China

Herdenken van het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede is nu verdacht in Hongkong

Een kunstenaar in Hongkong herdenkt, ondanks een verbod, het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede.  Beeld AFP
Een kunstenaar in Hongkong herdenkt, ondanks een verbod, het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede.Beeld AFP

Hongkong staat vrijdagavond voor de 32ste keer stil bij het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking. Maar openlijk herdenken is nu gevaarlijk.

In Victoria Park zullen de kaarsen vrijdagavond ontbreken. Elders in Hongkong steken mensen ongetwijfeld lichtjes aan om het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking, 32 jaar geleden, te herdenken. Maar het is het zeer de vraag hoe openlijk ze dat durven te doen.

Hongkong heeft drieduizend extra politieagenten klaarstaan om een herdenking te voorkomen. Vele jaren lang was het de enige stad in China waar de dramatische gebeurtenissen van 4 juni 1989 levend gehouden konden worden. In Victoria Park kwamen ieder jaar vele duizenden mensen bijeen om te gedenken hoe de studentenopstand destijds door militairen keihard de kop werd ingedrukt (zie kader).

“Het was een statement waarmee de Hongkongers de Chinese Communistische Partij beschuldigden”, zegt de democratische activist Nathan Law vanuit Londen, waar hij sinds vorig jaar in ballingschap woont.

Ook Law weet niet wat er vrijdagavond nog mogelijk is. “Het is moeilijk om contact te onderhouden met vrienden in Hongkong, want de regering kan hen beschuldigen van samenzwering. Maar er is nog steeds verzet, al is het niet meer zo uitgesproken.”

Openbare orde

Vorig jaar was de herdenking in Victoria Park al verboden, officieel vanwege het risico van coronabesmetting. Ook dit jaar geldt dat verbod, maar nu is naast de gezondheidstoestand ook de openbare orde in het geding, volgens het stadsbestuur.

Peking heeft zijn greep op de voormalige Britse kolonie het afgelopen jaar versterkt. Na invoering van een nieuwe veiligheidswet, in de zomer van 2020, is iedere uiting van democratische gezindheid in Hongkong verdacht. Vele politici en activisten zijn de afgelopen maanden al tot lange celstraffen veroordeeld.

Deze montage toont de wake in Hongkong voor het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking van de jaren 1997 tot en met 2020: linksboven 1997, rechtsonder 2020. Beeld AP
Deze montage toont de wake in Hongkong voor het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking van de jaren 1997 tot en met 2020: linksboven 1997, rechtsonder 2020.Beeld AP

Maar veel Hongkongers geven niet op. Activisten zijn nog steeds woedend over de Chinese inmenging in hun (voorheen democratische) stadstaat. “Ze demonstreren nu bijvoorbeeld door een t-shirt in één kleur aan te trekken en in stilte een symbolische plek te bezoeken. Hun stem is er zeker nog”, zegt Law.

Op 4 juni herdenken de Hongkongers inmiddels ook hun eigen protest. Dat ze niet mogen samenkomen in Victoria Park zal hen niet tegenhouden, kaarsjes branden kan ook op de stoep. “Heel Hongkong kunnen we beschouwen als Victoria Park”, verwoordde organisator Albert Ho zijn idee in de krant South China Morning Post – voor hij vorige week werd veroordeeld voor deelname aan eerdere protesten.

Discussie is een risico

Scholen kunnen bijna geen aandacht meer besteden aan de gebeurtenissen van 32 jaar geleden, zo bevestigt een leraar in Hongkong. Nieuwe richtlijnen maken iedere discussie in de klas tot een groot risico. Desondanks zullen sommige collega’s dat toch proberen, denkt hij.

Een klein museum, opgericht om het bloedbad te herdenken, werd enkele dagen geleden geopend maar woensdag alweer gesloten. De organisatie zei te vrezen voor de veiligheid van de medewerkers, na uitgebreide inspectie door de politie – officieel om de vergunning te controleren.

Ook kunstenaars laten van zich horen. Kacey Wong verzamelde de resten van kaarsjes van eerdere herdenkingen en deelt ze vrijdag uit. Op zijn website plaatst Chan Ka-hing de oproep om zijn creatie na te maken: een wit t-shirt met een zwarte rechthoek die exact de verhouding vier bij zes heeft – een verwijzing naar vier juni.

Activist Nathan Law is vandaag bij de herdenking in Londen. “Die is waarschijnlijk groter dan andere jaren, door de exodus van Hongkongers naar het Verenigd Koninkrijk.” Law geeft toe dat het eigenlijk onvermijdelijk is dat de wake verdwijnt. “Het toont hoe ernstig het gesteld is met de vrijheid van Hongkong.”

Bloedige onderdrukking

Na weken waarin studenten en andere Chinezen het gigantische Plein van de Hemelse Vrede in Peking bezet hielden, greep het Volksbevrijdingsleger op 4 juni 1989 keihard in. Dat gebeurde op bevel van de toenmalige leider Deng Xiaoping, die China wel economisch wilde hervormen maar geen democratische omwenteling aandurfde.

Nog altijd is onduidelijk hoeveel mensen omkwamen, de meesten door geweervuur en sommigen doordat ze door tanks werden overreden. De schattingen lopen uiteen van enkele honderden tot wel duizenden slachtoffers. De opstand wordt gesymboliseerd door de anoniem gebleven ‘tank man’, die een colonne tanks tot stilstand bracht door ervoor te gaan staan.

Lees ook:

‘Toen ik de foto van de tankman maakte, dacht ik niet: dit is een iconisch beeld’

Een anonieme man met twee boodschappentassen ging 32 jaar geleden voor een tank staan, die het Plein van de Hemelse Vrede wilde verlaten. Vijf fotografen vereeuwigden het beeld. Een van hen is Stuart Franklin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden