Doorbraak

Het malariavaccin moet in Kenia eerst de scepsis verslaan

Een kind wordt ingeënt in het Walter Reed Project Kombewa Research Center in het westen van Kenia.Beeld REUTERS

Als derde land is Kenia vrijdag begonnen met de vaccinatie van baby’s tegen malaria. Een doorbraak met mitsen en maren.

Vrachtwagens vol vaccins zijn afgeleverd in Homa Bay, een provincie in het westen van Kenia waar gisteren de inenting van baby’s tegen malaria is begonnen. Het is het derde Afrikaanse land dat een pilot voor de malariavaccinaties opzet. Malawi en Ghana gingen eerder dit jaar al voor.

In totaal worden zo’n 360.000 kinderen ingeënt met het vaccin dat al uitvoerig is getest, maar zich nu ‘in de echte wereld’ moet bewijzen. De verwachtingen zijn hooggespannen; aan het RTS,S-vaccin is dertig jaar gewerkt en de ontwikkeling heeft honderden miljoenen dollars gekost. Maar de uitdagingen blijven groot.

Logistieke problemen

Allereerst moeten de logistieke problemen worden overwonnen, zegt malariadeskundige Bart Knols van de Radboud Universiteit. “Om een gedeeltelijke bescherming te krijgen tegen malaria moeten kinderen vier keer worden gevaccineerd: in de eerste, tweede en derde maand van hun leven. Met anderhalf jaar krijgen ze dan nog een booster-inenting. In Nederland is zo’n follow-up zo geregeld. Ouders krijgen een herinnering om een afspraak in te plannen. In afgelegen gebieden in Afrika is dat logistiek veel ingewikkelder.”

En die vierde vaccinatie is essentieel, vertelt Knols. “Op het moment dat een kind de vaccinatie in de achttiende maand niet krijgt, is het nettoresultaat van de eerste drie prikken ­direct nul.”

Dan doemt direct het volgende probleem op. Want hoe behoud je het vertrouwen van de bevolking in vaccins als kinderen die zijn ingeënt toch ziek worden? Het vaccin werkt sowieso maar gedeeltelijk; eerdere testen wezen uit dat het ongeveer 40 procent bescherming biedt. “Dat betekent in de praktijk dat als een kind normaal zo’n vijf of zes keer per jaar malaria zou krijgen, het nu een, twee of drie keer per jaar de ziekte krijgt.”

Pure winst, vinden de Wereld­gezondheidsorganisatie en de ontwikkelaars van het vaccin. Bij een zo dodelijke ziekte – in 2017 stierven 435.000 mensen, vooral Afrikaanse kinderen, aan malaria – is elke winst meegenomen.

Al is het enthousiasme over het vaccin zeker gerechtvaardigd, vindt Knols, hij waarschuwt tegelijkertijd voor de gevolgen van gedeeltelijke bescherming op termijn. “Stel je maar eens voor hoe ouders aankijken tegen vaccinaties als ze hun kind keurig vier keer hebben laten inenten en het daarna alsnog aan malaria zien overlijden.”

Het vertrouwen in het malaria­vaccin kan een flinke knauw krijgen. “Het risico bestaat dat in die gebieden niet alleen weerstand ontstaat tegen dit vaccin, maar tegen de westerse medische wetenschap in het algemeen. Dan zijn we nog verder van huis. Mensen zullen teruggrijpen op de kruidendokter om malaria aan te pakken. Als een kind niet op tijd wordt behandeld, te laat in het ziekenhuis terechtkomt en alsnog sterft kan het vertrouwen in het ziekenhuis ook dalen.”

De ­parasiet is een complex organisme

En dan is er ook nog de malaria­parasiet zelf, die het vaccin kan tarten. Anders dan een simpel ­virus of een bacterie is een parasiet een veel complexer organisme, zegt Knols. “Het is in staat om ‘het jasje’ dat hij aan heeft, vaak te veranderen. Dit RTS,S-vaccin is gebaseerd op een enkele eiwit op dat jasje. Trekt de parasiet een net iets ander jasje aan, dan is hij meteen minder gevoelig voor het vaccin, en dat betekent dus nog minder bescherming tegen de ziekte.”

Bovendien is de parasiet niet in heel Afrika dezelfde. “Het vaccin kan daardoor bijvoorbeeld beter werken tegen parasieten in Mozambique dan in Senegal of Ethiopië.”

Vanwege alle mitsen en maren waarmee het vaccin is omgeven, is er volgens Knols in ‘het malariawereldje’ heel wat discussie geweest over de introductie ervan. “Bijvoorbeeld over de kosten. Om een kind te vaccineren ­tegen malaria ben je 20 dollar kwijt en dan is het nog maar gedeeltelijk beschermd. Met dat geld kun je bijvoorbeeld ook veel doen om de algemene gezondheidszorg in een land te verbeteren. Dat was bijvoorbeeld een overweging van Artsen zonder Grenzen om niet aan de pilot mee te doen. Die organisatie wil eerst een vaccin zien dat veel efficiënter werkt.”

Lees ook: 
Malaria bestrijden met  Nederlandse zweetvoeten

De zweetvoeten van 48 Nederlandse mannen binden de strijd aan tegen malaria in Afrika.

Nederlanders zetten de eerste stap naar een malariavaccin

De weg naar een werkzaam malariavaccin is nog lang, maar de stap die Nederlandse onderzoekers hebben gezet, biedt perspectieven. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden