Staatsbezoek

Het koningspaar gaat op staatsbezoek naar Indonesië. Hoe gevoelig ligt dat nog?

Koningin Beatrix, prins Claus en kroonprins Willem Alexander brachten in 1995 een tiendaags staatsbezoek aan Indonesie. Beeld ANP Photo/Royal Images/Capital Photos

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima brengen in maart een staatsbezoek aan Indonesië, werd vandaag bekend. Rond vorige staatsbezoeken naar de voormalige kolonie ontstond ophef, hoe zal dat deze keer zijn?

Koningin Juliana bracht een formeel bezoek aan de oud-kolonie Indonesië in 1971, haar dochter Beatrix bezocht het land in 1995. Beide staatsbezoeken verliepen ‘niet geruisloos’, herinnert zich Indonesië-kenner Fridus Steijlen, hoogleraar in Molukse migratie en cultuur aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Nu treedt koning Willem-Alexander in hun voetsporen. In maart gaat hij met koningin Máxima op uitnodiging van president Joko Widodo naar het Aziatische land .

Het koloniale verleden staat in Nederland op dit moment volop in de belangstelling. In 2021 wordt de uitkomst verwacht van een groot onderzoek naar geweld tijdens de dekolonisatie van Nederlands-Indië tussen 1945 en 1949. Steijlen, die betrokken is bij dit onderzoek, reist ­regelmatig naar Indonesië.

Een staatsbezoek aan een voormalige kolonie kan gevoelig liggen, bijvoorbeeld onder Nederlandse oud-militairen of, in dit geval, onder mensen met een Indonesische achtergrond. Uw eerste reactie op dit zojuist aangekondigde staatsbezoek?

“Ik denk dat het goed is. Er zijn allerlei bewegingen gaande in Indonesië en Nederland die verband houden met ons onderzoek. In Indonesië vinden ze dat Nederland zich te zeer fixeert op het geweld tijdens de dekolonisatie. Indonesië zelf is meer geïnteresseerd in een eigen wetenschappelijke geschiedschrijving van de onafhankelijkheid. Dit staatsbezoek richt zich op de toekomst, er gaat een handelsmissie mee. Ik denk daarom dat dit bezoek de wederzijdse relaties bevordert.”

In 2020 is het op 17 augustus wel exact 75 jaar geleden dat Indonesië de onafhankelijkheid uitriep. Geen toeval dat de koning juist dat jaar gaat, toch?

“Hij gaat niet in augustus, maar in maart, dus helemaal los van data rond herdenkingen. Hij ontdoet dit staatsbezoek daarmee van een politieke lading. De aanwezigheid van de koning kan gevoelig liggen op die datum. Maar de kou is al uit de lucht gehaald door toenmalige minister van buitenlandse zaken Ben Bot, hoor. Die verklaarde op 17 augustus 2005 in Indonesië dat Nederland ‘aan de verkeerde kant van de geschiedenis stond’.

In 1971 bij het staatsbezoek van koningin Juliana en prins Bernhard waren er vooraf meer problemen?

“Daar speelden andere politieke kwesties, zoals protesten tegen mensenrechtenschendingen in Indonesië, onder andere in kampen met politieke gevangen. Er ging een rel aan vooraf rond een omgekeerd staatsbezoek een jaar eerder, van president Soeharto aan Nederland. Molukse actievoerders bezetten vlak voor de aankomst van die president de woning van de Indonesische ambassadeur in Wassenaar op gewelddadige wijze. Zij wilden een gesprek afdwingen tussen hun eigen politieke leiders en Soeharto. Soeharto’s komst is toen iets uitgesteld en Juliana en Bernhard zijn een jaar later naar Indonesië gegaan voor een tegenbezoek. Dat verliep verder hartelijk.”

In 1995 toen Beatrix naar Indonesië ging, was toenmalig kroonprins Willem-Alexander ook mee, evenals prins Claus. Dat verliep problematisch. De koningin bood geen duidelijke excuses aan voor het koloniale verleden en een lunch met Soeharto werd afgezegd, wat als een diplomatieke belediging werd gezien. U verwacht deze keer geen problemen?

“Misschien dat er kleine activistische groepen Indonesiërs zijn in Nederland die zeggen: waarom gaat de koning niet op 17 augustus om een duidelijk statement te maken. Op de lijst van de Verenigde Naties met data van landen staat de onafhankelijkheid van Indonesië nog altijd op 1949 en dus niet op 17 augustus 1945. Dat vinden mensen onterecht. Maar Nederland zelf heeft met het bezoek van minister Bot in 2005 al duidelijk gemaakt waar het staat.”

Hoe valt dit staatsbezoek straks in Indonesië?

“Ik denk dat er in het nieuws wel enige aandacht voor zal zijn, maar het zal geen grote commentaren opleveren. Tenzij er een of andere kwestie gaat spelen, dat weet je nooit. Ik verwacht dat niet. Andere staatsbezoeken worden groter opgepakt, als de Chinese president komt, dan zijn de handelsbelangen veel groter. En dan speelt het onderlinge Aziatische gevoel mee. In Indonesië kijkt men naar de huidige tijd. Nederland is daarin niet meer zo belangrijk als sommige andere landen.”

Lees ook:

Koningin Beatrix laat in tafelrede excuses over late erkenning onafhankelijkheid achterwege

Trouw schreef in 1995 over het vorige staatsbezoek aan Indonesië. Hier het verslag van de eerste dag. 

Het was de wens van verzetsman Rudi Jansz: eerst Nederland vrij, daarna Indonesië

Het oorlogsverleden van zijn Indische vader Rudi loopt als een rode draad door het leven van zoon en muzikant Ernst Jansz (Doe Maar). Hij was een van vele verzetsmensen in Nederland die sterke banden had met Nederlands-Indië. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden