Militarisering

Het leger in Mexico is overal, en dat baart grote zorgen

Militairen helpen bij het schoonvegen van het strand in Acapulco, Mexico. Beeld EPA
Militairen helpen bij het schoonvegen van het strand in Acapulco, Mexico.Beeld EPA

Militairen zijn niet meer weg te denken uit het Mexicaanse straatbeeld. Onder veel burgers genieten soldaten vertrouwen, maar mensenrechtenexperts luiden de noodklok.

Colonnes patrouillerende pantservoertuigen in de straten, schietpartijen tussen militairen en huurmoordenaars, mariniers die arrestaties uitvoeren. Sinds de Mexicaanse regering in 2012 de oorlog verklaarde aan de georganiseerde misdaad, is de aanwezigheid van het leger in het straatbeeld voor veel Mexicanen een constante geworden. De laatste twee jaar militariseert Mexico steeds sneller, mede dankzij een liefdes­verklaring van president Andrés ­Manuel López Obrador aan leger en marine.

Onder leiding van Amlo, zoals de president in de volksmond wordt genoemd, zijn sinds diens aantreden in 2018 een flink aantal overheidstaken overgeheveld naar de krijgsmacht. Soldaten maken de Mexicaanse stranden schoon. Ze vervoeren brandstof van staatsoliemaatschappij Pemex. Ze hebben de controle over enkele grote bouwprojecten gekregen. En sinds de coronapandemie in Mexico toesloeg, coördineren ze in het hele land ziekenhuizen.

Zwaarbewapende drugsbendes

Het Mexicaanse leger speelt sinds 2006 een centrale rol in de openbare veiligheid in het land, nadat de toenmalige president Felipe Calderón duizenden soldaten het land in had gezonden om zwaarbewapende drugsbendes te lijf te gaan. Regelmatig vechten soldaten nog steeds kleine veldslagen met de bendes uit, terwijl mariniers om de haverklap drugsbaronnen arresteren. Onder de burgers genieten soldaten meer vertrouwen dan zelfs de katholieke kerk.

Militairen krijgen in Mexico-Stad instructie voor de begeleiding van de corona-vaccinatiecampagne.  Beeld Getty Images
Militairen krijgen in Mexico-Stad instructie voor de begeleiding van de corona-vaccinatiecampagne.Beeld Getty Images

Mensenrechtenactivisten en experts maken zich echter zorgen. Ze wijzen op schendingen van de mensenrechten door soldaten en de toenemende invloed die de krijgsmacht op de regering-López Obrador lijkt te hebben.“Je ziet de rol van de militairen in de openbare veiligheid toenemen”, zegt Juan Veledíaz, een journalist die al jaren onderzoek naar het Mexicaanse leger doet. “Maar ze krijgen ook steeds meer civiele taken.”

De Nationale Mensenrechtencommissie (CNDH) heeft talloze mensenrechtenschendingen door soldaten gedocumenteerd, waaronder verdwijningen, martelingen, verkrachtingen en executies. Ook de Verenigde Naties zijn alert. Michelle Bachelet, de Hoge Commissaris voor de mensenrechten, uitte in september haar zorgen over de situatie in Mexico: “Hoewel ik de moeilijke context van de veiligheid erken, moet om het even welk gebruik van de strijdkrachten strikt exceptioneel zijn, met een effectief overzicht”.

Omhelzingen, geen kogels

Het was López Obrador zelf nota bene die, bij zijn aantreden, beloofde de soldaten terug naar de kazernes te sturen, als onderdeel van zijn voornemen om een einde te maken aan de bloedige drugsoorlog. We hebben ‘abrazos, no balazos’ nodig, stelde de nieuwe president, ‘omhelzingen, geen kogels’.

Kort na zijn aantreden kondigde hij de oprichting van de Nationale Garde (GN) aan, een nieuw politiekorps dat de rol van het leger in de criminaliteitsbestrijding zou overnemen. Veiligheidsexperts waarschuwen echter dat de GN vooral uit oud-soldaten bestaat en dat het korps feitelijk door het leger wordt gecontroleerd. “De oprichting van de Nationale Garde is een verdere militarisering van de openbare veiligheid, daar kan geen twijfel over bestaan”, stelt Juan Veledíaz. “Het is weliswaar duidelijk dat er iets moest gebeuren om het geweld te bestrijden, maar de GN is eerder een voortzetting van de militaire strategie dan een plaatsvervanger.”

Oud-minister gearresteerd

Dat het leger niet alleen nieuwe verantwoordelijkheden heeft gekregen onder Amlo, maar ook flink wat macht uitoefent, bleek op 18 november. Die dag keerde de Mexicaanse oud-minister van defensie Salvador Cienfuegos terug naar Mexico, nadat hij in oktober in de Verenigde Staten was gearresteerd op verdenking van banden met de georganiseerde misdaad.

Cienfuegos werd door de Amerikanen vrijgelaten na hevig protest van de regering-Amlo, onder druk van de strijdkrachten. Voor het leger was het onaanvaardbaar dat een van hun officieren door de Amerikanen werd gearresteerd, zonder dat de Mexicaanse regering zelfs maar op de hoogte was gebracht.

Volgens commentator Jorge Zepeda Patterson heeft de liefdesrelatie tussen Amlo en het leger te maken met diens ideologie. De president werd gekozen dankzij zijn campagne tegen corruptie en armoede en zijn motto ‘de armen eerst’.

‘Het leger heeft in Mexico altijd dichtbij de regering gestaan’, schrijft Zepeda op opiniewebsite SinEmbargo. ‘Maar voor López Obrador is het leger het volk.’

Juan Veledíaz is het met hem eens: “De president ziet het leger als volledig bestand tegen corruptie, en geeft het daarom een grotere rol in het openbare leven. Dat is gevaarlijk, want het idee dat soldaten niet corrupt zijn, is niet op de werkelijkheid gebaseerd.”

Lees ook:

Mexico anno 2019: meer geweld, meer massagraven, meer doden

Een jaar na zijn aantreden heeft de Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador zijn belofte het land veiliger te maken niet ingelost.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden