Vijf vragenRusland

Heeft Poetin iets te maken met de migrantencrisis op de grens tussen Polen en Wit-Rusland?

Een satellietbeeld van 1 november toont Russische tanks en pantserwagens in Jelnja, in het grensgebied met Wit-Rusland en Oekraïne. Beeld AFP
Een satellietbeeld van 1 november toont Russische tanks en pantserwagens in Jelnja, in het grensgebied met Wit-Rusland en Oekraïne.Beeld AFP

Wat voert Poetin in zijn schild aan de randen van zijn rijk? Vijf vragen en antwoorden.

Jarron Kamphorst

Eén uur en drie kwartier spraken de Russische president Poetin en zijn Franse evenknie Macron afgelopen maandag over de telefoon. Belangrijkste onderwerpen van gesprek waren de migrantencrisis op de grens tussen Wit-Rusland en Polen, en de recente Russische troepenopbouw van ruim 100.000 manschappen nabij de grens met Oost-Oekraïne.

Welke rol speelt Moskou op de grens tussen Polen en Wit-Rusland?

Dat ligt eraan wie je het vraagt. Zaterdag ontkende Poetin tijdens een tv-interview met klem dat Moskou helpt bij het organiseren van de migratiestromen richting de Pools-Wit-Russische grens. “Ik wil dat iedereen weet dat wij er niets mee van doen hebben”, verzekerde de president. Daarmee reageerde hij op de Poolse premier Mateusz Morawiecki die een paar dagen eerder beweerde dat de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko weliswaar de crisis orkestreert, maar dat “het meesterbrein van deze aanval in Moskou zit”.

Vooralsnog is er echter geen bewijs dat het Kremlin iets te maken heeft met de migratiestromen. Alles wijst erop dat het obscure reisbureautjes en mensensmokkelaars zijn die de migranten in samenwerking met de Wit-Russische KGB uit het Midden-Oosten naar Minsk halen en vervolgens naar de Poolse grens sturen.

Er vlogen vorige week wel Russische straaljagers over de grens tussen Polen en Wit-Rusland.

Klopt. Maar dat zegt nog niets over een ‘Poetin-factor’ op de grond. Moskou beschouwt Wit-Rusland als onderdeel van de eigen invloedssfeer. Als er onrust ontstaat in die ‘achtertuin’, deinst het Kremlin er niet voor terug om met de spierballen te rollen om de eigen belangen in de regio te verdedigen. Dat zegt dus niets over directe betrokkenheid van Moskou bij de migrantencrisis aan de grens.

Maar Loekasjenko kan toch alleen met goedkeuring van Poetin dit soort acties ondernemen?

Het is waar dat Loekasjenko sinds zijn omstreden herverkiezing in augustus vorig jaar en de daaropvolgende sanctierondes vanuit Brussel en Washington steeds verder in een isolement is geraakt. Daardoor is het regime in Minsk in toenemende mate afhankelijk van Moskou. Het Kremlin hielp Loekasjenko het afgelopen jaar dan ook meermalen met geld, politiek-retorische steun en leveringen van militair wapentuig. Niet voor niets wenden Macron en eerder al de Duitse Bondskanselier Merkel zich juist tot Poetin om zijn invloed in Minsk te gebruiken om de crisis te bezweren.

Maar tegelijkertijd trekt Loekasjenko nog vaak genoeg zijn eigen plan. Dat bleek vorige week donderdag nog toen de potentaat dreigde de toevoer van Russisch gas richting Europa te stoppen indien Brussel over zou gaan tot nieuwe sancties. Twee dagen later reageerde Poetin dat Loekasjenko die mogelijkheid niet met hem had overlegd en dat een dergelijke actie serieuze gevolgen zou hebben voor de relatie tussen Moskou en Minsk. Ook Poetin heeft Loekasjenko kortom niet volledig in de tang.

Heeft de Russische troepenopbouw aan de Oekraïense grens hiermee iets te maken?

Volgens de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Antony Blinken veel. Hij schreef zondag op Twitter dat Loekasjenko’s actie aan de Pools-Wit-Russische grens als doel heeft om ‘af te leiden van Ruslands activiteiten aan de grens met Oekraïne’. Navo-chef Jens Stoltenberg riep Moskou in het verlengde daarvan op om ‘transparant’ te zijn over recente militaire activiteiten waarbij ruim 100.000 troepen zich rond de Oekraïense grens verzamelden.

Maar dat het Kremlin uit is op een nieuwe invasie van Oekraïne en die zou willen maskeren met een afleidingsmanoeuvre aan de Pools-Wit-Russische grens, is onwaarschijnlijk. Een nieuwe ronde gevechten zou Moskou op economisch, humanitair, politiek en militair vlak te veel kosten.

Waarom dan juist nu zo’n troepenopbouw?

Wat buiten kijf staat, is dat Moskou de toenadering tussen Oekraïne en het Westen met argusogen bekijkt. Met name een eventueel Navo-lidmaatschap van Kiev is een doemscenario voor Poetin. Niet voor niets waarschuwde het Kremlin in september nog dat een grotere aanwezigheid van de alliantie in Oekraïne gelijk staat aan het overschrijden van ‘rode lijnen’.

Toch weten Kiev en de Navo elkaar steeds beter te vinden. Eerder dit jaar schafte Oekraïne bijvoorbeeld Turkse drones aan die het later inzette om posities van pro-Russische rebellen in Oost-Oekraïne te bestoken. Sowieso laat de Navo zich steeds meer gelden in en rondom Rusland. Zo hield het bondgenootschap deze zomer grootschalige oefeningen in de Zwarte Zee vlak bij de Krim en arriveerden er deze maand nog Amerikaanse oorlogsschepen. Een actie die Poetin een ‘serieuze uitdaging’ noemde voor Rusland.

Russen testen ruimtewapen

Het Russische leger heeft maandag met succes een ruimtewapen getest. De strijdkrachten schoten een antisatelliet-raket af op een oude Sovjetsatelliet die al enkele decennia in onbruik was geraakt. Als gevolg van de inslag spatte de kunstmaan uiteen in meer dan 1500 brokstukken.

Door de rakettest moest het personeel van het internationale ruimtestation ISS zijn toevlucht zoeken in een speciaal evacuatiegedeelte van het ruimteschip. Zowel de Nasa als het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken sprak van een ‘gevaarlijke en onverantwoordelijke actie’. Moskou kaatste de bal gelijk terug door erop te wijzen dat ook de Amerikanen testen uitvoeren met ruimtewapens.

Lees ook:

Gewapende mannen met doodshoofdmaskers bedreigen hulpverleners aan de Poolse grens

Polen heeft zijn oostgrens afgegrendeld en treedt hard op tegen migranten. Soms worden ook hulpverleners slachtoffer van die harde aanpak.

Het lijkt een kwestie van tijd dat Rusland Wit-Rusland opslokt

Donderdag zagen Poetin en Loekasjenko elkaar voor de vijfde keer dit jaar tijdens een persoonlijke ontmoeting. Nu de Wit-Russische president internationaal steeds verder in het nauw raakt, lijkt de uniestaat tussen Moskou en Minsk een kwestie van tijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden