ReportageHandelsmissie

Het bezoek van het koningspaar levert veel op: het maakt alles makkelijker

Bij aankomst op Sumatra krijgen koning Willem-Alexander en koningin Máxima een Ulos, een geweven deken die beschermt tegen de kou, omgehangen als welkom.Beeld ANP

De excuses aan Indonesië trokken alle aandacht, maar wat is nu de waarde van een staatsbezoek? Een impressie van drie dagen officiële ontvangsten, rennen, vliegen, gesprekjes met Indonesiërs, techniek versus gamalanmuziek en fotomomenten. ‘Vlug, vlug, de bus vertrekt zo.’

De dieselmotoren brullen, een aangenaam briesje verlicht de hitte. Op het Tobameer in Noord-Sumatra vaart in de verte een vissersbootje. Golvende heuvels omlijsten het meer met een groene rand. De pers vaart voorop, de koning en koningin volgen met de delegatie in een eigen boot. Het is kilometers vreten, op deze laatste dag van het staatsbezoek aan Indonesië. Op het eilandje Samosir wachten ze in het ‘ecodorp’ Silima Lombu op de komst van de Nederlanders.

De klaargezette mangodrankjes en kaneelkoekjes geuren zoet, de groene jackfruits bungelen in de schaduw, de notenolieflesjes staan netjes op een rij op de veranda. Het hamertje waarmee Máxima straks een kemirinootje zal tikken, ligt klaar. De bewoners hebben zich prachtig aangekleed, hun smartphones in de aanslag voor de foto’s.

Het ecogehalte van dit dorp – gesticht door de kleindochter van de laatste lokale vorst – zit hem in de kleinschaligheid, de biologische boerderij met zijn mangobossen en de zelfvoorzienendheid van de dorpsbewoners. Ze spoelen hier het toilet met water door, maar voor een eventueel koninklijk bezoekje ligt er toch wc-papier. Zonnecellen zijn er voor de paar vrolijk geverfde spartaanse kamertjes, zodat gasten hun mobieltjes kunnen opladen. “Dit eiland trok de afgelopen maanden al meer gasten omdat de koning zou komen”, vertelt toerisme-ambtenaar Stephanie Siallayan. De meeste toeristen komen uit Europa en Maleisië. “En we hopen dat ze blijven komen, ondanks corona.”

Dat willen ze ook wel in Siambat Dalan, toeristen trekken. Het gehucht van acht houten Batak-huizen met zijn fraai gekromde puntdaken is toevallig ontdekt door de Nederlandse ambassade, die bij de voorbereiding zocht naar de mooiste fotolocatie aan het Tobameer. Het dorp heeft vrouwenhuizen, met een soort rondingen in de gevelbalken, daartegenover wonen de mannen. Onderin verraadt de zware mestgeur dat hier de buffels slapen, die overdag de sawa’s bewerken. Bovenin leven de families, wat nog een puzzel zal opleveren als het dorp straks zijn entree maakt op Tripadvisor.

De vrouwen weven. Voor de gelegenheid zijn er felgekleurde sjaals met Belanda erop gemaakt. Van overal in de omgeving zijn mensen komen kijken naar deze wervelwind van tientallen lange Nederlanders, Indonesische journalisten in batikhemden en hun verhitte Nederlandse collega’s met indrukwekkende cameralenzen.

Tien nieuwe ‘Bali’s’

Silima Lombu en misschien straks Siambat Dalan zullen niet genoeg zijn om de groei van het toerisme in deze regio te leveren die de regering graag ziet. President Widodo heeft tien nieuwe ‘Bali’s aangewezen, regio’s om het toerisme (nu 15 procent van de economie) te stimuleren en te spreiden.

Noord-Sumatra heeft hiervoor net een nieuw internationaal vliegveld gekregen. Widodo beloofde bij zijn herverkiezing vorig jaar verdere economische groei en ontwikkeling. Indonesië staat op de ranglijst van grootste economieën net boven Nederland op plek zeventien, maar het land heeft met 270 miljoen ruim vijftien keer zoveel inwoners.

Maar de koning is er niet als reclame voor het Indonesisch toerisme, al zal alle aandacht van media vast helpen. Met het koningspaar reisde een grote handelsdelegatie mee, van ruim honderd bedrijven en vier ministers. De Nederlanders brengen kennis en zetten zwaar in op zakendoen, dit alles onder de aanzwellende bedreiging van het coronavirus voor de wereldeconomie.

Nederland is met 4,2 miljard euro de grootste Europese investeerder in Indonesië, de tweede handelspartner binnen de EU, al is veel handel van Indonesië ook binnen Azië. Van waarde is de specifieke kennis van Nederland, op het terrein van water- en kustbeheer, infrastructuur, gezondheid, duurzaamheid en landbouw. Vandaar de thema’s van het staatsbezoek, die niet toevallig passen bij de interesses van het koningspaar. Bezoeken aan kennisinstituten zijn een prominent onderdeel van het programma, naast de traditionele cultuur als dans en gamalanmuziek waarop de gastheer trakteert.

Wat willen jullie uit deze handelsmissie halen? Het is Willem-Alexander zelf die deze vraag stelt, dinsdag in het chique Shangri-la hotel in Jakarta. Net is er een grote groepsfoto gemaakt met alle 180 deelnemers en ministers. De koning en koningin poseren met brede, getrainde glimlach. Aan het tafeltje bij de koning staan even later drie Nederlandse ondernemers en een Indonesische directeur uit de agri-sector. Meer samenwerking, antwoorden ze, of bestaande contacten verstevigen. Zo doet FrieslandCampina Indonesië van directeur Maurits Klavert al dertig jaar zaken met de boerencoöperatie van meneer Aun Gunawan. Maar ze hebben wel net kennisgemaakt met Maarten ten Houten, oprichter van Coolfinity. Willem-Alexander vraagt door over zijn moderne koelkasten op zonne-energie, waarmee de koeienmelk precies op temperatuur blijft. “Kunnen de mensen met die opgewekte stroom ook in huis nog wat doen?” De koning is hier op zijn gemak en losjes, anders dan de officiële momenten waarbij zijn mondhoeken in de neerwaartse stand gaan, zijn handen haast gebald langs het lijf. Ook Máxima is op dreef aan een naburig tafeltje, behendiger nog dan haar man in het mensen aan elkaar koppelen. ‘Werkt u al samen met die mevrouw aan mijn vorige tafel? Die had ook een heel interessant project voor vroedvrouwen.”

Op de laatste dag van hun bezoek ontmoetten Willem-Alexander en Máxima bewoners van het ‘ecodorp’ Silima Lombu. Beeld ANP

Voegt de aanwezigheid van het koningspaar iets toe aan de economische missie? Voor minister Sigrid Kaag van buitenlandse handel die de missie leidt, is dat geen vraag. Het vorige staatsbezoek was 25 jaar geleden, dus ja: “Het geeft een heel bijzonder cachet. Alles gaat makkelijker.” Ondanks het feit dat veel concerns, universiteiten en ondernemers al decennialang hier actief zijn.

Volgens Kaag wil Indonesië net als veel landen af van de afhankelijkheid van olie en toerisme, en zoekt het nadrukkelijk naar nieuwe samenwerkingen. “En dan op basis van wederkerigheid, dat is heel belangrijk. We komen hier ook om van hen te leren.” Als voorbeeld noemt ze de manieren waarop kleine communities omgaan met grote problemen en het mobiliseren van zelfredzaamheid van burgers.

De aanwezigheid en bemoeienis van een minister kan net dat zetje zijn waar ook grote concerns baat bij hebben, zegt minister Cora van Nieuwenhuizen van infrastructuur. Vooral in landen als Indonesië, waar de economie en het staatsapparaat sterk verweven zijn. De meeste contracten, nieuwe investeringen en initiatieven die deze dagen zijn ondertekend liggen – naast de olie- en gascontracten – op het terrein van Van Nieuwenhuizen. De ‘opbrengst’ is met een geschatte waarde van 1,2 miljard euro vele malen groter dan de vorige missie in 2016 onder leiding van premier Rutte.

Een diplomatiek succesje is er ook: het importverbod op Nederlandse zuivel en uien wordt opgeheven, dat was ingesteld na de ruzie tussen de EU en Indonesië vorig jaar over palmolie. De EU wil af van biobrandstof op basis van palmolie, vanwege de enorme milieuschade en ontbossing. “Nederland heeft ingezet op verduurzaming van de keten”, zegt Kaag. “Wij willen de klimaatdoelen halen, maar we beseffen dat Indonesië niet in één dag om is, er zijn miljoenen mensen van afhankelijk. Daar moeten we uitkomen met elkaar, op een constructieve manier.”

Meer gelijkwaardigheid

Het gebaar van de koning, zijn historische excuses, en het feit dat hij dit deed in het jaar van de viering van 75 jaar onafhankelijkheid, verstevigt volgens de Indonesische minister van buitenlandse zaken Retno Marsudi de betrekkingen. Het excuus heeft de gelijkwaardigheid van de relatie bevordert, gebaseerd op wederzijds respect, schreef ze in een opinieartikel in The Jakarta Post.

Vandaar dat politiek precaire kwesties als handhaving van de mensenrechten alleen achter de schermen aan de orde komen. Bijvoorbeeld de onderdrukking van de Papoea’s, een Indonesische minderheid die streeft naar onafhankelijkheid in hun provincie. Volgens Amnesty vielen daar de afgelopen jaren tientallen doden door toedoen van de veiligheidstroepen. Minister Blok van buitenlandse zaken sprak in twee ontmoetingen met Marsudi en diens collega van veiligheid en justitie over de Papoea’s. “Nederland kan geen onafhankelijkheidsstreven steunen, we respecteren de territoriale integriteit en soevereiniteit van Indonesië”, aldus Blok. “Maar ik heb gezegd dat het belangrijk is dat er onafhankelijk onderzoek komt naar geweldsinzet tijdens protesten, en het belang benadrukt van vrije toegang van journalisten.” Wat zeiden de Indonesiërs daarop? “Dat wordt dan in overweging genomen.”

Godsdienstvrijheid is het meest gevoelige onderwerp van het overvolle programma van het koningspaar, naast uiteraard het onverwachte excuus. In de schaduw van de indrukwekkende hindoeïstische Prambanantempel in Yogyakarta zijn ze aanwezig bij een ‘interreligieuze dialoog’. Zo’n dertig religieuze leiders mogen in kleine groepjes eventjes hun hart luchten.

Gespreksleider en wetenschapper Dicky Sofyan heeft het van tevoren toegelicht: in Indonesië is spanning tussen het sterven naar ‘harmonie’ van de overwegend islamitische overheid – ook in de poging radicalisme in te tomen – en deze vrijheden. “Soms dient verdraagzaamheid als excuus om de rechten van religieuze minderheden te beknotten.” Problemen met het bouwen van een kerk, de invloed van radicale imams op een islamitische kostschool, de discriminatie van aanhangers van zogenoemde volksreligies: de deelnemers en het koningspaar doen hun best, maar net als er iets van dialoog op gang komt, tikt iemand op een glas als signaal voor de volgende ronde.

Na afloop is het weer rennen achter het koningspaar aan. “Vlug, vlug, de bus vertrekt zo.”

Lees ook:

Wat het excuus van de koning aan Indonesië betekent

Koning Willem-Alexander heeft zijn spijt uitgesproken en excuus aangeboden voor de “geweldsontsporingen van Nederlandse zijde” in de jaren van strijd na de Indonesische onafhankelijkheidsverklaring op 17 augustus 1945.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden