AnalyseBloedig verzet

Het leger in Colombia kan de volksopstand hooguit sussen

Militairen patrouilleren in de Colombiaanse stad Cali. 
 Beeld AFP
Militairen patrouilleren in de Colombiaanse stad Cali.Beeld AFP

Duizenden militairen moeten in Colombia de rust terugbrengen na recente protesten waarbij tientallen doden vielen. De coronacrisis heeft diepgewortelde problemen in het land blootgelegd.

De regering van Colombia en stakingsleiders gaan donderdag opnieuw om de tafel zitten om een uitweg te zoeken uit een vicieuze cirkel van geweld, vernieling en hard politieoptreden, die het land al ruim een maand teistert. Daarbij vielen volgens activisten 71 doden en duizenden gewonden. Honderden demonstranten worden vermist. Met de inzet van duizenden militairen lijkt de rust even terug, maar de oorzaken van de volksopstand zijn niet verdwenen.

De onrust begon toen president Ivan Duque eind april met een belastingwet kwam die vooral de armen zou treffen. Toen hij het voorstel onder druk van het protest introk was de geest al uit de fles. Studenten, vakbonden en een brede volksbeweging begonnen een ‘Nationale Staking’ met een enorm palet aan eisen waaronder studiebeurzen, een einde aan politiegeweld, besproeiing van drugsgewassen, coronasteun voor het MKB, en uitvoering van de vredesakkoorden van 2016.

Nauwelijks inkomsten

De protesten zijn geen verrassing. Eind 2019 gingen de Colombianen ook al massaal de straat op tegen armoede, corruptie en geweld. De coronapandemie smoorde de onrust, maar brengt die nu juist in alle hevigheid terug. Colombia kende een van de langste en meest rigide lockdowns ter wereld. Overheidssteun voor ondernemingen was beperkt. Straathandelaren, dagloners en andere informele werkers hadden een jaar lang nauwelijks inkomsten; het water staat hen aan de lippen. Meer dan 40 procent van de bevolking leeft in armoede.

Daarmee legt de corona-ellende diepgewortelde problemen bloot. Colombia is een zeer conservatieve klassensamenleving met gescheiden werelden. Aan het ene uiterste staan de gegoede families die in Parijs studeren, elkaar de baantjes toespelen en de dienst uitmaken. En aan de andere kant staan de kanslozen, die de huizen schoonmaken van de elite, op hun kinderen passen of ploeteren op het platteland. Ze worden de bergen in gedreven door internationale mijnbouwbedrijven die Colombia opdelen in concessiegebieden, of door de agro-industrie die boeren en indianen uit vruchtbare dalen verjaagt. Wie zich organiseert riskeert zijn leven. Jaarlijks worden honderden volksleiders en activisten vermoord door gewapende bendes. Niet toevallig is Cali, gelegen in een van de Colombia’s armste en meest gewelddadige regio’s, het epicentrum van de onrust.

Hoop na vrede met Farc

Vijf jaar geleden was er hoop op een historische omslag. In een vredesakkoord met de guerrillabeweging Farc beloofde de toenmalige regering - in ruil voor ontwapening van de strijders - democratische hervormingen en ontwikkeling van het platteland. Het vormde in veel opzichten een blauwdruk voor een nieuw Colombia, met kansen voor armen, gerechtigheid voor miljoenen ontheemden en nabestaanden en leningen voor boeren, die ook wegen kregen om hun mango’s naar de stad te brengen. Maar het liep anders. Voor de Colombiaanse elite was het akkoord vooral een truc om van de Farc af te komen, om vervolgens op de oude voet verder te gaan. De conservatieve president Duque is daar een exponent van. Hij heeft alles gedaan om de afspraken te torpederen en de uitvoering te traineren.

Zo leiden misstanden die een halve eeuw geleden leidden tot guerrillaoorlogen nog altijd tot onrust. “De mensen vragen geen onmogelijke dingen”, verwoordt columnist én ondernemer César Caballero de situatie. “Simpelweg dat ze kunnen werken, drie maaltijden op een dag kunnen hebben, en dat de politie ze niet mishandelt.”

De politieke schade voor de toch al impopulaire Duque loopt op. Twee ministers traden af, anderen liggen zwaar onder vuur. De Copa America, Latijns-Amerika’s internationale voetbaltoernooi waarvoor Colombia gastland was, zocht zijn heil elders. Internationaal wordt het buitenproportionele politiegeweld scherp veroordeeld. “Nooit eerder zag ik politie met zoveel aanhoudende hardheid optreden in Colombia”, twitterde José Miguel Vivanco van Human Rights Watch. De Verenigde Naties eisen een onderzoek.

Politie krijgt steun in steden

De regering blijft in de ontkenningsfase. De minister van Justitie noemde deze week de protesten “georkestreerd (…) door internationale criminele organisaties, om het land in diskrediet te brengen.” Het zouden vooral drugskartels en guerrillagroepen zijn, die destabilisatie zoeken, en anarchisten die uit zijn op “een tweede Venezuela”. De destructie is inderdaad enorm. Gemaskerde vandalen pleegden systematische aanvallen op busstations, politiekantoren en andere overheidsgebouwen. Een politieagent en een andere functionaris zijn gedood. Maar de grote meerderheid demonstreert vreedzaam.

Om “de rust van de burgers te garanderen” stuurde de president duizenden militairen naar de probleemgebieden. De bevolking van Colombia raakt steeds verder gepolariseerd. In de grote steden zijn tegendemonstraties gehouden om steun te betuigen aan Duque en de politie. Duizenden liepen afgelopen weekeinde in stilte en in het wit gekleed door de hoofdstad onder de slogan “Ik bescherm mijn land” en met spandoeken als “de goeden zijn met meer” om een einde te eisen aan het geweld – door demonstranten wel te verstaan. Over dat van de politie wordt gezwegen.

Lees ook:
Middenklasse dwingt Colombiaanse president belastinghervormingen in te trekken

Voorgestelde belastinghervormingen hebben tot wijdverspreide protesten in heel Colombia geleid. De rechtse president Ivan Duque zag zich daardoor genoodzaakt zijn plan in te trekken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden