ReportageSpanje

Het Spaanse platteland loopt warm voor regionale partijen: ‘Erger kan het niet worden’

Maria Isabel Romero (60) kletst met de 43-jarige Antonio Palomar, derde op de kieslijst van Soria Ya. Beeld Eline van Nes
Maria Isabel Romero (60) kletst met de 43-jarige Antonio Palomar, derde op de kieslijst van Soria Ya.Beeld Eline van Nes

De lokale partijen staan er aan de vooravond van de regionale verkiezingen goed voor in Spanje. In de provincie Soria, waar de voorzieningen achterblijven, boekt Soria Ya succes. ‘We hebben simpelweg recht op dezelfde basale voorzieningen als de mensen in Madrid.’

Jurriaan van Eerten

Antonio Palomar weet wat het betekent om afgelegen te wonen. Als chauffeur in de enige ambulance van de provincie Soria kent hij de afstanden en de staat van de wegen. Vanaf het moment van de melding tot het ziekenhuis kan zo anderhalf uur tot zelfs twee uur duren: eerst moet de ambulance bij het dorp komen, vervolgens naar een van de weinige ziekenhuizen in de stad. De 43-jarige Palomar heeft hierover legio anekdotes, die allemaal neerkomen op: hoe langer de rit naar een ziekenhuis, hoe kleiner de overlevingskans.

Voor de timide Palomar – leren jasje, grijze haren en ogen die vriendelijk glinsteren boven zijn mondkapje – waren de beloftes van politici in de afgelopen decennia dan ook geen abstract verhaal. Hij hoorde de twee grote partijen van Spanje, het conservatieve PP en het sociaal-democratische PSOE, vertellen dat de infrastructuur verbeterd zou worden. Al jaren staat een nieuw ziekenhuis op de planning voor Soria, voor bestralingsbehandelingen van kankerpatiënten. Maar de eerste steen is nog altijd niet gelegd. Intussen ziet Palomar een volgende generatie jongeren naar steden als Madrid en Barcelona trekken, vanwege gebrek aan toekomstperspectief. Voor veel inwoners van Soria voelt het als een natuurfenomeen waaraan niets te veranderen is, zoals de rivieren in de droge zomers afslanken in deze woestijnachtige hoogvlakte.

Leden en vrijwilligers van Soria Ya rijden met flyers, banners en een foodtruck van het ene dorpje in Castilla en León naar het andere om met de inwoners te praten. Beeld Eline van Nes
Leden en vrijwilligers van Soria Ya rijden met flyers, banners en een foodtruck van het ene dorpje in Castilla en León naar het andere om met de inwoners te praten.Beeld Eline van Nes

“Maar het is gedaan met klagen in de bar en protesten. We moeten van binnenuit verandering brengen in de politiek”, zegt Palomar op het dorpsplein van Almenar de Soria (236 inwoners). Het campagneteam van zijn kakelverse partij Soria Ya is hier neergestreken om met de medebewoners te spreken. Het is onderdeel van de campagne voor de regionale verkiezingen aanstaande zondag in Castilla y Léon – een regio ten noorden van Madrid, twee keer zo groot is als Nederland maar met slechts twee miljoen inwoners.

Een samenvoeging van lokale belangenorganisaties en vakbonden

Als je rondkijkt naar de enkele bejaarde die op de luidsprekers van Soria Ya is afgekomen, zou je niet geloven dat iemand zich hier voor de politieke partij interesseert. Maar wie de peilingen volgt, weet dat niets minder waar is: het belangrijkste Spaanse peilingsbureau CIS verwacht intussen dat Soria Ya uit het niets 40 procent van de stemmen binnenhaalt, het dubbele van Partido Popular (PP) en PSOE. Andere peilingen geven vergelijkbare resultaten.

Soria Ya laat zich inspireren door de in een buurprovincie opgerichte partij Teruel Existe (Teruel Bestaat). Deze regionale partij, een samenvoeging van lokale belangenorganisaties en vakbonden, behaalde een onverwachts groot succes bij de parlementsverkiezingen van 2019. Voor een aanzienlijk deel van de bewoners bleek het interessanter om op een regionale partij te kunnen stemmen, dan op een landelijke partij met grote landelijke thema’s. Teruel Existe won één van de drie parlementszetels in de provincie Teruel; zetels die sinds jaar en dag bezet zijn geweest door afgevaardigden van PP of PSOE.

Dat Teruel Existe nu landelijk meeregeert, heeft ook te maken met het electorale systeem van Spanje. De zetel van Teruel Existe behaalden zij met twintigduizend stemmen, terwijl om een parlementszetel in een drukbevolkte provincie als Madrid te veroveren bijna honderdduizend stemmen nodig zijn. Intussen heeft dat ene parlementslid van Teruel Existe al verscheidene stilgevallen projecten in zijn provincie weer opgestart: een weg wordt na jaren vertraging nu alsnog tot snelweg verbouwd, er is een verbinding met de sneltrein AVE tot Madrid beloofd.

Waaier aan groepen

Dit kan ook op grotere schaal, realiseerden inwoners van de dunbevolkte regio’s in Spanje zich. Dus besloot dit jaar een waaier aan groepen de handen ineen te slaan en allemaal kleine lokale partijen op te richten die samenwerken onder de noemer La España Vaciada (‘het leeggehaalde Spanje’), om aan te geven dat het hier om een gevolg van bewuste beleidskeuzes gaat, die leiden tot het leegtrekken van de provincies. Het is een woordspeling op de denigrerende term waarmee het binnenland van Spanje geregeld wordt aangeduid: La España Vacía (‘het lege Spanje’).

Antonio ‘Toño’ Palomar (43), derde op de kandidatenlijst van Soria Ya, hangt een Soria Ya-poster op in het dorpje Noviercas. Beeld Eline van Nes
Antonio ‘Toño’ Palomar (43), derde op de kandidatenlijst van Soria Ya, hangt een Soria Ya-poster op in het dorpje Noviercas.Beeld Eline van Nes

Op het plein van Almenar zet Palomar de plannen van deze nieuwe beweging uiteen. Onder de noemer Honderd, dertig, dertig willen zij zorgen voor sneller internet – van minstens honderd mb per minuut downloadsnelheid – en daarnaast altijd op dertig minuten afstand een snelweg en op dertig minuten rijden een ziekenhuis. Vooral dat laatste is belangrijk, zo bleek tijdens de pandemie. “Opeens was het voor ons niet meer haalbaar patiënten op tijd naar de intensive care te verplaatsen met één ambulance,” zegt Palomar. “Terwijl de inwoners van Soria evenveel belasting betalen als mensen in Madrid. We hebben simpelweg recht op dezelfde basale voorzieningen.”

De 60-jarige Maria Isabel Romero, één van de weinige dorpelingen vandaag op het plein, vertelt dat zij zich kapot schrok toen ze twee jaar geleden terugkeerde naar het dorp om voor haar moeder van 95 te zorgen. Ze zag hoe verlaten het ‘lege Spanje’ werkelijk is: de kapper en de buurtwinkel zijn gesloten, een groot deel van de huizen is onbewoond.

Vervallen middeleeuwse kasteelruïne

“We worden altijd vergeten zodra de campagne voorbij is”, zegt ze. “En ik moet het nog zien met deze partij. Maar in ieder geval komen zij werkelijk hiervandaan, de politici die tot nog toe over ons beslisten kwamen altijd uit de grote stad. Die begrijpen onze problematiek sowieso niet.”

Rijdend met de campagnebus langs de dorpjes van Soria, wordt al snel duidelijk waar Romero over spreekt. Ook al ben je hier slechts tweehonderd kilometer van miljoenenstad Madrid verwijderd, maken stroken bos ruimte voor vergezichten over de velden. Hier en daar is op de heuvels een vervallen middeleeuwse kasteelruïne te zien, terwijl dorpje na dorpje praktisch niemand op straat is. Aan de horizon liggen de besneeuwde toppen van het Moncayo-bergmassief. Deze omgeving van platteland en leegte is niet uniek voor de provincie Soria: van Gallicië tot Almería, van Zaragoza tot Sevilla, overal tussen hoofdstad en kust zijn vergelijkbare gebieden te vinden in Spanje.

De 28-jarige Silvia Villar (rechts) zou graag permanent in het dorpje Matalebreras willen wonen en werken, maar vanwege slecht internet is het moeilijk om vanuit huis te werken. Beeld Eline van NEs
De 28-jarige Silvia Villar (rechts) zou graag permanent in het dorpje Matalebreras willen wonen en werken, maar vanwege slecht internet is het moeilijk om vanuit huis te werken.Beeld Eline van NEs

In een bruine kroeg langs de weg in het plaatsje Matalebreras (63 inwoners) zit een groepje jongeren met bierflesjes Mahou aan een tafel te praten. Silvia Villar – een verzorgde en spraakzame 28-jarige dame – vertelt dat zij voor haar werk als financieel adviseur in de stad Vitoria-Gasteiz in Baskenland woont, maar vanwege de pandemie op afstand werkt vanuit Soria. “Nu merk ik hoe ontzettend traag het internet is hier”, zegt ze. “Terwijl, als ik eerlijk ben, ik niets liever zou willen dan hier weer te wonen. Dat geldt ook voor veel vriendinnen. Ik ken er zo een paar die in Madrid helemaal gek werden. De drukte, de grote afstanden. Hier is het gewoon fijn, dit is waar ik thuishoor.”

De groep waarmee Villar in de kroeg zit, stelt unaniem te geloven in Soria Ya en het collectief La España Vaciada. “Ik heb eerlijk gezegd nog nooit gestemd, maar dat ga ik nu wel doen. En dat hoor ik van verschillende vrienden in Soria”, zegt Villar. De 30-jarige Mario Diez, die als boer werkt, knikt beamend. “We begrijpen dat ze niet alles kunnen veranderen, maar erger kan het niet worden.”

Een landelijke macht van belang

De regionale verkiezingen van Castilla y León worden een belangrijke test voor La España Vaciada. Het is niet in alle provincies van Castilla y León gelukt op tijd een lokale partij te starten. Maar als in de provincies zoals Soria waarin dat wel is gelukt de peilingen ook maar enigszins blijken te kloppen, is dat een belofte voor de parlementsverkiezingen in 2023. Want dat is het uiteindelijke doel dat La España Vaciada voor ogen heeft: een groot aantal parlementszetels binnenhalen en daarmee een landelijke macht van belang worden.

De gevestigde partijen ruiken intussen in ieder geval onraad. Vijf ministers van de huidige regering trokken naar Castilla y León, terwijl de inwoners in het verleden zelden een minister op bezoek kregen. Oppositiepartij Partido Popular probeert zijn kiezers af te schrikken niet over te stappen op de regionale partijen, door deze te vergelijken met regionale bewegingen in Catalonië en Baskenland die zich willen afscheiden van de rest van Spanje. Ten onrechte: in Castilla y León is de overgrote meerderheid voorstander van Spaanse eenheid.

Ook het populistisch-rechtse Vox, landelijk de derde partij, wordt door La España Vaciada beïnvloedt. Partijleider Santiago Abascal heeft de tegenaanval ingezet met een rondtoer door het platteland, waar hij gesprekken voert met bewoners die “zijn vergeten door de elite”. De campagnetoer heet La España Silenciada (Het Stilgezwegen Spanje). Maar als je in de dorpen met mensen praat, blijkt dat zij veel meer geven om praktische regionale thema’s als infrastructuur en de mogelijke sluiting van een fabriek, dan om het strenger bewaken van honderden kilometers verderop gelegen grenzen waar Vox zich hard voor maakt.

null Beeld

Niet meer te betalen met een normaal Spaans salaris

In bar-restaurant El Rincón de Borobia (‘het hoekje van Borobia’) vertelt barman Alvaro Modrego – met knotje en tatoeages op zijn armen – dat hij niet lang geleden vanuit Barcelona terug is gekomen naar de provincie. Hier kan hij de rust vinden die hij zocht voor zijn driejarige zoon. “Bovendien is Barcelona snel duur aan het worden, net als de andere grote steden”, zegt Modrego. “Door buitenlandse expats en toeristen zijn woningen simpelweg niet meer te betalen met een normaal Spaans salaris.”

Volgens de 33-jarige barman is dit dan ook het moment dat meer Spanjaarden terug naar de provincie trekken. Bedrijven hebben ontdekt dat afstandswerken mogelijk is en Spanjaarden zien dat de provincie veel betaalbaarder is. Natuurlijk, je hebt hier ook niet alle theaters en horeca waarmee een stad als Madrid behept is, stelt hij. “Maar daar krijg je de natuur voor terug.”

Of Modrego verwacht dat La España Vaciada de provincie werkelijk verbetering kan brengen? “Ik ben a-politiek”, stelt hij resoluut. “Maar volgens mij zit de aantrekkingskracht van deze provincie vooral in iets dat het al heeft: de rust, een veilige plek voor je kinderen. Betere verbindingen betekent ook meer auto’s, meer bezoek van buitenaf. We zullen een balans moeten vinden in ontwikkeling, zonder die rust te verliezen.” Hij kijkt door het raam naar buiten, naar het speeltuintje en de velden eromheen. “Het moet hier natuurlijk ook weer niet te druk worden”, zegt hij. “De leegte is juist deel van de romantiek.”

Lees ook:

Spaanse provincie Léon droomt voorzichtig van een ‘lexit’

Een dialoogtafel die volgende maand van start gaat, moet de politieke spanningen tussen Madrid en de opstandige regio Catalonië verminderen. Intussen ontvlamt ook in de noordwestelijke provincie Léon een onafhankelijkheidssentiment.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden