Reportage Spaanse verkiezingen

Het dilemma van de Catalaanse separatisten: wel of niet naar de stembus?

In Barcelona worden de stembussen alvast op hun plek gezet. Beeld EPA

De separatistische partijen in het parlement helpen of de verkiezingen van aanstaande zondag boycotten of zelfs verstoren? Stemmers die voor onafhankelijkheid van Catalonië zijn, broeden op de beste strategie. 

Rond een campagnetentje van de conservatieve Volkspartij (PP) pal naast het protestkampement in Barcelona’s centrum wordt stevig gediscussieerd. Een groter contrast dan tussen de PP-aanhangers en de demonstrerende studenten is haast niet denkbaar. Die laatste groep protesteert al kamperend tegen de hoge celstraffen die de Catalaanse onafhankelijkheidsleiders vorige maand opgelegd kregen.

“Kijk, dit is nu democratie”, zegt de in een kimono gestoken onafhankelijkheidsgezinde Yohannes Ricart (19) die naar de discussie luistert. Terwijl sommige separatistische Catalanen vanwege de huidige spanningen weigeren te stemmen voor de Spaanse parlementsverkiezingen, vindt Ricart het logisch dat hij zondag wel zijn stem uitbrengt. “Uiteindelijk moet de oplossing komen uit een dialoog met de Spaanse politiek, en uit een nieuw referendum”, zegt hij beslist.

Destabiliserende protestacties

De massademonstraties en de gewelddadige protesten in Catalonië van de afgelopen weken zijn belangrijke verkiezingsthema’s die het demissionair premier Pedro Sánchez lastig maken. Rechts, dat aan kracht wint in de peilingen, eist harder ingrijpen. In campagnestand laveert de sociaal-democraat nu tussen een rechte rug in Catalonië en het openhouden van een deur voor een mogelijke oplossing. 

Ondertussen houdt zijn regering de adem in voor het verloop van de stembusgang in de Catalaanse regio. Separatistische demonstranten hebben nieuwe ‘destabiliserende’ protestacties aangekondigd. De geheimzinnige actiegroep Democratische Tsunami heeft opgeroepen zaterdag om te dopen tot een dag vol ‘politiek, cultuur en feestelijkheden’. Hiermee daagt ‘de tsunami’ de Spaanse Kiesraad uit, die activiteiten die het stemgedrag kunnen beïnvloeden op de dag voor de verkiezingen verbiedt. Demissionair justitieminister Dolores Delgado heeft gewaarschuwd dat de politie zal ingrijpen tegen ‘electorale delicten’. De politie houdt volgens de krant El Mundo ook rekening met radicale separatisten die de verkiezingen zelf zouden willen verstoren.

De organisatoren achter de populaire Telegram-groep ‘Picknick voor de Republiek’ zitten deze dagen ook niet stil. De spontane etentjes waarbij soms daadwerkelijk picknickmanden met muffins, vermouth en ansjovis opduiken, hebben tot doel strategische punten van de ‘onderdrukkende staat’ te raken, leggen bedenkers van het initiatief – die zich Hans en Grietje noemen – uit tijdens een ontmoeting. Met hun naam willen ze niet in de krant uit angst om net als de Democratische Tsunami een terrorismeverdenking aan hun broek te krijgen.

Zoveel mogelijk chaos stichten

Eerder lukten het hen met de spontane picknicks, menselijke blokkades op te werpen rond de Sagrada Familia en op Barcelona’s belangrijkste treinstation. Zaterdag wordt er in Girona gepicknickt. “Wij hopen zoveel mogelijk chaos te stichten”, vertellen zij. “Hoe langer er in Madrid geen regering zit des te beter.”

Ondanks de gespannen sfeer wordt er door de Catalaanse separatistische regiopartijen gewoon campagne gevoerd voor de Spaanse verkiezingen. De afgezette regiopresident Carles Puigdemont riep vanuit zijn zelfverkozen ballingschap in België stemmers op om vooral naar de stembus te gaan.

Kandidaat voor een senaatszetel van zijn partij is Roger Español, die tijdens een demonstratie op de dag van het verboden onafhankelijkheidsreferendum in 2017 een oog verloor door een rubberkogel. “De belangrijkste reden waarom ik de politiek ben ingegaan is om de repressie die wij ondervinden in Catalonië persoonlijk onder de aandacht te brengen als lid van de Spaanse senaat”, vertelt Español tijdens een demonstratie.

Omgekeerde Spaanse leeuw

Naast ‘Samen voor Catalonië’ van Puigdemont en Republikeins Links van de tot dertien jaar cel veroordeelde Oriol Junqueras, doet voor het eerst ook de uiterst linkse CUP mee aan de landelijke verkiezingen. Op de verkiezingsposter van de partij staat een omgekeerde Spaanse leeuw met ‘onregeerbaren’ als begeleidende tekst. 

Omdat hij nu op CUP kan stemmen,  zal de 31-jarige Juanma Rojas, die politiek actief is binnen de partij, voor de eerste keer gaan stemmen voor het Spaanse parlement. “Het belangrijkst voor ons is dat Spanje onregeerbaar wordt”, zegt Rojas terwijl hij zijn twee vuisten tegen elkaar drukt. “Als er frictie blijft met Catalonië, kunnen wij druk houden op onze zaak.”

Regionalisten in de Spaanse Tweede Kamer

In het Spaanse parlement wemelt het van de regionale partijen. Zowel de Catalaanse als Baskische partijen zijn goed vertegenwoordigd. Maar Valencia en de Canarische Eilanden hebben bijvoorbeeld ook stoelen in de 350 zetels tellende Kamer. De partijen kwamen op na de dood van dictator Franco in 1975 toen Spanje de overgang naar democratie doormaakte. Spanje werd destijds in autonome regio’s ingedeeld. In totaal hebben de regionalisten, die overigens niet allemaal onafhankelijkheidsambities hebben, tientallen parlementszetels in handen.

Lees ook:
Separatistische ‘tsunami van protest’ legt Catalonië lam.
Het protest in Catalonië wordt harder en inventiever. Geïnspireerd door Hongkong opereren de demonstranten onvoorspelbaar en ongrijpbaar. Wie zitten achter de massale demonstraties? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden