null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnBas den Hond

Het Hooggerechtshof gooit de deur dicht voor Texas en daarmee voor verliezer Trump

Voor zo ver er nog spanning is over de uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen komt daar maandag een einde aan, in de vorm van weer een presidentsverkiezing, de echte.

Dan komen in de hoofdsteden van de vijftig Amerikaanse staten, en in de hoofdstad van het land, Washington DC, de leden van het kiescollege bijeen. Die 538 mannen en vrouwen zullen allemaal één stem uitbrengen, en daarvan zullen er 306 naar Joe Biden gaan.

Vanaf dat moment zullen zelfs Republikeinse politici, tenzij ze Donald Trump heten, over Biden moeten beginnen te praten als de ‘president-elect’, de nieuwgekozen president.

Vrijdag sloeg het Hooggerechtshof de laatste hoop van Trump de bodem in. Het weigerde een zaak in behandeling te nemen die was aangespannen door de staat Texas tegen vier staten waarin Biden won, terwijl ze vier jaar geleden nog voor Trump kozen: Michigan, Georgia, Pennsylvania en Wisconsin.

Als je puur keek naar degenen die zich achter Texas stelden, dan ging je haast denken dat het presidentschap van Joe Biden in groot gevaar was. En vrezen dat de VS misschien wel op het punt stonden uit elkaar te vallen.

Niet minder dan 18 andere staten, allemaal geregeerd door Republikeinen, stuurden steunbetuigingen naar het hof, en 126 van de 196 Republikeinse leden van het Huis van Afgevaardigden deden dat ook.

De vier aangevallen staten stuurden woedende verweerschriften, waarin bijvoorbeeld Wisconsin het klaagschrift van Texas ‘opruiend’ noemde. En 23 staten stuurden steunbetuigingen voor hen naar het hof.

Zoals altijd bij een rechtszaak moest Texas twee dingen aantonen: dat die vier staten iets hadden misdaan, en dat Texas, of inwoners van Texas, daar last van hadden.

Waarnemers mochten niet aanwezig zijn, of moesten ver weg blijven

De vier hadden van de presidentsverkiezing een puinhoop gemaakt, was de stelling van Texas. Vanwege de coronapandemie hadden hun ministers van binnenlandse zaken, verkiezingscommissies in districten en rechtbanken allerlei veranderingen in de procedures toegelaten. Kiezers konden gemakkelijker per post stemmen, die stemmen mochten soms na de verkiezingsdag nog binnenkomen, of ze mochten in postbussen buiten de stembureaus of elders worden gedaan, terwijl die niet de hele tijd bewaakt werden.

Tijdens het tellen mochten Republikeinse waarnemers niet aanwezig zijn of ze moesten ver weg blijven, stelde de Texaanse aanklacht. En op video-opnamen van het tellen waren rare dingen te zien: pakken met stembiljetten die meermalen door de telmachines gingen, koffers met biljetten die toevallig net wanneer de leidinggevenden even weg waren van onder een tafel werden gehaald.

Met de aanklacht bewees Texas Amerikaanse burgers een dienst die de afgelopen weken de draad kwijt raakten. Je vindt in het klaagschrift fijn alle beschuldigingen en verdenkingen over dergelijke vermeende misstanden bij elkaar gezet.

Maar ‘vermeend’ waren ze: rechters in geen van de vier staten zagen reden om stemmen ongeldig te verklaren. En in veel gevallen bleek de stemfraude die Republikeinse critici op de video’s meenden te ontwaren, helemaal niet mogelijk te zijn.

‘Nou, dan hebben jullie daar zeker iets geks mee uitgehaald’

Neem bijvoorbeeld het meermalen tellen van stemmen. Tijdens een hoorzitting van het parlement van Michigan kwam dat aan de orde toen de advocaat van Donald Trump, Rudy Giuliani, een getuige meenam. Haar presentatie was nogal intens. Toen ze haar verhaal over die extra stapels stemmen had gedaan, vroeg een van de parlementariërs of zo’n actie niet tot een opvallend verschil zou leiden tussen het aantal uitgebrachte stemmen en het ‘kiezersboek’, waarin wordt bijgehouden hoeveel kiezers en opgestuurde stembiljetten er binnenkwamen. “Nou, dan hebben jullie daar zeker iets geks mee uitgehaald”, was haar conclusie.

Bekijk in de video hieronder vanaf 30 seconden het besproken fragment uit de hoorzitting.

Het probleem met de aanklacht van Texas, en met alle beschuldigingen door Trump en zijn campagnemedewerkers, is dat het niet genoeg is om op fraudegevoeligheid te wijzen, of incidenten op te sommen. De stemfraude moet zo veelomvattend zijn dat in Wisconsin, Pennsylvania, Michigan en Georgia de winst van Trump naar Biden ging. Dat veronderstelt een veelomvattend complot in die staten, waarbij tientallen of honderden stembureaus betrokken zijn, en functionarissen van laag tot hoog, ook veel Republikeinen.

Het idee van zo’n complot klinkt door in het verweer van Texas op het mogelijke verwijt dat de staat wel eerder met zijn klacht had kunnen komen: “Terwijl de vier staten maanden hadden om hun plannen te maken, had Texas maar vier weken om schendingen van de regels te vinden, bereidwillige getuigen te vinden, ondanks bedreigingen die ze krijgen, bewijzen te verzamelen en de zaak voor te bereiden.”

Maar de opsomming van al die gevallen leek vooral stemmingmakerij of, om het vriendelijker te zeggen, een aansporing voor de rechters om te concluderen dat de zaak belangrijk genoeg was om in behandeling te nemen.

Texas bevond zich op juridisch onontgonnen terrein

Het juridische verhaal van Texas was eigenlijk veel eenvoudiger: de vier staten hadden de Grondwet geschonden door allerlei functionarissen en rechtbanken de regels rond de verkiezingen te laten veranderen. De Amerikaanse Grondwet geeft immers de bevoegdheid om de gang van zaken bij verkiezingen te regelen uitdrukkelijk aan de volksvertegenwoordiging van elke staat. Elke verandering die niet door een wet is vastgelegd, zou daarmee illegaal zijn.

Dat standpunt is omstreden. Er zijn leden van het Hooggerechtshof die er zo over denken, zo bleek uit een uitspraak voor de verkiezingen, waarin een beslissing die het Hooggerechtshof van Pennsylvania had genomen over stemmen per post maar op het nippertje overeind bleef. Rechter Brett Kavanaugh was een van degenen die vond dat zelfs het Hooggerechtshof van een staat geen verandering kan bevelen in de procedures bij verkiezingen.

Texas bevond zich dus wat de feiten betreft feitelijk op glad ijs, en juridisch gesproken op onontgonnen terrein. Het had spannend kunnen worden als het Hooggerechtshof had besloten de zaak in behandeling te nemen.

Het had dan als voorlopige voorziening het uitstel kunnen bevelen van de stemming van het kiescollege. Daarna zou het nog een paar weken de tijd hebben gehad om te bezien of er moest gebeuren wat Texas wilde, en wat Donald Trump ook graag zou zien: dat niet de kiezers, maar de parlementen van de vier staten de leden van het kiescollege dan maar zouden moeten aanwijzen – en dat zouden dan Republikeinen worden.

Uiterlijk 20 januari had het hof moeten beslissen, want dat is de dag dat de president wordt beëdigd, zo staat het in de Grondwet.

Texas ging onderuit op de eerste vraag van een rechtbank

Maar we zullen voorlopig niet weten hoe het hof over die kwestie denkt. Want Texas ging al onderuit op de eerste vraag die een rechtbank zal stellen: wat gaat jou dat aan?

Volgens Texas was dat wel duidelijk: elke Texaan heeft er belang bij dat het land wordt geregeerd door iemand die wettig verkozen is, zonder valsspelen bij het stemmen. Maar volgens de vier aangevallen staten was dat een brute inmenging in hun ‘binnenstatelijke’ aangelegenheden.

En het zou zorgen voor een bestuurlijke chaos, zo voorspelde de staat Wisconsin: “Als de theorie van Texas over zijn eigen schade geaccepteerd werd, zou het veel te gemakkelijk worden om bijna elk dispuut over verkiezingen of stemrecht af te schilderen als iets wat andere staten schaadt. New York en Californië zouden bijvoorbeeld Texas of Alabama kunnen aanklagen over hun beleid om veroordeelde misdadigers hun stemrecht af te nemen.”

Vrijdagavond hakte het Hooggerechtshof de knoop door: “Texas heeft niet aangetoond dat het een juridisch steekhoudend belang heeft bij de wijze waarop een andere staat zijn verkiezingen houdt.” In juridisch jargon: Texas is niet ‘ontvankelijk’.

En daarmee is het einde verhaal voor Donald Trump, zo lijkt het.

Dat was het toch al, zo hadden vele deskundigen op het gebied van staatsrecht voorspeld. En zelfs velen onder de Republikeinse congresleden die de aanklacht van Texas hadden gesteund, wilden anoniem wel tegenover journalisten bekennen dat ze totaal niet in een succes hadden geloofd. Waarom ze dan toch tekenden? Ze wilden niet zakken voor een loyaliteitstest en daardoor in problemen komen met Trumps achterban, die ook de hunne is.

Want Donald Trump is nog president. En nog gelooft ruim de helft van de Republikeinen dat Biden de verkiezingen gestolen heeft. De beslissing van het Hooggerechtshof over een technische kwestie, de ‘ontvankelijkheid’ van Texas, zal daar geen verandering in brengen.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden