Duitse verkiezingenReportage

Het oosten van Duitsland heeft geen boodschap aan het politieke midden

Lijsttrekker Annalena Baerbock van de Groenen voert campagne in Leipzig. Het lukt het de partij maar niet om in het oosten van Duitsland door te breken. Beeld EPA, Clemens Bilan
Lijsttrekker Annalena Baerbock van de Groenen voert campagne in Leipzig. Het lukt het de partij maar niet om in het oosten van Duitsland door te breken.Beeld EPA, Clemens Bilan

In het oosten van Duitsland doen vooral de flankpartijen Die Linke en de AfD het goed. ‘Er is veel wantrouwen tegen de gevestigde politiek.’

Alexandra Staszewski zit met een vriend op een stenen muurtje, net buiten het centrum van Leipzig, als een grote felgroene toerbus van de Groenen naast hen parkeert. Zwaarbewapende agenten, campagnemedewerkers en journalisten stormen op de bus af waarin lijsttrekker Annalena Baerbock en haar verkiezingspartner Robert Habeck zitten. Alexandra en haar vriend kijken geamuseerd toe.

De 38-jarige Staszewski verhuisde begin dit jaar van het westen van Duitsland naar Leipzig. Ze vindt het enorm interessant om deze bijzondere verkiezingen, nu bondskanselier Angela Merkel na zestien jaar afzwaait, te volgen vanuit zo’n ander deel van Duitsland. “Het middenveld is hier minder groot. In het oosten is links heel sterk en rechts ook”, zegt ze. Anders dan in het westen behalen de partijen Die Linke en de AfD hier elk rond de 20 procent van de stemmen.

Ergens kan Staszewski zich wel vinden in het stemgedrag van de ossi’s. “Ook ik geloof dat de middenpartijen niet veel verandering brengen”, zegt ze. “Hier is weinig vertrouwen in de grote partijen, veel minder dan in het westen.”

Ook de Groenen zijn volgens haar niet links genoeg om de ossi’s aan te kunnen spreken. “Ik heb een beeld van de typische Groenen-kiezer in het westen. Een beetje alternatief, maar tegelijkertijd welvarend en hoogopgeleid”, zegt Staszewski. “Hoe de groene kiezer er hier in het oosten uitziet? Geen idee.”

Alexandra Staszewski:
Alexandra Staszewski: "Hier is weinig vertrouwen in de grote partijen, veel minder dan in het westen."Beeld Kim Deen

Niet zeker van hun zaak

Hoewel de Groenen het in deze verkiezingen historisch goed doen, lukt het de partij maar niet om in het oosten van het land door te breken. Terwijl ze in de rest van het land rond de 20 procent van de stemmen scoren, komt de partij in het oosten niet boven de 10 procent uit. Ook de christendemocratische middenpartij CDU is er steeds kleiner geworden sinds de komst van de rechtse anti-immigratiepartij AfD. De partijen lijken niet zeker van hun zaak in het oosten en richten zich in hun verkiezingstournee door Duitsland vooral op steden in het westen.

De Groenen richten zich in het oosten van het land vooral op steden als Leipzig en Dresden, waar het de partij wel lukt aan populariteit te winnen. Op het plein voor de stadsbibliotheek komt een publiek voor het podium van de Groenen samen, dat opmerkelijk veel fietshelmen, racefietsen op opklapfietsen met zich meedraagt. Jonge moeders wiegen hun baby in een draagzak op de buik, pubers met gekleurde haren pakken snel hun telefoon tevoorschijn als Annalena Baerbock in felgele jas op het podium verschijnt.

Vier mannen van middelbare leeftijd, die het tafereel met gekruiste armen van een afstandje observeren, zijn niet onder de indruk. “Wij stemmen niet op de Groenen”, zegt Mercus Leimser. “Ze bedriegen het volk.” Michael Salchenegger valt hem bij: “Voor die jonge mensen hier klinken die idealistische thema’s natuurlijk geweldig. Maar er steken allemaal belangen van de industrie achter. Aan windmolens is goed geld te verdienen.”

Mercus Leimser (l), Dieter Richter (m) en Michael Salchenegger (r) stemmen niet. “Naar de bevolking wordt toch niet geluisterd.” Beeld Kim Deen
Mercus Leimser (l), Dieter Richter (m) en Michael Salchenegger (r) stemmen niet. “Naar de bevolking wordt toch niet geluisterd.”Beeld Kim Deen

Parallellen met de dictatuur

De mannen stemmen deze verkiezingen niet meer. Naar de bevolking wordt toch niet echt geluisterd, vinden ze. Detlef, die vanwege zijn ervaringen in de DDR niet met zijn achternaam in de krant wil, stemde dertig jaar lang voor oppositiepartij die Linke, om verandering af te dwingen. Maar verandering kwam er niet, volgens hem omdat het regime in Duitsland ondemocratisch is. “Na de Wende snapten we pas dat ze (het DDR-regime, red.) ons hebben belazerd. Dat zal nu weer blijken”, zegt hij. “Wij hebben veertig jaar de dictatuur meegemaakt”, zegt Dieter Richter. “Wij zijn kritischer, we weten hoe het begint. Wij zien nu de parallellen met toen.”

Aan het eind van de toespraak van Baerbock staat een groepje tieners vooraan te turen of ze de mogelijk toekomstige bondskanselier nog kunnen ontmoeten. Twee van de drie zijn dit jaar 18 geworden en mogen voor het eerst stemmen. Ze zijn hier om zich te oriënteren. “Ik vind haar heel charismatisch”, zegt Frederik Bauer. “Ik vind het klimaat het belangrijkste onderwerp”, zegt Max Mücke. “Dat de Groenen zich daar echt voor in willen zetten, dat overtuigt mij.”

Janne Bieräugel (l), Max Mücke (m) en Frederik Bauer (r). Beeld Kim Deen
Janne Bieräugel (l), Max Mücke (m) en Frederik Bauer (r).Beeld Kim Deen

Uitzondering

Ook Janne Bieräugel wil op de Groenen stemmen. Zij vertelt daarmee een uitzondering te zijn in het dorp net buiten Leipzig waar zij opgroeide. Daar hangen volgens haar slechts twee CDU-posters, één van de liberale FDP en verder alleen maar plakkaten van de AfD. “Waar ik vandaan kom, is er veel wantrouwen tegen de gevestigde politiek. Die gevoelens stammen uit de tijd van de DDR en worden van generatie op generatie doorgegeven”, vertelt ze. “Veel van mijn klasgenoten hebben nog datzelfde wantrouwen.”

Zelf zegt ze anders te denken dan haar klasgenoten, omdat haar ouders een open wereldbeeld hebben. Daarbij, vertelt ze terwijl ze haar regenboogtas laat zien, maakt ze deel uit van de lhbti+-gemeenschap. “Dus met rechts heb ik sowieso niets.”

Om haar klasgenoten te overtuigen, zullen de middenpartijen volgens haar nieuwe manieren moeten vinden om in gesprek te gaan met Oost-Duitsers. “De progressieve partijen hebben allemaal plannen die de mensen hier echt zouden helpen”, zegt ze. “Maar het probleem is dat het niet echt bij hen aankomt. De wereld is nu eenmaal makkelijker uit te leggen met populistische argumenten.”

Lees ook:

Deze lessen trok Merkel uit de financiële crisis van 2008

Angela Merkel beleefde haar vuurdoop als crisiskanselier tijdens de financiële crisis van 2008. De lessen - positief en negatief - die ze daar leerde, paste ze het afgelopen anderhalve jaar toe in de economische bestrijding van de coronacrisis.

Hoe haar jeugd in Oost-Duitsland Angela Merkel tot ultiem crisismanager vormde

Na zestien jaar vertrekt Angela Merkel binnenkort als bondskanselier van Duitsland. Door vriend en vijand wordt ze geroemd om haar (mensen)kennis en gebrek aan ego. Kwaliteiten die ze tijdens haar jeugd in Oost-Duitsland met de paplepel kreeg ingegoten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden