Nieuws Europarlement

Het nieuwe Europees Parlement: wie zit erin en wat gaan zij doen?

De plenaire vergaderzaal van het Europees Parlement in Brussel. Beeld Christoph Schmidt

Het Europees parlement wordt dinsdag geïnstalleerd, gefragmenteerder dan ooit. Wie maken er de komende vijf jaar de dienst uit? Wat is de rol van de populisten? En wat gaat het parlement eigenlijk dóen?

De grootste twee

Ze blijven de Grote Twee, al zijn ze minder groot dan ooit: de christen-democraten van de EVP en de sociaal-democraten van de S&D. Met respectievelijk 182 en 154 zetels (samen 336 van de 751) hebben ze voor het eerst sinds de allereerste verkiezingen van 1979 geen meerderheid meer.

Sommige dingen binnen deze traditionele machtsblokken zijn hetzelfde gebleven, andere zijn anders. De christen-democraten herkozen CSU’er Manfred Weber tot hun voorzitter. Bij S&D heeft de Duitser Udo Bullmann echter plaats moeten maken voor de Spaanse Iratxe García, een afspiegeling van de sterk toegenomen macht van de Spaanse PSOE binnen deze groep.

Esther de Lange (CDA) is een van de tien vicevoorzitters bij de EVP. Dat was ze al. Kati Piri (PvdA) is nieuw als vicevoorzitter bij de S&D, als een van de acht.

Het aantal Nederlandse partijen binnen de EVP is omhoog gesprongen van één naar drie, al dragen de twee nieuwelingen slechts één lid bij: Peter van Dalen van de ChristenUnie en Toine Manders van 50plus. Van Dalen brak met de SGP na een conflict over de toetreding van Forum voor Democratie tot de groepering waartoe die twee christelijke partijen lange tijd behoorden.

Voorzitter van de christen-democraten (EVP) Manfred Weber (rechts) en de voorzitter van de sociaal-democraten (S&D) Iratxe Garcia Perez in het Europees Parlement. Beeld REUTERS

Nieuwe naam, nieuwe conflicten

De toetreding van La République en Marche van de Franse president Macron tot de bestaande liberale groepering Alde werd pas na de verkiezingen definitief beklonken. Het geheel heeft 108 zetels en kan daarmee meerderheden maken of breken. Dat kan ook worden gezegd van de Europese Groenen, die hun zeteltal zagen stijgen tot 75.

Van ‘toetreding’ tot iets ouds als de Alde wilde Macron uiteraard niets weten. Dus kwam er een nieuwe groepsnaam (‘Renew Europe’) en zou er een nieuwe, uiteraard Franse leider komen: Nathalie Loiseau legde haar ministerschap ervoor neer en zou de oude rot Guy Verhofstadt wel even komen vervangen.

Dat liep anders. Loiseau maakt zich in korte tijd volstrekt onmogelijk in Brussel, niet alleen door EVP’er Weber een ‘ectoplasma’ (een soort spook) te noemen maar ook haar beoogde collega’s Verhofstadt en Sophie In ’t Veld (D66) te schofferen. Exit Loiseau. Vervolgens kwam als een duveltje uit een doosje de Roemeense oud-premier en oud-Eurocommissaris Dacian Ciolos tevoorschijn, een halve Fransman eigenlijk. Hij versloeg In ’t Veld bij de interne voorzittersverkiezing. Pikant daarbij was dat de VVD Ciolos steunde, en niet In ’t Veld. In ruil daarvoor werd VVD-nieuweling Malik Azmani een van de vicevoorzitters.

Malik Azmani (VVD) tijdens het lijsttrekkersdebat voor de Europese verkiezingen op 23 mei. Beeld ANP

En Verhofstadt dan? Die deed niet aan dat partijcircus mee, omdat hij zijn zinnen heeft gezet op de opvolging van Antonio Tajani als voorzitter van het Europees Parlement. Daar stemt dat parlement woensdag over. Verhofstadts succes is geenszins gegarandeerd.

Rechts-populisten

En korte blik op de huidige samenstelling van het parlement leert dat de door sommigen voorspelde, door anderen gevreesde en door weinigen vooraf al genuanceerde ‘machtsgreep’ van de rechts-populisten ook deze keer is uitgebleven. Er waren twee grote, nationale winnaars: het Italiaanse Lega van vicepremier Salvini en de Brexit Party van Nigel Farage. Die laatste valt later dit jaar weg, tenminste, als de eigen partijnaam eindelijk wordt waargemaakt. Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen verloor iets, maar bleef de grootste in Frankrijk.

Alleen al deze drie grote nationalistische anti-EU-partijen zijn goed voor 79 zetels, meer dan alle Groenen bij elkaar. Als zij met alle gelijkgezinde partijen uit de kleinere landen in één groep zouden zitten, zouden ze zelfs de liberalen voorbijstreven. Maar telkens slagen ze er niet in die krachten te bundelen. Lega en RN zitten in de groep met de nieuwe naam Identiteit en Democratie (73 zetels), terwijl de Brexit Party en de Italiaanse Vijfsterrenbeweging buiten elke groep vallen. Met respectievelijk 29 en 14 zetels behoren ze tot de grotere partijen in het EP, maar omdat ze slechts met z’n tweeën zijn, mogen ze geen groep vormen. Daarvoor zijn minstens zeven aangesloten partijen nodig.

Voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk (rechts) spreekt met de Hongaarse premier Viktor Orbán in Brussel. Beeld EPA

En dan heb je nog de Europese Conservatieven en Hervormers, waar de Poolse regeringspartij PiS in zit, maar ook Forum voor Democratie (Derk Jan Eppink is er vicevoorzitter). Het uitgesproken en toonaangevende anti-EU-geluid van Fidesz ten slotte, van de Hongaarse premier Orbán, is met dertien zetels nog steeds te horen vanuit de EVP-bankjes, ondanks een zogenaamde ‘schorsing’.

Wat gaat het nieuwe parlement eigenlijk DOEN?

In eerste instantie zal het parlement enkele noodzakelijke interne kwesties regelen: vandaag gaan de groeperingen hun eigen achterkamertjesoverleg houden over de aanstaande benoemingen. Woensdag volgt dan het eerste spannende moment: de verkiezing van de voorzitter, een van de vele stukjes in de gecompliceerde topbanen-puzzel. Ook wordt een flink aantal vicevoorzitters benoemd.

Afhankelijk van de uitkomst van de Europese top van regeringsleiders, die vandaag wordt voortgezet, moet het parlement ook akkoord gaan met de voorgedragen voorzitter van de Europese Commissie. Dat gebeurt mogelijk tijdens de volgende Straatsburg-sessie, over twee weken al. 

Na het zomerreces is het afwachten tot er een gehele nieuwe Europese Commissie in de steigers is gezet. Alle kandidaat-Eurocommissarissen moeten namelijk een pittige hoorzitting in het parlement ondergaan. Er wordt er altijd minstens één te licht bevonden (vijf jaar geleden was dat de Sloveense Alenka Bratusek).

Als de commissie eenmaal is geïnstalleerd (streefdatum 1 november) kan de besluitvormingsmolen van de EU pas echt weer op gang komen.

Lees ook:

De conclusie na de Europese verkiezingen: welkom in het parlement zonder mening

Koersvaster zal het nieuwe Europees Parlement er niet op worden. Het zal in een zoektocht naar meerderheden soms naar links afbuigen, soms naar rechts, soms naar een middenweg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden