Nieuws Wapenverdrag

Het raketverdrag tussen de VS en Rusland loopt bijna af; een nieuwe wapenwedloop dreigt

President Donald Trump Beeld AFP

Vrijdag loopt het INF-verdrag tussen de VS en Rusland af. Een nieuwe wapenwedloop dreigt, die de ontwikkeling van supersnelle raketten kan versnellen. Het gevolg daarvan zou zijn dat kernmachten vol wantrouwen en met een vinger aan de trekker tegenover elkaar komen te staan. 

Europese landen hebben de discussie over kernwapens en raketten jarenlang voor zich uit geschoven, maar vanaf morgen zit er weinig anders op dan met concrete plannen te komen. Het is dan officieel gedaan met het INF, het verdrag uit 1987 tussen de Verenigde Staten en Rusland dat vanaf de grond gelanceerde raketten met een bereik tussen de 500 en 5500 kilometer verbiedt.

In februari maakte de Amerikaanse regering gebruik van de opzegclausule met een termijn van zes maanden in het verdrag, omdat Rusland een verboden kruisraket zou hebben ontwikkeld met een bereik van ruim tweeduizend kilometer. Navo-bondgenoten delen die analyse, en ook Obama beschuldigde Rusland er al van verboden wapens te ontwikkelen. Rusland ontkent, maar heeft het INF inmiddels ook opgezegd.

Geloofwaardige afschrikking

De Navo broedt al maanden op tegenmaatregelen. In februari zei secretaris-generaal Jens Stoltenberg dat bondgenoten ‘bespreken welke stappen nodig zijn om een geloofwaardige afschrikking te behouden’. Dat is volgens hem nodig, gezien het gevaar van de wapens. “Je ziet ze nauwelijks aankomen, de lanceerinstallaties zijn mobiel, en ze kunnen een nucleaire lading dragen. Dat verlaagt de drempel voor het gebruik van kernwapens in een oorlog.”

Maar in juni schoven defensieministers een besluit voor zich uit. West-Europese landen die het probleem jarenlang hadden genegeerd wilden proberen via diplomatie Rusland zover krijgen zijn verboden wapen op te geven.

Nu dat niet is gelukt moet de Navo met iets komen. Dat zal niet bestaan uit eigen middellangeafstandsraketten met kernwapens in Europa, zo heeft Stoltenberg al gezegd. In het achterhoofd van veel landen zit de kruisrakettendiscussie uit de jaren tachtig, toen zulke raketten in West-Europa tot massademonstraties leidden. Waarschijnlijk zal de Navo in eerste instantie kiezen voor extra investeringen in raketverdediging, en patrouilles van Amerikaanse bommenwerpers die kernwapens kunnen afwerpen. Dat moet bondgenoten in de buurt van Rusland ervan overtuigen dat ze niet alleen staan, nu zij binnen het bereik van de nieuwe nucleaire kruisraketten van Moskou liggen.

Op termijn lijkt het onvermijdelijk dat in ieder geval conventionele raketten met een nu nog verboden bereik hun intrede doen in Europa. De Amerikaanse defensiebegroting voor volgend jaar bevat 100 miljoen dollar voor de ontwikkeling van zulke wapens. Veel militairen en experts in de VS willen al jaren van het INF af, omdat China geen verdragspartij is. Dat land kan dus vrijelijk raketten ontwikkelen die Amerikaanse bases in Azië onder schot houden. Zodra de VS de nieuwe raketten eenmaal hebben, is het de bedoeling ze in het standaardarsenaal van de krijgsmacht op te nemen. Dan zullen ze niet alleen in Azië op China gericht staan, maar ook in gebruik zijn bij eenheden die via de Navo Europa beschermen.

In januari toonden de Russen een raket, die volgens de Navo een groter bereik heeft dan volgens het INF-verdrag is toegestaan. Volgens Moskou blijft het wapen keurig binnen de grens van 500 kilometer. Beeld EPA

New Start

In deze wapenwedloop komt ook een ander verdrag in gevaar. In 2021 verloopt New Start, dat grenzen stelt aan het aantal Russische en Amerikaanse ballistische raketten voor de lange afstand. In juni zei president Poetin dat de VS weinig belangstelling tonen voor gesprekken om het verdrag te verlengen.

Dat zet de stabiliteit van nucleaire afschrikking nog verder onder druk. De VS werken al jaren aan een systeem waarmee ze binnen een uur elke plek ter wereld met een conventionele precisie-aanval kunnen raken. Zonder New Start kunnen de VS hiervoor benodigde raketten ontwikkelen. Het gevaar is dat wanneer de VS een dergelijke raket lanceren, Rusland of China niet weten of het een conventionele raket betreft of een kernwapen.

Onder de radar

Bijkomend risico is dat alle drie de grootmachten inmiddels werken aan hypersonische wapens. Die zijn aanzienlijk sneller dan gewone ballistische raketten. Omdat ze in een lagere baan om de aarde vliegen, zijn ze voor andere landen niet met radars te volgen. Als de VS een dergelijke raket afschieten, kunnen China en Rusland alleen de lancering zien, maar weten ze niet of het een nucleaire lading bevat en welke richting het wapen uitgaat. Een salvo van deze raketten zou dan zowel een Amerikaanse aanval op bijvoorbeeld Iran kunnen zijn, maar evengoed een preventieve aanval op de systemen waarmee Rusland of China zijn kernwapens aanstuurt.

Als zowel de VS, Rusland als China over zulke wapens beschikken, zullen ze elkaar voortdurend argwanend in de gaten houden, met een vinger nerveus aan de nucleaire trekker. Het risico is dat ze bij iedere lancering van het ergste uitgaan, en onmiddellijk een tegenaanval beginnen.

Lees ook:
VS stappen uit ontwapeningsverdrag: komen er nu weer kruisraketten naar Europa?

De VS stapten in februari uit het historische Amerikaans-Russische ontwapeningsverdrag INF, het verdrag voor Intermediate-Range Nuclear Forces (INF) uit 1987. Dat baant de weg voor nieuwe kruisraketten en high-tech wapens en om de confrontatie met Rusland en China aan te gaan. Europa kijkt ongerust toe.

Kabinet doet te weinig om kernwapenverdrag te redden

Europese landen doen nog te weinig om een wapenverdrag tussen de Verenigde Staten en Rusland te redden, aldus een adviesorgaan van het kabinet. Volgens de Adviesraad Internationale Veiligheid (AIV) tikt de klok.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden