Taiwan

Het Chinese leger dreigt met een invasie van Taiwan, maar dat zal niet makkelijk gaan

Een Taiwanees F-16-gevechtsvliegtuig (voorgrond) onderschept een grote Chinese H-6-bommenwerper die langs Taiwan vliegt.  Beeld AP
Een Taiwanees F-16-gevechtsvliegtuig (voorgrond) onderschept een grote Chinese H-6-bommenwerper die langs Taiwan vliegt.Beeld AP

De spanningen tussen China en Taiwan lopen de laatste tijd wel erg hoog op. Zelfs zo hoog dat sommigen waarschuwen voor een invasie. Mocht het tot een confrontatie komen: heeft het Chinese leger dan voldoende slagkracht?

Het ziet er niet goed uit voor Taiwan. Bijna ­dagelijks vliegen Chinese gevechtsvliegtuigen rakelings langs het Taiwanese luchtruim. De Chinese ­president Xi Jinping riep het Volksleger op klaar te zijn voor een gevecht. Een vooraanstaande Chinese wetenschapper voorspelde vervolgens dat de annexatie van de afvallige provincie Taiwan binnen vijf tot zes jaar plaatsvindt.

De spanning tussen Peking en Taipei loopt wel vaker hoog op. Tot een oorlog zou het nooit komen, luidden de voorspellingen tot voor kort. Het zou blijven bij beïnvloeding via sociale media, harde woorden en het plaatsen van Chinese stromannen bij verkiezingen. Directe militaire actie zou een conflict met de VS uitlokken en dat zou China niet aandurven. Nu ligt dat anders.

In de Chinese Droom, Xi’s voornemen om van China weer een grootmacht te maken, speelt de militaire capaciteit een grote rol. De People’s Liberation Army (PLA) moet heer en meester zijn in de regio rondom de Stille Oceaan, en moet in 2049 – als de Volksrepubliek haar honderdste verjaardag viert – grote oorlogen kunnen winnen.

Als China één raket afvuurt, krijgt het er honderd terug

Het zou de kroon op de verjaardag zijn als Taiwan in dat jaar teruggebracht is onder de vleugels van het moederland. Maar waarschijnlijker is dat Xi Jinping dit wapenfeit nog op het conto van zijn presidentschap wil schrijven. Volgend jaar gaat naar verwachting zijn derde termijn in.

Als die invasie er komt, lijkt het lot van Taiwan bij voorbaat beslist: de Chinese militaire macht is zestien keer zo groot. “We kunnen ons alleen maar verdedigen”, zegt de Taiwanese politicoloog Chen Shih-min. Hij is aan de Chengchi Universiteit in Taipei gespecialiseerd in Oost-Aziatische militaire zaken.

Het eiland rekent op zijn ‘stekelvarken­strategie’: als China één raket afvuurt, dan krijgt het er honderd terug. De strategie is erop gericht een invasie vanuit het vasteland te vertragen, en oorlogsschepen weg te houden van de kust. Taiwan is van plan het de Chinezen zo moeilijk mogelijk te maken.

Het eiland is grillig, met een dichtbevolkte, rotsachtige westkust, en een bergketen die begint bij Taipei in het noorden, de hele oostkust afsluit en in het zuidpuntje het water aantikt. Landt het Chinese leger (de PLA) uiteindelijk op de kust, dan trekken de Taiwanezen zich terug in de bergen en gaan ze over tot guerrilla-acties.

Taiwan hoopt te kunnen rekenen op bondgenoten

Tijd winnen is alles dat Taipei kan doen, in de hoop dat andere landen te hulp schieten. In eerste instantie zijn dat de buurlanden. Japan is afhankelijk van handel via zeeroutes langs Taiwan. Bovendien bestaat de kans dat de militaire bases van de VS op het zuidelijke Japanse eiland Okinawa, Japan mee een conflict intrekken. Zuid-Korea is een ander verhaal. Het land wil de relatie met China niet verknoeien, want dat levert spanning op met de Noord-Koreaanse buur. Belangrijker zijn de Amerikanen. Een ­Chinese landing op de Taiwanese kust is de vonk die een conflict met de Verenigde Staten kan doen ontbranden.

Een echt bondgenootschap met de Amerikanen heeft Taipei niet. Dat ligt te gevoelig omdat Washington net als de meeste landen Peking erkent als Chinese hoofdstad, en volgens Peking is Taiwan een deel van het Chinese territorium. Wel is Amerikaanse hulp aan de verdediging van Taiwan juridisch vastgelegd in de Taiwan Relations Act die Jimmy Carter in 1979 tekende. Recent nog beloofde president Joe Biden ‘de democratie Taiwan’ te blijven beschermen. Amerikaanse defensieminister Lloyd Austin en zijn Japanse collega Nobuo Kishi verklaarden samen te zullen werken als het tot een militair conflict komt.

Welke prijs betaalt China?

Aan Chinese zijde is men zich bewust van het risico dat een annexatie van Taiwan meebrengt. “Als het alleen om Taiwan gaat, is een conflict geen probleem. De enige vraag is hoe hoog de prijs is die we betalen”, zegt de Chinese militair expert Ni Lexiong in Shanghai. Hij geeft toe dat het risico van een gewapend conflict groter is dan ooit, al zegt hij het heel voorzichtig. “Misschien is, na het incident in Hongkong, de hoop op vreedzame vereniging met Taiwan klein. Dat gewapende vereniging de enige manier is, leeft nu onder een meerderheid van de mensen.”

Als dat leidt tot een Chinees-Amerikaans conflict, levert dat een boel lastige vragen op, zegt Ni. Blijft het bij een conventionele oorlog, of gebruiken landen bijvoorbeeld hun atoombom? “Wat is dan nog het doel van de oorlog? Zal degene die de slag verliest soevereiniteit opgeven en een ongelijk verdrag tekenen?” Beide grootmachten hebben een andere inzet, benadrukt hij. “China gaat het om een territoriale soevereiniteits­kwestie, maar de Verenigde Staten willen hun hegemonie verdedigen.”

Soldaten van het Chinese Volksbevrijdingsleger (PLA) marcheren voor de ingang van de Verborgen Stad in Peking. Beeld AFP
Soldaten van het Chinese Volksbevrijdingsleger (PLA) marcheren voor de ingang van de Verborgen Stad in Peking.Beeld AFP

Taiwan zal tijd willen kopen, maar ook zo veel mogelijk schade aanrichten, verzekert Chen Shih-min vanuit Taipei. “We hebben raketten die Shanghai of Guangzhou kunnen raken. Als de PLA Taiwan aanvalt, wint Peking misschien de oorlog, maar dan zal het ook pijn lijden. Dat is een afweerstrategie.” De Taiwanezen zullen de prijs voor een ­invasie zo hoog mogelijk opdrijven.

Chen vreest dat Xi Jinping een oorlog wil inzetten om in de aanloop naar zijn ‘herverkiezing’ in 2022 het nationalisme bij de Chinezen aan te wakkeren. “Om aan de macht te blijven kan hij de spanning gebruiken, en beweren dat Taiwanezen gevaarlijk zijn.”

Woorden alleen zullen Taiwanese democratie niet redden

Het is nog maar de vraag of Peking aan een oorlog toe is. Druk uitoefenen op Taiwan kan helpen de geesten rijp te maken voor een annexatie. De intimiderende vluchten langs het Taiwanese luchtruim zijn zo’n drukmiddel. China kan ook besluiten tot een zeeblokkade, of kleinere Taiwanese eilanden zoals Kinmen, Mazu of Pratas bezetten om duidelijk te maken dat het wat Xi Jinping betreft een verloren zaak is.

De hoop van de Taiwanese politicoloog Chen blijft ondertussen op de Amerikanen gevestigd. “Blinken (Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, red.) zei dat wat China in de Zuid-Chinese Zee doet, niet mag volgens internationale wetten. Ik denk dat hij zal helpen de Taiwanese democratie te redden”, meent Chen. Maar met woorden alleen lukt dat niet, weet hij ook.

Terwijl de Chinezen zich opmaken voor een annexatie en de vrijwel onvermijdelijke escalatie, zit de tegenpartij niet stil. Taiwan mag Amerikaanse technologie gebruiken voor de bouw van onderzeeërs, werd vorige week bekend. En dan stomen er nog een Franse onderzeeër en een Brits fregat rond in de regio. Als de stekelvarkenstrategie van Taiwan is uitgeput, neemt het Chinese Volksbevrijdingsleger het op tegen de VS en hun bondgenoten.

Militairen van het Chinese Volksbevrijdingsleger (PLA) oefenen in het Pamirgebergte in Kashgar, in de westelijke Chinese regio Xinjiang. Beeld AFP
Militairen van het Chinese Volksbevrijdingsleger (PLA) oefenen in het Pamirgebergte in Kashgar, in de westelijke Chinese regio Xinjiang.Beeld AFP

Hoe China een oorlog wel/niet zal winnen

De Chinese krijgsmacht lijkt sterker dan die van de VS. Maar het Volksbevrijdingsleger (PLA) heeft twee belangrijke zwakke plekken: China heeft weinig ervaring met moderne oorlogsvoering, en controle uit handen geven aan lager geplaatste militairen is voor de Chinese leiding altijd lastig.

Met de toenemende spanning in de regio, is de vraag hoe China het ervan af zal brengen in een oorlog tussen beide grootmachten. Helemaal niet slecht, verwachten analisten. Het Volksbevrijdingsleger, de PLA, is de afgelopen jaren in rap tempo gemoderniseerd.

Een upgrade was hard nodig, beseften de Chinese machthebbers in de jaren negentig. Eerst was er de Golfoorlog (1990-1991) en toen een stevige crisis in de Straat van Taiwan (1995-1996). In een reactie op Taiwanese verkiezingen ging Peking over tot rakettesten en mobiliseerde manschappen in kustprovincie Fujian. Gealarmeerd stuurde de Amerikaanse president Bill Clinton extra schepen naar het gebied, in de grootste inzet van de Amerikaanse krijgsmacht sinds de Vietnamoorlog. Een pijnlijk moment voor Peking: het Volksbevrijdingsleger zou geen partij zijn voor de Amerikanen.

Peking had ook andere wapens nodig, bleek bij het Navo-bombardement op de Chinese ambassade in Belgrado (1999). Met satellieten en radarsystemen had China zo’n incident voor kunnen zijn. Het materiaal waar het Volksbevrijdingsleger over beschikte stamde nog uit Sovjettijd, vertelt Meia Nouwens, analist bij de Britse denktank IISS. “Ze hadden iets nodig dat je niet gewoon afschiet en dan valt waar het valt, maar raketten met navigatie: sterkere motoren, radar en ingebouwde zoekers die vanaf grotere afstand te besturen zijn.” Het was het beginpunt voor grote hervormingen.

Militaire prioriteiten van China zijn verschoven

Nog altijd lijkt China minder uit te geven aan zijn leger dan de Verenigde Staten. Het budget voor de PLA bedraagt dit jaar 193,3 miljard dollar (165 miljard euro), tegen 738 miljard dollar voor de Amerikanen. Maar in werkelijkheid zijn de Chinese militaire uitgaven veel hoger omdat bijvoorbeeld wapenimport, subsidies aan de defensie-industrie en de Chinese kustwacht niet worden meegerekend.

Het geld wordt bovendien anders ingezet dan vroeger. Het Chinese leger was altijd vooral sterk in aantallen manschappen. China beschikt nog altijd over net iets meer manschappen dan de VS: ruim 2 miljoen militairen, en nog eens een half miljoen reservisten. Het Amerikaanse leger heeft bijna 1,4 miljoen militairen en kan 849.000 reservisten oproepen. Onder Xi Jinping verschoven de militaire prioriteiten: de grootste dreiging komt vanuit het oosten, over het water, en dus moet de Chinese krijgsmacht daarop inzetten.

Met drie stuks blijft het aantal vliegdekschepen ver achter bij de twintig Amerikaanse. Maar op andere punten wint de Chinese vloot snel aan slagkracht. In 2015 telde de Chinese marine nog 255 gevechtsschepen, nu zijn dat er 360 en over vier jaar moeten het er vierhonderd zijn. De Amerikaanse teller staat op 297. Wat helpt is de enorme capaciteit als scheepsbouwer. De Chinese scheepswerven bouwen zo’n 40 procent van alle schepen ter wereld.

Vijf Onbekwaamheden (五个不会)

Xi Jinping benoemde in 2015 de vijf zwakke plekken van Chinese militairen:

• Een situatie beoordelen
• Begrijpen wat de militaire top wil bereiken
• Operationele beslissingen nemen, een tactiek uitvoeren
• Coördinatie van grootschalige militaire inzet
• Onverwachte situaties aanpakken

Wat betreft materieel en wapentuig, heeft Peking nu ongeveer net zoveel slagkracht als de krijgsmacht van de VS, zeggen experts. Met ballistische raketten kan ze Amerikaanse oorlogsschepen afweren. Volgens de Amerikaanse denktank Council on Foreign Relations heeft China de meeste middellangeafstandsraketten ter wereld. Die waren tot voor kort verboden voor Rusland en de VS, tot Trump uit het zogenoemde INF-verdrag stapte.

Peking wil niet meedoen aan zulke verdragen omdat raketten een belangrijke rol spelen in de strategie om de Amerikanen af te weren. Bovendien is het aantal Chinese kernkoppen nog relatief laag. Volgens de meest recente schatting beschikt China over 350 kernkoppen. De voorraad breidt snel uit maar het blijft moeilijk in de buurt te komen van de dik 5,800 Amerikaanse kernkoppen of de 6,375 Russische. Daar heeft Peking iets op gevonden: een deel van de Chinese raketten kan zowel kernkoppen als conventionele bommen dragen. Zo hoopt Xi Jinping voorzichtigheid af te dwingen bij de VS.

China’s achilleshiel: oorlogsvoering

Als een oorlog alleen draaide om wie de modernste vliegtuigen, schepen en raketten heeft, dan heeft China een grote kans om te winnen. Dat is dan ook niet de zwakke plek van het Volksbevrijdingsleger, weet Meia Nouwens. Het probleem zit ’m in de oorlogsvoering. “Beslissingen kwamen altijd van de top, er waren een paar hooggeplaatste mannen die beslissingen konden nemen. Maar dat is niet hoe je een oorlog voert.”

Topmilitairen moeten voor snelle beslissingen durven vertrouwen op militairen met een lagere rang. “Dat vergt het loslaten van controle. Xi Jinping zal er zeker van willen zijn dat de PLA het leger van de Communistische Partij blijft, en dat militairen naar hem luisteren.”

Flexibiliteit in de gezagsstructuur is één ding. Maar Chinese militairen hebben überhaupt moeite om met wapentuig om te gaan, te improviseren en in een acute gevechtssituatie snel te analyseren en te reageren. China heeft nooit een moderne oorlog gevoerd, dus zijn militairen weten niet hoe ze moeten vechten.

Meer aandacht voor de menselijke kant

Aan die zwakke plek wordt gewerkt. Door te oefenen met het afschieten van échte raketten bijvoorbeeld, om te wennen aan het geluid en het gevoel dat erbij hoort. Als Chinese militairen voorheen een oefening deden, was die zorgvuldig gepland en helemaal uitgetekend. Er was al bekend wie zou schieten, en wie zou winnen en verliezen.

Die menselijke kant van de oorlogsvoering krijgt nu meer aandacht, vertelt Nouwens. Zo zijn de oefeningen veranderd. “Een rood team – de Chinezen – vecht tegen een blauw team – de Amerikanen, en je ziet steeds vaker dat de Chinese kant de slag verliest.” Ook dat is iets dat de Chinezen moeten leren. “Het idee dat je je verlies moet erkennen is iets nieuws voor de PLA.”

Lees ook:

China dreigt en lonkt naar Taiwan

Op naar een vreedzame hereniging! Die boodschap heeft de Chinese president Xi in het nieuwe jaar gestuurd aan Taiwan. Maar veel inwoners van dat eiland zijn er niet gerust op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden