ReconstructieGedoe over grond

Het ‘Silicon Valley van Afrika’ staat op losse schroeven: Amazon beticht van landjepik

Een man vist in de Swartrivier in Kaapstad. Aan de overkant ligt de bouw van een bedrijfspark van Amazon al maanden stil. Beeld Bram Lammers
Een man vist in de Swartrivier in Kaapstad. Aan de overkant ligt de bouw van een bedrijfspark van Amazon al maanden stil.Beeld Bram Lammers

Webgigant Amazon dreigt zich terug te trekken uit een miljoenenproject in Kaapstad. De rechter acht de grond waarop gebouwd wordt cultureel erfgoed, maar de bouw is al halverwege gevorderd. Wat nu?

Kevin van Vliet

In een bouwput net buiten het zakendistrict van Kaapstad staat een enorm geraamte van cement. Of de constructie ooit zal worden afgebouwd, is onduidelijk. In maart viel het project stil na een uitspraak van de hoge rechter. Op de plek waar het Silicon Valley van Afrika moet ontstaan, beginnen zich nu de contouren van een dure grap af te tekenen.

Het dispuut over de vijftien hectaren grond tussen de Swartrivier en de Liesbeekrivier begon vier jaar geleden – of eigenlijk, zo stelt een aantal betrokken partijen, al in 1652. Dat jaar begon de Verenigde Oostindische Compagnie, ’s werelds eerste multinational, aan de bouw van een verversingsstation in de Kaap. De Khoikhoi, lokale herders, werden in de daaropvolgende jaren verdreven van het vruchtbare land waar ze hun vee lieten grazen, met een aantal bloedige oorlogen tot gevolg.

De vijftien hectaren (een van de laatste onbebouwde stukken grond in de omgeving) zouden zich in het vroegere domein van de Khoikhoi bevinden. Tegenstanders van het project zien de geschiedenis zich nu herhalen: eerst pikte de VOC het land in, nu Amazon.

Een inheemse tuin mét educatief centrum

De grond bood eerder plaats aan een golfbaan en daarvoor nog aan een vuilstortplaats. In 2015 kocht een Zuid-Afrikaanse projectontwikkelaar het stukje land, voor omgerekend iets meer dan 700.000 euro. Er moest een luxueus woon- en werkgebied komen. Webwinkel Amazon, die wilde uitbreiden in Afrika en naar een locatie voor een hoofdkantoor zocht, toonde interesse en werd hoofdhuurder.

De multinational uit de VS stelde een ontwerp op voor een imposant bedrijfspark, met kantoorruimte, winkels, een hotel, een school, een sportschool, restaurants, parken en voor Zuid-Afrikanen betaalbare woningen. Om aan de wensen van lokale actiegroepen tegemoet te komen, nam Amazon in de ontwerpplannen ook een ‘inheemse tuin’ op, plus een educatief centrum waar de nazaten van de Khoikhoi en ook die van de San (de jagers-verzamelaars die vroeger door de Kaap trokken) hun culturele geschiedenis konden delen. Kosten: omgerekend 265 miljoen euro.

Golfbaan River Club, in 2020 nog gevestigd op het stukje omstreden land. Beeld Bram Lammers
Golfbaan River Club, in 2020 nog gevestigd op het stukje omstreden land.Beeld Bram Lammers

Het project stelde een enorme impuls voor de lokale werkgelegenheid in het vooruitzicht: 5239 directe banen en tot wel 19.000 indirecte banen. De gemeente Kaapstad gaf vorig jaar april groen licht voor het project. Tot woede van een collectief van diverse actiegroepen.

Onvoltooid werk in verval

De argumenten tegen de plannen van Amazon zijn legio. De bouw, midden op een overloopgebied tussen twee rivieren, zou voor waterproblemen zorgen, en het onderliggende aquifer – een watervoerende laag in de ondergrond – zou geblokkeerd raken door cementen funderingen. Daarnaast zouden volgens critici bij de bouw genoeg uitstootgassen vrijkomen om de Zuid-Afrikaanse doelstellingen voor het klimaatakkoord van Parijs in gevaar te brengen.

Leden van twee actiegroepen spanden begin dit jaar een zaak tegen de projectontwikkelaar aan. De bouwgrond is hun ogen een laatste restant inheems weideland in Kaapstad, en dus heilige grond. De hoge rechter stelde hen in maart in het gelijk en legde de bouw per direct stil. De projectontwikkelaar had in de ogen van de rechter verzuimd de Khoi- en San-nazaten te betrekken bij het uiteindelijke bestemmingsplan, en moest dat alsnog doen.

Het is onduidelijk wat er met de bouwput gaat gebeuren als Amazon de stekker uit het project trekt. Beeld Bram Lammers
Het is onduidelijk wat er met de bouwput gaat gebeuren als Amazon de stekker uit het project trekt.Beeld Bram Lammers

De gemeente Kaapstad, het provinciebestuur en de projectontwikkelaar hebben hoger beroep aangetekend tegen de uitspraak, en inmiddels wordt er ook weer gewerkt op de bouwplaats, volgens de projectontwikkelaar om te voorkomen dat onvoltooid werk in verval raakt.

Wie moet straks opdraaien voor de kosten?

Het dispuut duurt nu al jaren en het geduld van Amazon lijkt op te raken. Eind vorige maand liet het bedrijf in een rapport doorschemeren zich uit het project terug te willen trekken, mocht de bouw niet snel worden hervat.

Het is onduidelijk wat er staat te gebeuren met de reeds gebouwde constructie, mocht het hoger beroep door de rechter worden afgewezen. Amazon lijkt niet van plan te zijn voor de gemaakte kosten op te draaien.

Lees ook:

Precies waar ooit de landroof begon, wil Kaapstad nu bouwen

De River Club ligt op gewilde grond in Kaapstad. Maar het plan om er appartementen te bouwen, is al van meet af aan omstreden.

De Zuid-Afrikaanse Khoisan willen niet langer ‘kleurling’ genoemd worden

Een groepje Khoisan kampeert al een half jaar voor het Zuid-Afrikaanse regeringsgebouw. Ze zijn naar eigen zeggen het eerste volk van Zuid-Afrika.

Politie sleurt Zuid-Afrikaanse chief aan zijn wietplant het park uit

‘Khoisan SA’ werd dit jaar met een manshoge wietplant in zijn armen uit een park in Pretoria uit gesleept op verdenking van wietteelt en wiethandel, wat verboden is in Zuid-Afrika. De man protesteerde daar al drie jaar voor erkenning.

Taxichauffeurs in Zuid-Afrika voelen zich in de steek gelaten door Uber. ‘Het interesseert ze niet’

Dure brandstof maakt Zuid-Afrikaanse Uberchauffeurs het werk onmogelijk. In Kaapstad, waar velen hun leven riskeren door de weg op te gaan, ontstaat verzet.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden