Oekraïne

Het conflict escaleert iets verder: Amerika levert Oekraïne geavanceerde raketinstallaties

null Beeld AFP
Beeld AFP

Oekraïne krijgt de raketlanceerinstallaties die het al langer wil. Biden lijkt daarmee in te gaan tegen de uitspraken die hij eerder deze week nog deed.

Seije Slager

Ze staan al heel lang bovenaan het verlanglijstje van Oekraïne, maar tot nu toe waren de Verenigde Staten niet happig om raketlanceerinstallaties van het type Himars te leveren. Dat zou een te groot risico op escalatie opleveren, zo was de gedachte in Washington. De Himars kan van grote afstand doelen bestoken met raketten, en vergroot dus de kans dat Amerikaanse wapens gebruikt zouden worden om doelen in Rusland zelf aan te vallen. Als dat gebeurt, zou er vanuit Rusland een tegenreactie kunnen komen – wie weet ook op Amerikaanse doelen.

Het verloop van het conflict in de Donbas, waar Rusland gestaag terreinwinst boekt, heeft de afwegingen in Washington kennelijk veranderd. Het volgende pakket militaire hulp, dat vandaag officieel gepresenteerd wordt, bevat dus wel Himars-raketinstallaties, zo lieten Amerikaanse regeringsfunctionarissen al doorschemeren. De levering, ter waarde van 700 miljoen dollar, is de eerste zending uit het budget van 40 miljard dollar voor hulp aan Oekraïne, dat het Congres onlangs heeft goedgekeurd.

Met de Himars hoopt Oekraïne een wapen in handen te krijgen om de Russische opmars van afstand te frustreren. De Himars, voluit High Mobility Artillery Rocket System, kan zes raketten lanceren met een bereik van 70 kilometer. Het systeem kan ook een heel grote raket lanceren die zelfs doelen op ruim 300 kilometer kan raken, maar die zal Amerika er niet bij leveren. Zo'n grote raket scharrel je ook niet zomaar even ergens op de zwarte markt op: de prijs van per stuk bedraagt vele honderdduizenden dollars.

Van grote afstand en met precisie

Straks kan het Oekraïense leger dus van grote afstand en met precisie Russische posities bestoken. De Himars is bovendien een truck, die direct na lancering weg kan scheuren, wat het risico op een succesvolle tegenaanval verkleint. Het zal waarschijnlijk nog wel even duren voor Oekraïne het wapen daadwerkelijk in zal zetten, de training duurt zeker een week of twee.

De levering kwam voor sommige waarnemers als een verrassing, nadat Biden op maandag nog had benadrukt dat de Verenigde Staten geen raketsystemen zullen leveren die tot in Rusland kunnen reiken. Die toezegging had vanuit Rusland een instemmende reactie opgeleverd. Dmitri Medvedev, vice-voorzitter van de Russische Veiligheidsraad, noemde die beslissing toen ‘rationeel’.

De toezegging van Biden op maandag was meer een politiek signaal dan een harde grens voor welk soort wapens wel en niet taboe zijn. Immers, of een raketsysteem wel of niet tot in Rusland kan reiken, ligt toch vooral aan de afstand waarvandaan het wordt gebruikt. Een Oekraïense soldaat die aan de Russische grens staat, kan bij wijze van spreken zelfs met een simpele handgranaat tot in Rusland reiken.

Amerikaanse en Filipijnse militairen naast een geavanceerd raketsysteem.  Beeld EPA
Amerikaanse en Filipijnse militairen naast een geavanceerd raketsysteem.Beeld EPA

Om de raketlanceerinstallaties te krijgen, heeft Oekraïne de VS toegezegd dat het ze niet zal gebruiken om doelen op Russisch grondgebied aan te vallen, zo lieten regeringsbronnen weten. Maar dat het hier wel degelijk een escalerende stap betreft, bleek wel uit het feit dat president Biden de ongebruikelijke moeite nam om zijn beslissing toe te lichten in een opiniestuk in de New York Times.

De Amerikaanse president schreef daarin dat Oekraïne deze wapens nodig heeft om zich te kunnen verdedigen, maar dat hij geen oorlog zoekt tussen de Navo en Rusland. “Zo lang de VS of zijn bondgenoten niet aangevallen worden, zullen we niet direct in dit conflict betrokken raken”, aldus Biden. “We moedigen Oekraïne niet aan om buiten de eigen grenzen aan te vallen, en stellen het land daar ook niet toe in staat.”

‘Volpompen met wapens’

In Rusland was men niet onder de indruk van die rechtvaardiging. “We zien dit als puur negatief”, aldus onderminister van defensie Sergei Riabkov. “Het is duidelijk dat de VS, aan het hoofd van een groep landen, bezig is om het regime in Kiev doelgericht vol te pompen met wapens”. Kort na de Amerikaanse beslissing maakte het ministerie van defensie bekend dat het nucleaire oefeningen uitvoert.

Rusland heeft vanaf het begin van het conflict steeds openlijk met nucleaire escalatie gedreigd, als westerse landen zich te veel inmengen. Biden ging daar in zijn opiniestuk in de New York Times direct op in. “We hebben op dit moment geen aanwijzingen dat Rusland van plan is om nucleaire wapens te gebruiken in Oekraïne, hoewel de periodieke retoriek hierover op zichzelf al gevaarlijk en extreem onverantwoordelijk is.”

Amerika heeft zich vanaf het begin van de oorlog gehouden aan een beleid ter voorkoming van nucleaire escalatie dat in de Koude Oorlog ook altijd als richtsnoer gold: de nucleaire supermachten mogen wapens leveren aan bevriende regimes, maar zorgen ervoor dat hun militairen niet direct met elkaar in conflict komen.

Maar de nieuwe wapenleveranties passen ook in een patroon. In het begin van het conflict waren de westerse landen nog extreem terughoudend, om Rusland niet te provoceren. Maar langzamerhand zijn ze toch steeds meer zware wapens gaan leveren, omdat ze niet willen dat Rusland in zijn eentje de ‘escalatie-dominantie’ bezit, waarbij het Kremlin steeds de eerste stap zet, en de tegenstander gedwongen is om zich daaraan aan te passen.

Lees ook:

Hoe kan het Westen Oekraïne helpen zonder dat de oorlog een kernoorlog wordt?

Het Westen wil geen no-flyzone boven Oekraïne instellen, uit angst voor onhoudbare escalatie. Maar de wereldoorlog is al begonnen, stellen critici. ‘Poetin stopt niet als hij niet gestopt wordt.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden