ReportageKinmen

Het eilandje Kinmen is Taiwanees, maar lijkt steeds dichter naar de kust van het Chinese vasteland te drijven

Shiyu, een deel van het eilandje Kinmen, met de Chinese stad Xiamen op de achtergrond.Beeld Getty Images

De machthebbers in Peking trekken het Taiwanese eilandje Kinmen telkens een stukje verder bij het Chinese vasteland. Dat ligt dan ook veel dichterbij dan de hoofdstad Taipei.

De nieuwe, betonnen bak aan de rechterkant van de dijk lijkt een stuk steviger dan het oude waterreservoir op links. Toch is het hetzelfde water, haalt Alicia haar schouders op. Haar vriend maakt een foto van haar terwijl ze poseert voor het kleine bezoekerscentrum van het Tianpu-reservoir. De 23-jarige is verkoopster in een warenhuis in de Taiwanese hoofdstad Taipei. Ze dacht dat het leuk zou zijn om de oma van haar vriend op te zoeken op het exotische Kinmen. Het is even wennen. Alles gaat langzamer, eigenlijk is het eiland gewoon saai, vindt ze.

Alicia mag het hier saai vinden, politiek gezien is het spannend op Kinmen. Als het conflict tussen Peking en Taipei een potje touwtrekken zou zijn, dan ligt het Taiwanese eiland Kinmen precies in het midden van het touw. Het water in het nieuwe bassin komt van het Chinese vasteland. Aan de andere kant van de iets hogere dijk langs de weg, ligt de Weitou-baai, voor de kust van de Chinese stad Xiamen. De veerpont naar het vasteland van China doet twintig minuten over zo’n zes kilometer. Maar Kinmen hoort bij Taiwan – dat maar liefst driehonderd kilometer verderop ligt.

Al meer dan een decennium duurt het debat over de aanleg van een brug naar Xiamen. Andere projecten, zoals de pijpleiding onder de baai die zoet water uit de provincie Fujian aanvoert, gaan een stuk sneller. Binnenkort komt er ook elektriciteit van het vasteland.

Natuurlijk hoort Kinmen bij China!

De machthebbers in Peking trekken het eiland telkens een stukje verder bij het Chinese vasteland. Dat is logisch, zeggen veel inwoners van het eiland dat zo’n 150 vierkante kilometer groot is, en 135 duizend inwoners heeft. Op de binnenplaats van gemeenschapshuis Admiraals Poort zitten oudere mannen onder gele lampionnen te kaarten. Ze kijken amper op van een potje patience als ze verontwaardigd lachend uitroepen dat China toch één is. Kinmen hoort bij China. Natuurlijk!

“Er is geen verschil”, zegt Xian Ming, een kleine man van in de zeventig met zwartgeverfd haar. Veel eilandbewoners hebben handel in China, vertelt hij. Ze zijn hier niet zo blij met Tsai Ing-wen, de president van Taiwan. Zij verdedigt op harde toon de zelfstandigheid van het eiland, terwijl Peking het juist beschouwt als een opstandige provincie.

Onder het ‘Een Land, Twee Systemen’-principe moet Taiwan nodig weer worden ingelijfd – te beginnen met Kinmen. In een toespraak zei de Chinese president Xi Jinping vorig jaar dat de water- en elektravoorzieningen pas het begin betekenen. Op een toon die suggereert dat niet Tsai Ing-wen, maar híj er de leider is, belooft hij meer ‘samenwerking’ op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg en sociale zekerheid. Op grimmige toon maakte hij Taipei ondertussen duidelijk dat Peking militaire middelen niet zal schuwen om Taiwan terug binnen het moederland te halen.

Een regen van Chinese granaten

Hier op Kinmen zijn ze wel wat gewend. Er groeit een boom uit de resten van een bunker langs een doorgaande weg in Jincheng, de grootste stad op het eiland. De bunker herinnert aan de jaren vijftig, toen het Chinese volksleger het eiland bestookte met granaten. In 1958 stierven honderden Kinmenezen bij een beschieting die 44 dagen duurde.

De burgeroorlog tussen de communisten en de nationalisten was in 1950 geëindigd in een overwinning voor de Communistische Partij van Mao Zedong. De nationalisten van de Kwomintang waren onder leiding van Chiang Kai-chek naar Taiwan gevlucht. Het Taiwanese leger claimde het eiland Kinmen en verdedigde het tegen Chinees vuur. Later stuurden de Chinezen geen granaten, maar pamfletten die de voorspoed onder het communistische regime bejubelden.

Tot 1992 gold er een staat van beleg. Pas in 1993 koos het eiland voor het eerst een burgerregering. Toen pas konden de Kinmenezen vrij naar het hoofdeiland reizen. Het Taiwanese militaire bestuur liet diepe sporen na. Eilandbewoners spreken nog altijd over ‘Taiwan’ als ze het hebben over het grote eiland met hoofdstad Taipei, die toch ook hún hoofdstad is.

Littekens van de Japanse bezetting

Niet zo gek, want er bestaat nauwelijks een historische band met Taiwan. Hoe verder terug in de tijd, hoe wijder de wortels van Kinmen – dat vroeger Quemoy heette – en Taiwan uit elkaar groeien: toen de Japanners het hoofdeiland eind negentiende eeuw vijftig jaar lang bezetten, bleven de Kinmenezen bijvoorbeeld onderdanen in de Chinese Qing-dynastie. De littekens van de Japanse bezetting, die in Taiwan alomtegenwoordig zijn, draagt Kinmen niet.

China is letterlijk en figuurlijk veel dichterbij. Veel mannen vonden een vrouw op het Chinese vasteland. In de vertrekhal van de veerpont slepen vrouwen en mannen met grote koffers en ingesnoerde dozen volgestouwd met melkpoeder en andere spullen waar op het vasteland veel vraag naar is.

Sinds 2002 is er een verbinding tussen het Taiwanese eiland en Xiamen. Wie op het eiland geboren is, mag zonder speciale toestemming de veerpont nemen. Andersom weten toeristen van het vasteland het eiland steeds vaker te vinden.

Meer vakantiegangers

De haven in Kinmen waar de boot aanlegt is recent nog een stukje groter gemaakt, om nog meer bezoekers aan te kunnen. Het veer legt nu aan in een haven in Chinese stijl: wit, strak en gebouwd op de groei.

Het aantal vakantiegangers verdubbelde tussen 2015 en 2017 tot bijna 800.000 , en meer dan de helft van deze bezoekers komt van het vasteland. De toeristen toeren over de kleine wegen die door lieflijke groene heuvels kronkelen, langs bakstenen huisjes met sierlijsten langs het dak, kleurrijke betegeling en dakpannen in de stijl van de Chinese provincie Fujian. Dat veel hoeves half ingestort zijn, maakt het landschap niet minder pittoresk.

Als de inwoners het ergens over eens zijn, dan is het dat er weinig te beleven is op het eiland. De 33-jarige Chung yueh-wen maakt een wandelingetje met haar kinderen. Af en toe stopt ze hun een snoepje toe. Liefst verhuisde ze naar Taipei, maar haar man wil niet, vertelt ze. Hij was soldaat en is nu leraar. Hij vindt dat ze op Kinmen moeten blijven om voor zijn ouders te zorgen. “De Chinezen brengen banen mee in restaurants, hotels en reisbureaus. Maar het zijn heel simpele banen.” Met een schuin oog kijkt Chung naar haar schoonmoeder, die achter haar kinderen aanloopt. Ze zucht.

Traditionele Taiwanese parelthee

De smalle straatjes van Jincheng zijn aantrekkelijk voor toeristen. Voor een van de oudste winkels van het dorp staat een rij. Een verkoopster met grijze krullen vult de ene na de andere beker met glibberige bolletjes gemaakt van een mengsel van tapiocameel met bonen, pompoen of zoete aardappel. Met een soeplepel giet ze er koude thee overheen voor de traditionele Taiwanese parelthee.

Aan de overkant, op het dakterras van een theehuisje, vertelt Wang Ling (34) dat de recente geschiedenis op hol geslagen is. Ze runt Local Methodology, een bedrijfje dat de lokale cultuur en geschiedenis promoot. Onder het militaire bewind dacht iedereen van elkaar dat de ander een spion was, vertelt ze. Sinds de verzoenende Kuomintang-president Ma Ying-jeou (die in functie was tussen 2008 en 2016) veranderde dat en verbeterde de relatie met Peking. “Maar het veranderde zo snel dat er niets gedaan is aan reflectie. Wat hebben we nou precies overwonnen?”

Zelf studeerde ze in Taipei culturele en sociale psychologie en werkte ze zes jaar in een museum in New York. De geschiedenis van Kinmen wordt te droog gepresenteerd, vindt ze. Als er wat meer leven in zat, zou het de lokale bevolking helpen om eens wat dieper in hun ziel te kijken. Want dat is hard nodig, merkt Wang. Oudere generaties leerden tijdens geschiedenisles op school over het vasteland van China. “Terwijl ze daar niet eens heen mochten! Sommigen spreken nog steeds over de Republiek China, in plaats van over Taiwan.” Onder president Tsai Ing-wen leren jongeren nu over de geschiedenis van Taiwan als zelfstandig eiland met een eigen karakter dat losstaat van dat van het Chinese vasteland. Waar de ouderen geen behoefte hebben aan verandering, pleit Wangs generatie voor meer reflectie.

‘Waar meer mensen zijn, is meer ontwikkeling’

Het probleem is alleen dat die jongeren wegtrekken. Zij zien elders betere kansen. In zijn blauw polyester schooluniform drinkt Yihung Ko (17) parelthee op een trapje bij het sportveld in Jincheng. Hij heeft geen hoge pet op van de universiteit op Kinmen. Liever gaat hij medicijnen sturen – in Taipei, of in China, waar zijn vader woont. “Waar meer mensen zijn, is meer ontwikkeling. Misschien ga ik wel naar Shanghai of Xiamen.”

Het eiland loopt leeg. Het inwoneraantal groeide van 84.000 (2008) naar 135.000 in 2016, maar veel van hen zouden alleen geregistreerd zijn op het eiland om van extraatjes te profiteren. Kinmenezen betalen bijvoorbeeld minder belasting, minder schoolgeld, de benzineprijs is lager, ze krijgen een gratis buskaart en gratis medische zorg. Er is de regering in Taipei veel aan gelegen om het mini-eilandje erbij te houden.

Wat het eiland echt nodig heeft, is economische ontwikkeling. Na het vertrek van de militairen draaide de economie op de productie van graanlikeur Kaoliang. Nu zijn de Kinmenezen meer en meer afhankelijk van het vasteland. Het pompeuze havengebouw tegen een horizon van laagbouw en glooiende weilanden, is het eerste zichtbare teken dat de Chinezen hun invloed doen gelden. Eilandbestuurder Chen Yu-chen, verkozen namens de Kuomintang, haalt de Chinezen met open armen binnen. Ze voelde zich ‘als Kinmenese’ ongemakkelijk bij een toespraak waarin Tsai Ing-wen ‘Taiwan scheidt van China’, zei ze eerder dit jaar.

Een pion voor vreedzame ontwikkeling

Chen kon met een beurs studeren in Peking. Dat roept bij Taiwanezen vragen op over haar loyaliteit. De politica windt er geen doekjes om. “Taiwan is een geologische term voor mij. Het is geen land.” De Republiek China, zoals ze het eiland noemt, hoort wat haar betreft bij China. Ook Yang Cheng-wu, de magistraat van Kinmen, klinkt Xi’s toespraak van vorig jaar als muziek in de oren. “Kinmen is bereid een pion te zijn voor de vreedzame ontwikkeling aan twee kanten van de Straat van Taiwan”, reageerde hij.

Als de brug naar Xiamen er eenmaal is, zal de hereniging met China niet lang meer duren, voorspelt student Austin Chou (18). Hij zit voor de Quemoy Universiteit, waar hij een halfjaar op uitwisseling is. Hij komt uit Kaohsiung, op het hoofdeiland. “Geen enkele Taiwanees wil deel zijn van China. Taiwanezen zijn vrij. In China is dat heel anders. Maar hier is Taiwan zo ver weg.”

Tussen de pilaren van buurthuis Admiraals Poort zijn de mannen ervan overtuigd dat het eiland binnen niet al te lange tijd weer bij China hoort. Ze hebben de beschietingen vanaf het vasteland nog meegemaakt, maar dat was anders, menen ze. “De Kuomintang vocht tegen de Communistische Partij, niet tegen China”, zegt Xian. “China is nu heel geciviliseerd, ze zou geen geweld meer gebruiken.”

Taiwan is geen Hongkong

Taiwan is niet zomaar met Hongkong te vergelijken. De Republiek China (ROC) bestuurt zichzelf, en Peking heeft er weinig tot niets te vertellen. De regering in Taipei erkent de claim van de Communistische Partij over het eiland dan ook niet. Anders dan Hongkong heeft Taiwan ook een eigen leger, en wordt het naar oude beloftes militair gesteund door de Verenigde Staten. De Straat van Taiwan, die het eiland en het vasteland van China scheidt, maakt inlijving ook nog eens lastiger.

Lees ook:

Met de keuze voor Tsai als president drijft Taiwan verder weg van China

Taiwan heeft gekozen: voor president Tsai en dus tegen Peking. Wat betekent dit voor het eiland voor de kust van communistisch China? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden