Rechtsstaat

Het conflict tussen EU en Polen komt nog meer op scherp te staan

Pro-Europese betogers gingen in Warschau de straat op nadat het Poolse Constitutionele Hof op 7 oktober de Europese rechtsorde deels buiten werking had gesteld. Beeld Getty Images
Pro-Europese betogers gingen in Warschau de straat op nadat het Poolse Constitutionele Hof op 7 oktober de Europese rechtsorde deels buiten werking had gesteld.Beeld Getty Images

Het Poolse Constitutionele Hof is geen onafhankelijke rechtbank, vindt de Europese Commissie, en startte woensdag een nieuwe inbreukprocedure tegen Polen.

Ekke Overbeek

Dat het Poolse Constitutionele Hof sinds 2016 een bijkantoor van de Poolse regering is, is voor de meeste juristen en analisten een open deur. Maar dat is juridisch niet genoeg om de truc te pareren die de nationalistische regering in Warschau dit najaar toepaste.

Na een serie nederlagen waarin het Europese Hof van Justitie in Luxemburg keer op keer constateerde dat de Poolse rechtsstaat wordt bedreigd, klopte de Poolse regering aan bij het eigen Constitutionele Hof. Premier Mateusz Morawiecki vroeg het Poolse Hof de Europese verdragsregels waarop het EU-Hof zijn vonnissen baseerde ongeldig te verklaren voor Polen. Een precedent: nooit eerder gaf een EU-lidstaat aan zich niet gebonden te achten aan een deel van het EU-verdrag. Het Poolse Hof stelde de Poolse regering prompt in het gelijk.

Een aanval op Europese waarden en wetten

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen toonde zich ‘diep bezorgd’ en een grote meerderheid van het Europarlement noemde het Poolse vonnis ‘een aanval op de Europese gemeenschap van waarden en wetten’. Als lidstaten naar believen uitspraken van het EU-Hof en delen van het EU-verdrag naast zich neerleggen, dreigt de Unie te verzanden in anarchie.

Gisteren deed de commissie haar tegenzet door officieel een zogeheten inbreukprocedure te starten. Een nationale rechtbank is volgens de commissie niet bevoegd uitspraken van het EU-Hof ongeldig te verklaren.

Daarnaast is het Poolse Constitutionele Hof geen onafhankelijke rechtbank, meent Brussel. Twee van de vijftien rechters zijn controversiële politici van regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Stanislaw Piotrowicz, een voormalige communistische officier van justitie, loodste als parlementariër de wetten door het parlement die de greep van de PiS-partij op de rechterlijke macht vergrootten. Als rechter oordeelde hij daarna over diezelfde wetten. Krystyna Pawlowicz was een van de meest EU-vijandige parlementariërs in de PiS-fractie en kan volgens critici evenmin onpartijdig oordelen als rechter van het hof.

En de voorzitter van het hof, Julia Przylebska, onderhoudt private contacten met PiS-leider Jaroslaw Kaczynski.

De pijlen worden gericht op de drie ‘doubleurs’

De commissie richt haar pijlen echter vooral op de drie ‘doubleurs’. Dit zijn rechters die PiS – met hulp van president Andrzej Duda – heeft geïnstalleerd in de plaats van drie rechters van het Constitutionele Hof, die eerder waren benoemd door het vorige parlement.

Polen heeft twee maanden om te reageren op de kritiek uit Brussel. Als na een paar keer vragen Warschau niets doet om de onafhankelijkheid van zijn Constitutionele Hof te waarborgen, kan de commissie opnieuw naar het EU-Hof in Luxemburg stappen. Indien Polen daar verliest en zich opnieuw niks aantrekt van het vonnis, kan een dagelijkse boete worden opgelegd.

Dat gebeurt nu al naar aanleiding van twee andere vonnissen, waarvoor Brussel Warschau anderhalf miljoen euro per dag in rekening brengt.

Lees ook:

Polen wil niet buigen voor de Europese Unie waar het zelf lid van is

De Poolse premier wilde in Straatsburg uitleggen wat hem dwarszit aan Europa. Hij kreeg driedubbel zo hard te horen wat Europa dwarszit aan hém. ‘U liegt.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden