India. Maar als daar regen valt en planten ­beginnen te groeien, kunnen de ­insecten zich snel vermenigvuldigen en zwermen vormen die enorme schade aanrichten. De laatste grote uitbraak was in 2004, toen West-Afrika werd getroffen.

FAO-deskundigen en klimaatwetenschappers vermoeden dat er nu een verband is met een opwarming van de Arabische Zee en de Indische Oceaan, die mogelijk verband houdt met klimaatverandering. Volgens de FAO ontstonden de zwermen nadat door cyclonen zeer veel regen was gevallen in de woestijn van Oman.

Beeld EPA

“We weten dat cyclonen de veroorzakers zijn van de zwermen, en de afgelopen tien jaar is de frequentie van de cyclonen boven de Indische Oceaan toegenomen”, zei FAO-expert Keith Cressman onlangs tegen persbureau Reuters. Volgens Cressman waren er het afgelopen jaar acht cylonen, tegen slechts twee een jaar eerder. “Het is moeilijk direct toe te schrijven aan klimaatverandering, maar als deze trend van een grotere frequentie van de cyclonen doorzet, vertaalt zich dat zeker in meer sprinkhanenzwermen in de Hoorn van Afrika.”

Beeld Brechtje Rood

Van oudsher verjagen mensen in de regio de sprinkhanenzwermen vaak door lawaai te maken met geschreeuw, getrommel en gefluit, of door te wapperen met lappen stof. Maar bij zo’n grote uitbraak als deze biedt alleen een pesticide die de insecten snel doodt soelaas. Er is op zich wel een biologisch middel, maar dat werkt te traag. Bestrijders gebruiken daarom momenteel handspuiten, sproeiwagens en sproeivliegtuigjes om het gif te verspreiden, in de hoop de plaag een halt toe te roepen.

Boeren proberen sprinkhanen weg te jagen bij het dorpje Katitika in Kenia. Beeld AP

Maar gemakkelijk gaat het allemaal niet. Want veel overheden in Oost-Afrika en Zuid-Azië zijn zwak en kampen met geldgebrek. In Somalië zijn vliegtuigjes door de burgeroorlog zelfs vrijwel niet inzetbaar.

De FAO waarschuwde maandag dan ook dat in Kenia, Ethiopië en Somalië, waar al miljoenen mensen op de rand van honger leven, inmiddels tienduizenden hectares landbouwgrond zijn kaalgevreten en dat, zonder een drastischer aanpak, een ramp in het verschiet ligt. “Ook andere landen ­komen in gevaar, vooral Zuid-Soedan, Oeganda en Eritrea”, aldus FAO-functionaris Bukar Tijani tegen journalisten in de Keniaanse hoofdstad Naïrobi. “We moeten er alles aan doen om een verdere verslechtering te voorkomen.”

Lees ook:

Noodtoestand in Pakistan wegens sprinkhanenplaag

De Pakistaanse regering heeft de noodtoestand uitgeroepen wegens een sprinkhanenplaag. De vraatzuchtige insecten bedreigen de voedselproductie van het Zuid-Aziatische land. 

Eten of gegeten worden: sprinkhanen bedreigen de oogst in Kenia

Sprinkhanen bedreigen de oogst in Kenia. Een van de opties in de strijd tegen dit gevaar: de diertjes frituren en opeten

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden