ReportageOekraïne

Het paaien van Rusland schoffeert de helden van de Majdanrevolutie

Een vrouw staat stil bij het monument voor de Hemelse Honderd in Kiev, waarop ook het portret van Bogdan Soltsjanik prijkt.Beeld Getty Images

Tot frustratie van veel Oekraïners blijft het bloedbad waarin de Majdanrevolutie zes jaar geleden eindigde nagenoeg onbestraft. 

In het roestbruine metaal van het monument, halverwege de kasteelheuvel, is een strofe van een gedicht gekerfd. ‘Laat je hart niet onverschillig worden, want dan sterft de mens.’ De dichter geldt als postume held in de West-Oekraïense stad Lviv. “We groeiden samen op”, zegt Stepan Soltsjanik, wijzend op het portret van de dichter, een jongeman met baard en muts. “Ik ben hem kwijtgeraakt.”

De 32-jarige inwoner van Lviv is een neef van Bogdan Soltsjanik, die naast dichter ook geschiedenis­docent was aan de plaatselijke universiteit. Nu behoort hij tot de ‘Hemelse Honderd’, zoals de demonstranten worden genoemd die de dood vonden tijdens de Majdanrevolutie. Drie maanden lang, in de winter van 2013-2014, kampeerde Soltsjanik op het centrale Majdanplein in de Oekraïense hoofdstad Kiev om te demonstreren tegen de corrupte ­regering en voor toenadering tot ­Europa. De protesten leidden tot de val van de toenmalige president, Viktor Janoekovitsj, maar niet nadat sluipschutters dood en verderf hadden gezaaid in de Kievse straten.

Het portret vam Bogdan Soltsjanik.Beeld Michiel Driebergen

Terwijl de rechtszaken nu pas zijn begonnen, is voor nabestaanden zoals Stepan Soltsjanik de hoop op gerechtigheid al de bodem ingeslagen. Een aantal strafprocedures, zoals die tegen agenten die insloegen op studenten toen de revolutie begon, zijn afgehandeld met kleine geldboetes. Voor de beschietingen op 20 februari 2014, waarbij naast Soltsjanik ook 47 andere demonstranten om het ­leven kwamen, dreigt niemand te worden veroordeeld. Vijf van de ­belangrijkste verdachten, officieren van de Oekraïense oproerpolitie ­Berkoet, kwamen vlak voor de jaarwisseling vrij na een gevangenenruil met Rusland.

Stepan Soltsjanik, die de kou trotseert om de blauw-gele lintjes naast het portret van zijn neef recht te hangen, weet de oorzaak van het stroeve verloop van de rechtsgang. Hij wijst in de eerste plaats naar de Oekraïense autoriteiten. “Na al die jaren zitten we met een post-communistisch rechtssysteem. De ministeries en gerechtshoven zijn nog altijd niet hervormd.” Rusland speelt een sleutelrol, denkt hij. Niet alleen nam oud-president Janoekovitsj zijn toevlucht in het buurland, in zijn kielzog nam hij tientallen Berkoet-agenten mee. “Met onze nieuwe ­regering (van president Zelenski, red) ziet Rusland nieuwe kansen het proces te verstoren.”

Een van de gedupeerden van de gevangenenruil, die gebeurde op initiatief van Zelenski, is de 26-jarige Igor Zastavni. In zijn flatje, even buiten Lviv, laat hij foto’s zien van de februaridagen van zes jaar geleden. In de grijze rook van brandende autobanden is een massa demonstranten zichtbaar in geïmproviseerde wapenrusting van helmen, schilden en stokken. Ze strompelen over het zwartgeblakerde plaveisel van het Majdanplein, tot snerpend geweervuur klinkt. Bogdan Soltsjanik, die niet ver van Igor Zastavni rondloopt, valt als eerste. “Ze richtten op hart en hoofd. Ze schoten om te doden.”

Majdanrevolutie 

De Majdanrevolutie begon nadat toenmalig president Janoekovitsj weigerde het Associatieverdrag met de Europese Unie te tekenen. Tijdens de volksopstand, die drie maanden duurde, kwamen meer dan honderd mensen om het leven, onder wie een dozijn politieagenten. Tweeduizend mensen raakten gewond. President Janoekovitsj ontvluchtte het land. Op de Majdanrevolutie volgde de Russische annexatie van de Krim en vervolgens ook de oorlog in het oosten van Oekraïne. Nu onder president Zelenski een voormalig advocaat van Janoekovitsj tot vice-directeur is benoemd van de dienst die de Majdanmoorden onderzoekt, is de revolutie opnieuw voorwerp van hevig debat.

Dan valt Igor Zastavni, op dat moment 20 jaar oud, zelf ook. Op een close-upfoto zie je hem liggen, met bebloed been. In paniek roepen zijn kameraden om hulp. Naast hem wordt een andere demonstrant, een grote man, beademd, maar tevergeefs. “Hij was al dood, maar op dat moment wisten ze dat niet.”

Bij het eerste schot had Zastavni omhoog gekeken, zegt hij, en een in het blauw geklede Berkoet-agent gezien. Sinds de rechtszaak kent hij zelfs zijn naam: Oleg Janisjevski.

Op de zitting, afgelopen december, werd Igor Zastavni gevraagd of hij het ermee eens was dat de Berkoet-agent werd uitgewisseld met Rusland: in ruil zouden Oekraïense soldaten terugkeren uit Russische gevangenschap. Er klonk protest, maar het baatte niet. “Dat onze jongens vrij zijn is natuurlijk geweldig”, zegt hij er nu over. “Maar waarom is niet gewacht tot de rechter zijn vonnis uitsprak?”

Igor Zastavni laat beelden zien van de Majdanrevolutie. Dankzij een prothese kan hij weer lopen.Beeld Michiel Driebergen

Het kwam president Zelenski op stevige kritiek te staan. Maar het staatshoofd hield voet bij stuk. “Hoe vreselijk ook, de doden kan ik niet terugbrengen”, sprak hij. “Als ik honderd Berkoet-agenten zou moeten uitleveren om een van onze krijgsgevangen helden terug te krijgen, zou ik het doen.” “Maar dit is in het belang van Rusland”, riposteerde de advocate van de Hemelse Honderd. “Ze ontnemen Oekraïne de kans op verzoening.”

Nu, zes jaar later, zijn aan de randen van het Majdanplein nog altijd bloemen en portretten te zien. Halverwege de Institoetskastraat, waar Zastavni en Soltsjanik werden beschoten, wordt een nieuw monument opgericht. Mensen slenteren er met bedrukte gezichten langs.

Igor Zastavni heeft opnieuw moeten leren lopen, wat dankzij een prothese stilaan lukt. Stepan Soltsjanik is nog steeds optimistisch over de ‘erfenis’ van de revolutie. “Dankzij ‘Majdan’ beweegt Oekraïne langzaam richting het Westen”, zegt hij. Een fonds voor actieve studenten draagt de naam van zijn omgekomen neef en diens gedichten zijn gebundeld. “Maar in een beschaafd Europees land worden misdadigers gestraft”, zegt hij.

Lees ook: 

In het Oekraïnse Volosjke mogen ze het geld nu zelf besteden

Vijf jaar geleden begon in Kiev de Majdan-revolutie, een opstand tegen corruptie en de oligarchie. Er kwam een ander bestuur, hervormers gingen aan de slag. Hoe staat Oekraïne er voor? Volosjke bloeit door decentralisatie.

Weg met alle Sovjet-helden in Oekraïne, of toch niet?

In Oekraïne maken straatnamen en beelden van Sovjet-helden veel emoties los.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden