Deelstaatverkiezingen Duitsland

Het Scholz-effect is uitgewerkt in Noordrijn-Westfalen, kiezer straft het Oekraïnebeleid van de bondskanselier af

Groenen-lijsttrekker Mona Neubaur viert in Dusseldorf de verkiezingswinst in Noordrijn-Westfalen.  De partij haalde met 18,2 procent, drie keer meer stemmen dan in 2017. Beeld ANP / EPA
Groenen-lijsttrekker Mona Neubaur viert in Dusseldorf de verkiezingswinst in Noordrijn-Westfalen. De partij haalde met 18,2 procent, drie keer meer stemmen dan in 2017.Beeld ANP / EPA

De SPD lijdt een nederlaag bij belangrijke deelstaatverkiezingen in Duitsland: een afstraffing voor het weifelende optreden van bondskanselier Olaf Scholz in de Oekraïne-oorlog.

Kim Deen

Twee weken voor de deelstaatverkiezingen van zondag verschenen in Noordrijn-Westfalen plotseling nieuwe verkiezingsposters van de SPD. Lijsttrekker Thomas Kutschaty stond daarop trots naast een zelfverzekerd lachende SPD-bondskanselier Olaf Scholz. De partij zette duidelijk in op het ‘Scholz-effect’, de verrassende aantrekkingskracht van de man die afgelopen herfst vrijwel eigenhandig de federale verkiezingen won voor de SDP, ondanks de vermeende zwakte van die partij.

Maar het Scholz-effect blijkt uitgedoofd. De partij behaalde zondag zijn slechtste resultaat in Noordrijn-Westfalen ooit. Ten opzichte van de vorige deelstaatverkiezingen in 2017 verloor de SPD vier procentpunt en zakte naar 26,7 procent van de stemmen. Dat is een grote teleurstelling voor de partij, die de deelstaat tot 2005 onafgebroken regeerde en er ook nadien altijd goed scoorde.

Mini-Duitse verkiezingen

Het resultaat is een klap in het gezicht van Scholz. De verkiezingen in Noordrijn-Westfalen gelden als een soort ‘mini-Duitse verkiezingen’ - in de deelstaat woont bijna twintig procent van de stemgerechtigden in Duitsland. ‘Was de SPD-overwinning bij de federale verkiezingen in 2021 slechts mazzel, veroorzaakt door de tijdelijke zwakte van de Groenen en de post-Merkel-crisis binnen de CDU?’, vraagt bijvoorbeeld de Tageszeitung zich af.

Commentatoren in de Duitse media weten de verklaring voor de slechte score van de SPD. De oorlog in Oekraïne domineert al wekenlang de Duitse politiek en juist op dat onderwerp maakt Olaf Scholz al vanaf het begin een weifelende indruk. Daarbij heeft hij flink last van de pro-Russische traditie binnen zijn SPD: in de media wordt de partij afgeschilderd als een club Poetin-vrienden. Afscheid nemen van die traditie valt Scholz duidelijk zwaar.

Wit voetje voor Groenen

Verschillende Groenen-politici kwamen de afgelopen tijd daarentegen als helden in de schijnwerpers te staan, waarbij ze juist soepel afstand namen van de eigen pacifistische partijtraditie. Economieminister Robert Habeck maakte een olie-embargo in sneltreintempo mogelijk, en buitenlandminister Annalena Baerbock maakte zich sterk voor wapenleveranties aan Oekraïne, zich beroepend op mensenrechten.

De Groenen haalden in Noordrijn-Westfalen met 18,2 procent maar liefst drie keer meer stemmen dan in 2017. Groenen-lijstrekker Mona Neubaur zegt haar uitzonderlijk goede resultaat te danken aan de wind in de rug vanuit Berlijn. Kiezers zouden ‘een sprong in het diepe’ hebben durven wagen, omdat de regerende partijtop in een tijd van crisis het land een kompas wist te geven.

‘De CDU is terug’

De CDU werd intussen weer de grootste in Noordrijn-Westfalen, de partij die na zestien jaar Merkel afgelopen herfst in de oppositie terechtkwam. De christendemocraten deden het met 35,7 procent van de stemmen zelfs beter dan in 2017, toen de partij met 33 procent van de stemmen won. De conservatieve Friedrich Merz, die na de verkiezingsnederlaag van Armin Laschet (die destijds minister-president van Noordrijn-Westfalen was) het stokje overnam als partijleider, zag de winst als een resultaat van zijn eigen inspanningen. “De CDU is terug”, schreef hij op Twitter. “Onze op de toekomstgerichte koers werkt.”

In Noordrijn-Westfalen is coalitievorming intussen moeilijk geworden. Nu regeren daar CDU en de liberale FDP samen, maar door verlies van de FDP zit een voortzetting van die coalitie er niet in. Wat wel kan is een verbond van CDU en de Groenen, óf een stoplicht-coalitie in de kleuren van de SPD, Groenen en de FDP, net als op federaal niveau.

Köningsmacher

Hoe het afloopt, zal net als na de federale verkiezingen, afhangen van de Groenen. Zij zijn wederom in de machtspositie van de Köningsmacher terechtgekomen en kunnen bepalen met wie zij de troon willen delen. Blijven ze trouw aan hun federale partner SPD, of steunen ze de comeback van de CDU?

Lees ook:

Gerhard Schröder weigert afstand te nemen van Poetin, en nu is Duitsland helemaal klaar met hem

Voor de Duitse regeringspartij SPD is de maat vol: hun eigen oud-bondskanselier Gerhard Schrödermoet uit de partij gezet worden omdat hij geen afstand van zijn vriend Vladimir Poetin wil nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden