ProfielLiz Truss

Haar liberale gedachtegoed werd Liz Truss als premier fataal

null Beeld Reuters
Beeld Reuters

Na een chaotische week kondigde de Britse premier en Conservatieve leider Liz Truss donderdag haar aftreden aan. Nooit eerder bekleedde een Britse premier het ambt zo kort.

Anne ter Rele

Een ongeëvenaard moment, zo noemde een BBC-verslaggever het aftreden donderdag van Liz Truss. Slechts 45 dagen overleefde ze als Britse premier. “Dit is het kortste premierschap in de Britse geschiedenis. Haar verkiezingscampagne duurde langer dan haar ambtstijd als premier.” Na een week vol chaos, afgetreden bewindslieden en uitgesproken wantrouwen kondigde de 47-jarige Truss haar vertrek aan.

Linkse jeugd

In haar zes weken aan de macht profileerde Truss zich als een ferme aanhanger van het neoliberale gedachtegoed, waardoor sommigen haar als Thatcher 2.0 betitelden. Die stempel was, kijkend naar haar jeugd, niet vanzelfsprekend: Truss groeide op in Schotland en het noorden van Engeland, als dochter van twee linkse ouders.

In haar studententijd in Oxford schreef Truss zich in bij de centrumlinkse Liberal Democrats. Dat was geen papieren lidmaatschap: ze protesteerde hartstochtelijk tegen het zeer rechtse beleid van toenmalig premier Margaret Thatcher en vóór afschaffing van de monarchie. Dat ze zelf de laatste premier zou worden die de hand van koningin Elizabeth zou schudden, hadden weinigen toen kunnen voorspellen.

Met het klimmen der jaren schoven de standpunten van Truss geleidelijk op naar rechts. In 1996, hetzelfde jaar waarin zij bij Shell ging werken, sloot ze zich aan bij de Conservatieven. Toen Truss in 2010 het parlement betrad, vervulde ze verschillende ministeriële functies.

Vervallen in middelmatigheid

Steeds meer wierp Truss zich op als een hartstochtelijk voorstander van het thatcheriaanse gedachtegoed: een zo klein mogelijke staat en lage belastingen, om zo de economie te laten floreren.

In 2012 schreef ze het boek Britannia Unchained, een pleidooi voor een ‘radicaal andere’ neoliberale politiek, samen met vier andere conservatieve politici, onder wie de vorige week ontslagen minister van financiën Kwasi Kwarteng. Zonder een ingrijpende hervorming met een verlaging van de belastingdruk en minder arbeidsbescherming, zou het Verenigd Koninkrijk ‘het risico lopen te vervallen in middelmatigheid’. Tien jaar later zouden Truss en Kwarteng samen een catastrofaal, maar niet middelmatig te noemen, budgetplan presenteren, waarna het vertrouwen in de Britse overheidsfinanciën instortte.

Naast geloof in Thatchers ideeën bleef Truss de afgelopen jaren óók vertrouwen houden in haar voorganger Boris Johnson, zelfs toen de politieke schandalen rondom zijn persoon zich opstapelden. Het zette de deur van Downing Street 10 op een kiertje. Op 6 september verkozen zo’n 80.000 prominente leden van de Conservatieve Partij Truss tot hun leider – en daarmee ook tot premier.

Storm ging niet liggen

Dat het Verenigd Koninkrijk op dat moment in een penibele situatie verkeerde, met snel stijgende kosten van levensonderhoud, een instortende publieke zorg en een reeks stakingen, deerde haar niet. “Samen kunnen we deze storm uitzitten”, verzekerde Truss in haar eerste speech als premier.

Maar de storm ging niet liggen. Na het ontslag van minister van financiën Kwarteng vertrok gisteren ook binnenlandminister Suella Braverman, na een gelekte e-mail en ruzie over het Britse migratiebeleid.

Zelf vertrekken, dat wilde de strijdlustige politica eigenlijk niet. “Ik ben een vechter, geen wegloper”, bezwoer Truss woensdag nog tijdens een tumultueus debat in het Lagerhuis. Maar de steeds luider worden roep van prominente parlementsleden om af te treden was niet langer te negeren.

Met het aftreden eindigt ook de niet zo lange strijd tussen Truss en een krop sla, die door de Britse tabloid The Daily Star was uitgeroepen. De schandaalkrant begon op 11 oktober een livestream van de slakrop, met de vraag of die het langer zou volhouden dan de premier. ‘De krop sla is officieel langer meegegaan dan Liz Truss, hoera voor de sla’, meldde de krant donderdag spottend op Twitter.

Tijdlijn premierschap Liz Truss

7 juli: Boris Johnson treedt af

Na weken van harde kritiek treedt Boris Johnson af als Britse premier. De feestjes op Downing Street tijdens de coronapandemie domineren wekenlang het nieuws, maar uiteindelijk is het een schandaal rond de benoeming van Chris Pincher hem de das om.

5 september: Liz Truss wint leiderschapsverkiezing Tories

Een harde leiderschapsstrijd binnen de Britse Conservatieve Partij mondt uit in een tweestrijd tussen Truss en Rishi Sunak. Met 47 procent van de stemmen wint Truss, maar haar partij is verdeeld. Een dag later wordt ze als premier beëdigd.

8 september: Elizabeth II overlijdt

Twee dagen nadat Truss tot premier is benoemd, overlijdt koningin Elizabeth II. In heel Groot-Brittannië geldt een rouwperiode van tien dagen. Tijdens de begrafenis leest Truss voor uit de Bijbel.

23 september: Kwarteng presenteert mini-begroting

Kwasi Kwarteng, de nieuwe minister van financiën, presenteert een ‘mini-begroting’ met plannen waarmee Truss campagne voerde, zoals belastingverlaging voor hoge inkomens. Direct na het presenteren van de plannen raakt de pond in vrije val.

3 oktober: eerste U-turn

Na dagen van financiële chaos, waarin het IMF en de Bank of England kritisch zijn over de plannen van Truss en Kwarteng, maakt het duo een eerste U-bocht: de belastingverlaging voor de hoogste inkomensschijf wordt geschrapt.

5 oktober: toespraak op Tories-congres

Op een beladen partijcongres spreekt Truss de tory’s toe. Velen van hen zijn ontevreden over de gang van zaken onder Truss.

14 oktober: Truss ontslaat Kwarteng

Kwarteng moet halsoverkop terugvliegen vanuit de Verenigde Staten. Na aankomst in Engeland wordt hij door Truss ontslagen als minister van financiën. De plannen voor bedrijfsbelasting gaan op de schop.

19 oktober: Suella Braverman ontslagen

Minister van binnenlandse zaken en conservatieve hardliner Suella Braverman verstuurt vanaf haar persoonlijke e-mailaccount vertrouwelijke documenten en moet daarom opstappen. Bij haar aftreden zegt Braverman ‘serieuze zorgen’ te hebben over de regering.

20 oktober: Liz Truss dient ontslag in

Een dag eerder zei Truss nog een ‘vechter’ te zijn die door zal gaan, maar 24 uur later is ze van gedachte veranderd. ‘Gezien de situatie kan ik mijn beloftes niet waarmaken’, aldus Truss.

Lees ook:

Britse premier Liz Truss stapt op

Liz Truss stapt op als Brits premier, slechts zes weken na haar aantreden. Dat heeft ze laten weten tijdens een persmoment op Downing Street.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden