Uniestaat

Het lijkt een kwestie van tijd dat Rusland Wit-Rusland opslokt

Aleksandr Loekasjenko (links) wordt in het Kremlin begroet door Vladimir Poetin. Beeld AFP
Aleksandr Loekasjenko (links) wordt in het Kremlin begroet door Vladimir Poetin.Beeld AFP

Donderdag zagen Poetin en Loekasjenko elkaar voor de vijfde keer dit jaar tijdens een persoonlijke ontmoeting. Nu de Wit-Russische president internationaal steeds verder in het nauw raakt, lijkt de uniestaat tussen Moskou en Minsk een kwestie van tijd.

Rusland en Wit-Rusland willen binnen twee jaar een gezamenlijke markt voor gas hebben, daarna is het de bedoeling om ook alle grenzen op te heffen voor olie en elektriciteit. De Russische president Vladimir Poetin en zijn Wit-Russische ambtsgenoot maakten de volgende stap in de integratie van de twee landen bekend na alweer hun vijfde tête-à-tête van dit jaar.

Vooraf bestond al geen twijfel over de insteek van het treffen. Zo viel op de website van het Kremlin al te lezen dat “de twee leiders de werkresultaten zullen bespreken om de integratieprocessen binnen de Uniestaat te bevorderen”.

Of, in gewonemensentaal: Moskou en Minsk zijn dicht bij een akkoord waardoor ze op politiek, militair en economisch vlak feitelijk samensmelten. Die zogeheten uniestaat zou in de praktijk betekenen dat Rusland zijn westerbuur opslokt, waardoor de twee voormalige Sovjetrepublieken in feite als één land doorgaan met onder meer één leger en één muntsoort.

Enorme wapenlevering aan Minsk

De eerste tekenen dat de onderhandelingen over die uniestaat in een stroomversnelling zaten, werden al zichtbaar. Zo deed het Kremlin vorige week maandag een verklaring uitgaan waarin viel te lezen dat Poetin en Loekasjenko elkaar telefonisch spraken. Officieel om de Wit-Russische president te feliciteren met zijn zevenenzestigste verjaardag, maar tevens om de ‘bilaterale samenwerking’ tussen beide landen te bespreken.

Doorgaans is zo’n zinsnede een holle toelichting, die vrijwel overal betrekking op kan hebben. Maar dat lag deze keer anders, zo bleek twee dagen na het telefoongesprek, toen Loekasjenko tegenover het Wit-Russische staatspersbureau Belta verklaarde dat Moskou op korte termijn een enorme hoeveelheid wapens zal leveren aan Minsk.

“Rusland gaat ons in de nabije toekomst voorzien van – ik ga niet zeggen tegen welke prijs – tientallen vliegtuigen, helikopters en de belangrijkste luchtafweersystemen”, meldde de Wit-Russische president. “Misschien zelfs S-400 [raketsystemen, red.]. Die hebben we hard nodig.”

En dat was niet het enige waaruit viel af te leiden dat er schot in het integratieproces zit. Een dag eerder, op 31 augustus, had de Wit-Russische ambassade in Moskou aangekondigd dat de gesprekken over de vorming van een uniestaat tussen Wit-Rusland en Rusland ‘constructief’ verliepen. Volgens de Wit-Russische ambassadeur in Moskou waren zelfs alle hoofdstukken van het zogeheten Verdrag over de Unie tussen Wit-Rusland en Rusland zo goed als klaar.

Loekasjenko heeft niet meer zoveel te willen

Ongetwijfeld lag dat zogeheten ‘stappenplan richting integratie’ donderdag dan ook op tafel tijdens het onderonsje tussen Poetin en Loekasjenko. Een document waar met name de Russische president met veel welbehagen doorheen zal hebben gebladerd. Het is geen geheim dat de oprichting van een uniestaat een lang gekoesterde wens is van Poetin.

In Minsk bestaat daarentegen de – gegronde – vrees dat verregaande integratie tussen beide landen ten koste gaat van de Wit-Russische soevereiniteit. Loekasjenko en co zijn als de dood dat Wit-Rusland binnen een uniestaat met de grote oosterbuur verandert in een Russische provincie en dus hield Loekasjenko lange tijd de boot af.

Maar de kaarten liggen nu anders. Sinds Loekasjenko zijn land vorig jaar augustus in een diepe crisis stortte toen hij de overwinning uitriep na frauduleus verlopen verkiezingen, heeft hij in de onderhandelingen met zijn Russische collega niet meer zoveel te willen. Daar waar hij voorheen nog van twee walletjes kon eten door met zowel de Europese Unie als Rusland zaken te doen, heeft hij die optie niet meer nu Brussel het voorbije jaar talloze sancties tegen zijn regime instelde vanwege de aanhoudende repressie in het land.

Daardoor kan Loekasjenko inmiddels niet anders dan zijn blik naar Moskou wenden. Vooralsnog ontvangt Poetin hem daar met open armen. Maar voor niets gaat de zon op, weet ook Loekasjenko. Want nu zijn regime steeds afhankelijker wordt van Poetin, heeft de potentaat vrijwel geen manoeuvreerruimte meer in de onderhandelingen. En dus lijkt het slechts een kwestie van tijd totdat die door Poetin zo felbegeerde uniestaat er ook daadwerkelijk komt.

Lees ook:

Wit-Russen leren elkaar Wit-Russisch, om hun identiteit te beschermen tegen de uniestaat met Rusland

Wit-Rusland en Rusland gaan vergaand samenwerken in een zogeheten uniestaat. En dat juist op het moment dat veel inwoners van de voormalige Sovjetrepubliek hun eigen identiteit ontdekken, waarbij de Wit-Russische taal een belangrijke rol speelt. “Ons land zal worden opgeslokt”, is de angst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden