Brexit

Het Brexitoverleg is vastgelopen en moet na de zomer ‘een tunnel in’

EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier houdt tijdens zijn brexit-persconferentie van vrijdag de politieke verklaring omhoog die de Britse premier Boris Johnson vorig jaar overeenkwam met zijn EU-partners. Beeld Getty Images

Ook de vierde, cruciale onderhandelingsronde in de brexitprocedure levert niets op, maar zowel de Europese Unie als het Verenigd Koninkrijk is nog bereid verder te praten. Deze maand maken premier Johnson en de EU-kopstukken de balans op.

De brexitonderhandelingen zijn in hun huidige vorm vastgelopen. Nu ook de vierde, cruciale ronde op de grootste pijnpunten geen enkele beweging heeft opgeleverd, is het later deze maand de beurt aan de Britse premier Boris Johnson en de EU-leiders om hun ruim 500 miljoen burgers enige hoop te bieden op een akkoord na de zomer.

“Ik moet eerlijk zijn: deze week is er geen enkele vooruitgang geboekt”, aldus EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier. “Dit kan niet eeuwig zo doorgaan.”

Zijn Britse evenknie David Frost kwam met een gelijkluidende verklaring, maar die was minder fel dan zijn bittere briefwisseling met Barnier, vorige maand. “De voortgang is nog steeds beperkt, maar onze gesprekken waren positief van toon”, zei Frost. “We zijn bijna op de grenzen gestuit van wat we kunnen bereiken via deze opzet van afstandelijke formele rondes.”

Eerder dit jaar dreigde de Britse regering nog weg te lopen van de onderhandelingstafel als er in juni geen zicht was op een akkoord. Ook de EU zag dit als een cruciale erop-of-eronderweek. Maar ondanks de impasse hebben beide partijen kennelijk geen zin om nu al de deur in elkaars gezicht dicht te gooien. Daarvoor staat er te veel op het spel.

Want over één ding zijn beide hoofdonderhandelaars het wel eens: beide onderhandelingsteams moeten zo langzamerhand weer eens fysiek bijeenkomen om resultaten te kunnen boeken, na de moeizame, door de coronacrisis onvermijdelijke beeldvergaderingen van de afgelopen drie rondes.

Barnier zei dat zo’n volgende, échte bijeenkomst misschien al eind deze maand of begin juli plaatsvindt. Tussendoor is er nog een topontmoeting gepland tussen Johnson, Barnier, EU-commissievoorzitter Von der Leyen en EU-raadsvoorzitter Michel. Dat wordt waarschijnlijk toch weer een beeldvergadering, ook al zei Johnson onlangs van plan te zijn naar Brussel te komen. Een datum is er nog steeds niet.

De grootste struikelblokken

De 27 EU-regeringsleiders, die op 19 juni een videotop bijwonen over hun coronacrisisbeleid, hebben in ieder geval weinig trek om in dit stadium in het brexitmoeras te worden gezogen. Zij hebben nog steeds alle vertrouwen in Barnier.

“Dit soort akkoorden worden altijd op het allerlaatste moment gesloten, zolang beide partijen een akkoord willen”, zei de Fransman. “Waarschijnlijk zoeken we weer een ‘tunnel’ op, waarschijnlijk hebben we in oktober een zeer intensieve ronde nodig om de eindstreep te halen.”

De grootste struikelblokken blijven visserij en de concurrentieregels. Voor de EU zijn die regels – vervat in het begrip ‘egaal speelveld’ – fundamenteel. Britse bedrijven zullen zich aan EU-standaarden over onder meer arbeidsrecht en milieu moeten committeren willen ze in gelijke mate toegang blijven houden tot de EU-markt. Het Verenigd Koninkrijk had gehoopt daar via de brexit juist van af te komen. Wat visserij betreft wil de EU alles zo houden als het is, terwijl Londen volledige zeggenschap wil krijgen over de eigen wateren. In al deze standpunten zit nog steeds geen enkele beweging.

Johnson heeft ermee ingestemd dat...

Barnier blijft de Britse regering wijzen op de politieke verklaring, de bijlage bij het vorig jaar gesloten terugtrekkingsakkoord. Premier Johnson heeft daarin, nadat hij Theresa May was opgevolgd, hoogstpersoonlijk nog wijzigingen aangebracht. Dan moet hij zich er ook aan houden, was de vinnige boodschap van Barnier. In die tekst staat letterlijk dat “de toekomstige betrekkingen open en eerlijke concurrentie moeten garanderen, met robuuste afspraken om een egaal speelveld te verzekeren”.

De Fransman citeerde nog enkele andere punten uit die politieke verklaring, steevast ingeleid met de woorden ‘Johnson heeft ermee ingestemd dat…’

Over de status van die politieke verklaring verschillen Brussel en Londen duidelijk van mening. Hoewel niet juridisch bindend, is die tekst wat de EU betreft wel degelijk politiek bindend, met de bedoeling al die toezeggingen om te zetten in juridische taal. De Britse regering interpreteert de tekst duidelijk losser. “Ronde na ronde zijn de Britten zich aan het distantiëren van de politieke verklaring”, aldus Barnier, die vermoeidheidsverschijnselen vertoonde bij het steeds maar weer hameren op het belang van dat document. “De politieke verklaring is verkrijgbaar in alle talen, ook in het Engels. Die is echt niet moeilijk te lezen.”

Intussen worden aan beide kanten van het Kanaal de voorbereidingen voor een no-dealbrexit op 1 januari opgevoerd. Dan eindigt de overgangsperiode en valt het VK daadwerkelijk uit de interne markt en de douane-unie.

Maar zelfs met een akkoord moeten alle bedrijven rekening houden met grote veranderingen, waarschuwde een EU-functionaris. “Zelfs met goede en ambitieuze afspraken zal de handel minder soepel verlopen dan nu het geval is, met het VK in de interne markt. Bedrijven moeten zich daar hoe dan ook op voorbereiden.”

Lees ook:
De no-deal-rampenbrexit komt eraan – maar nu echt

Inmiddels verlopen die beeldscherm­gesprekken een stuk soepeler, technisch ­althans. Inhoudelijk ziet het er nog steeds rampzalig uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden