Rechtsstaatrapport

Het dossier tegen Polen en Hongarije is wéér dikker geworden

Het Europese Hof van Justitie in Luxemburg.  Beeld Hollandse Hoogte / EPA
Het Europese Hof van Justitie in Luxemburg.Beeld Hollandse Hoogte / EPA

De Europese Commissie heeft het tweede jaarlijkse verslag over de staat van de rechtsstaat van de EU uitgebracht. Over Polen en Hongarije is de Commissie wederom streng.

Als een werkgever die een dossier opbouwt tegen een onwillig stel personeelsleden, zo lijkt de Europese Commissie een dossier op te bouwen tegen Polen en Hongarije. Dinsdag kwam voor de tweede keer het ‘rechtsstaatrapport’ uit. Het is opnieuw een bewijsstuk.

Het rapport over de staat van de rechtsstaat in de Europese Unie maakte de commissie vorig jaar voor het eerst op verzoek van Europarlementslid Sophie in ’t Veld van D66. Het rapport vermeldt per land hoe het met de rechtsstaat is gesteld. Het behandelt de rechterlijke macht, corruptie en persvrijheid. Over Nederland staat er heel flatteus dat het ‘een van de minst corrupte landen in de EU en de wereld is’. Puntje van zorg is wel de toegang tot rechtshulp. Wat mediavrijheid betreft zag het er tot voor kort goed uit – tot de aanslag op Peter R. de Vries, die ‘onacceptabel’ wordt genoemd.

De woorden over Polen en Hongarije zijn opnieuw streng. De rechtsstaat in Polen ‘blijft een bron van ernstige zorgen’, zoals het rapport stelt, voorzichtige woorden die betekenen dat er van onafhankelijke rechtspraak, zoals die is afgesproken in Europese verdragen, amper meer sprake is.

Nauw verband met economisch herstel

De nieuwste ontwikkelingen zijn allerminst hoopvol. Polen is sinds kort een juridische oorlog met de EU begonnen. De instelling van een zogenaamde tuchtkamer daar, die rechters op het door de regering gewenste politieke spoor moet zetten, is tegen alle rechtsregels van de EU. Het Europese Hof van Justitie heeft dat ook aangegeven. Maar het Poolse grondwettelijk Hof heeft bepaald dat die uitspraken niet van toepassing zijn op Polen.

Net zulke strenge woorden spreekt de commissie over Hongarije. Daar ziet het rapport ‘cliëntelisme, nepotisme en favoritisme’, drie woorden voor wat zich laat samenvatten als ‘vriendjespolitiek’.

Het zijn geen nieuwe beschuldigingen – al deze feiten zijn wijd en zijd bekend. Wat ze pikant maakt, is dat de Europese Commissie de aanvraag voor coronaherstelgeld van Polen en Hongarije nog niet heeft goedgekeurd en dat het bij de presentatie van dit rapport expliciet zegt dat het ‘in nauw verband staat met economisch herstel’.

Polen zou bijna 24 miljard euro subsidie uit het herstelbudget kunnen krijgen, Hongarije rond de 7 miljard. De gevraagde bedragen zijn na meer dan twee maanden nog aan geen van beide landen toegekend, terwijl andere aanvragers al wel groen licht kregen. Een afwijzing ontvingen ze overigens ook niet.

‘Eerst de rechtsstaatsituatie verbeteren’

Beide landen hebben intussen al wel een juridische procedure van de EU aan hun broek hangen omdat ze de rechtsstaat ondermijnen. Nu dit rapport er ligt, zou de Commissie expliciet deze landen geen geld meer moeten toekennen, zegt PvdA-Europarlementariër Thijs Reuten. “De Commissie moet plannen voor het coronaherstelfonds pas goedkeuren als landen maatregelen nemen om de rechtsstaatsituatie te verbeteren.” Zijn CDA-collega Jeroen Lenaers: “Een stevige financiële prikkel kan landen er hopelijk wel toe bewegen om hun rechtsstaat te bewaken.”

Boedapest en Warschau hebben vooralsnog niet gereageerd op de nieuwe ‘staat van de rechtsstaat’.

Lees ook:

Wat kan Brussel doen om Polen in het gareel te krijgen?

Nu de Poolse rechter heeft bepaald dat Poolse wetgeving boven de Europese gaat, moet de Europese Commissie met een forse reactie komen. Hoe die er uit gaat zien, blijft onduidelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden