InterviewWit-Rusland

Het leven in Wit-Rusland is er niet veel beter op geworden, maar de hoop op verandering blijft

Demonstranten in Minsk protesteren tegen verkiezingsfraude in augustus 2020. Beeld AP
Demonstranten in Minsk protesteren tegen verkiezingsfraude in augustus 2020.Beeld AP

De massaprotesten in Wit-Rusland na de verkiezingsfraude van vorig jaar hebben het leven er niet beter op gemaakt. Maar de hoop op verandering is springlevend.

Vanaf haar balkon in Minsk had ze toegekeken. “Nooit eerder zag ik zo veel mensen”, herinnert Elena Gulis (48) zich de verkiezingsavond van Wit-Rusland, vandaag precies een jaar geleden. “Ze stonden op tegen het onrecht dat we al zo lang moeten doorstaan.”

Nu, een jaar later, is het leven er niet beter op geworden. Hoe opzichtig Aleksandr Loekasjenko het resultaat van de presidentsverkiezingen ook vervalste, hij is nog steeds aan de macht. Het aantal politieke gevangenen is toegenomen tot een record van 610. Een van hen is de zoon van Elena Gulis, de 25-jarige Vladislav.

En dat terwijl haar zoon die augustusmaand niet in Minsk was. Twee maanden eerder was hij vrijgekomen uit de gevangenis. Een jeugdzonde – drugsgebruik – was Vladislav op tien jaar werkkamp komen te staan, waarvan hij er zes had uitgezeten. “Hij zei: ‘Ik ben net vrij, ik kan nu niet de straat op’. Daar was ik het roerend mee eens”, aldus Gulis.

De dagen na de verkiezingen werden beheerst door angst. De politie greep keihard in. “Er waren zo veel militairen en oproerpolitie op straat. Ze vielen weerloze mensen aan en sloegen hen. Dat was verschrikkelijk om te zien.”

Een gelukkig leven

Ondertussen werkte zoonlief Vladislav in een autowasstraat ergens in het oosten van het land aan zijn toekomst. Hij had al een diploma van de bakkersschool op zak, maar vanwege zijn eerdere veroordeling was het moeilijk om een baan te vinden. “Mam, ik heb een droom”, had hij tegen zijn moeder gezegd. “Ik wil chef-kok worden in een restaurant.” Zijn verdiensten wilde hij inzetten om een aanvullende opleiding te doen. “Toen hij de gevangenis uit kwam, wenste hij zich een gelukkig leven”, zegt Elena Gulis. “Maar zijn nieuwe leven is opnieuw in de gevangenis.” Een ‘nachtmerrie’, zo omschrijft Gulis de gebeurtenissen, die haar leven momenteel beheersen.

Want op 9 september, terug in Minsk, werd Vladislav toch gearresteerd — voor op het oog een klein vergrijp. Op de stoep nabij zijn huis, waar de oproerpolitie op 10 augustus een demonstrant had doodgeschoten, had hij met een paar vrienden de tekst ‘Laten we niet vergeten’ gekalkt. Terwijl de anderen met lichte straffen wegkwamen, kreeg ‘recidivist’ Vladislav twee jaar gevangenisstraf in een zogeheten ‘kolonie onder streng regime’.

Om de regels en de sfeer in dit strafkamp te omschrijven gebruikt Elena Gulis een uitdrukking uit de Sovjettijd. “Eén stap naar links, één stap naar rechts: ze schieten je dood.” Het is de gevangenen niet toegestaan bezoek te ontvangen; ze mogen zelfs niet door familieleden worden gebeld. Van het karige bedrag dat gevangenen kunnen besteden in de gevangeniswinkel is voor Vladislav slechts de helft beschikbaar. “Mijn zoon vraagt zich af: wat heb ik misdaan?”, vertelt Elena Gulis. “Heb ik iemand gedood, iets gestolen? Ik heb slechts wat woorden opgeschreven, meer niet.”

Vrijuit praten onmogelijk

Elena Gulis liet het er niet bij zitten. Ze reisde af naar de gevangenis – 350 kilometer van Minsk – waar ze net zo lang wachtte tot ze de directeur te spreken kreeg. Die gedoogt dat Elena af en toe met haar zoon belt. Vrijuit praten is echter onmogelijk. “Ik kan mijn zoon niet vragen wat voor werk hij doet en of hij er vrienden heeft”, zegt ze. Ook op de vraag of hij mishandeld wordt, wat het afgelopen jaar massaal gebeurde in Wit-Russische gevangenissen, moet Elena Gulis het antwoord schuldig blijven. Gevangenen mogen brieven ontvangen en versturen, maar bij de geringste verdenking van onwelgevallige inhoud worden die niet bezorgd maar vernietigd.

Ondanks alles blijft Gulis hopen op verbetering. Vladislavs advocaat werkt momenteel aan een gratieverzoek. Daartoe moet ze een groep mensen bijeen krijgen die garanderen dat de gevangene niet meer in ‘crimineel gedrag’ zal vervallen: zo wel, dan betalen de ondertekenaars allemaal een flink geldbedrag.

“Vandaag heb ik Vladislav nog gesproken”, vertelt Gulis. “Hij zegt dat hij zal volhouden.” Op de vraag of de volksopstand van vorig jaar het waard is geweest, antwoordt de moeder zeer stellig. “Absoluut. Ik weet zeker dat er verandering zal komen, waardoor ons leven beter wordt. Deze nachtmerrie zal ophouden.”

Verkiezingsfraude

De presidentsverkiezingen van 9 augustus 2020 vonden plaats zonder internationale waarnemers. Volgens officiële cijfers won Aleksandr Loekasjenko met tachtig procent van de stemmen; burgerwaarnemers, die voor het eerst massaal waren komen controleren, weten dat presidentskandidaat Svetlana Tichanovskaja de meeste stemmen kreeg. De Europese Unie erkent Loekasjenko niet meer als wettige president. Na de verkiezingen werden naar schatting 35.000 mensen opgepakt en voor korte of langere tijd vastgezet. De gezaghebbende Wit-Russische mensenrechtenorganisatie Viasna registreerde zeker duizend gevallen van marteling, en erkent momenteel 610 politieke gevangenen.

Lees ook:

Loekasjenko rest niets dan zich over te leveren aan de oosterbuur

Lange tijd schipperde Aleksandr Loekasjenko behendig tussen oost en west. Nu wekt zijn militaire bewind alleen nog enthousiasme bij de oosterbuur, Rusland.

Wit-Russische president Loekasjenko laat van zich horen en bijt van zich af

De Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko heeft voor het eerst gereageerd op de gedwongen landing van een Ryanairvlucht in Minsk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden