AnalyseIerland

Grote winst Sinn Fein laat zien dat verleden vervaagt in Ierland

Mary Lou McDonald, leider van Sinn Fein viert alvast de overwinning. Beeld Getty Images

Sinn Fein won dankzij linkse beloften, maar het grote doel blijft aansluiting van Noord-Ierland.

Dit hadden ze in Ierland lang niet meegemaakt. Nadat honderd jaar lang de twee grote middenpartijen bij verkiezingen bepaalden wie er met de winst vandoor zou gaan, klopte dit weekend Sinn Fein nadrukkelijk op de deur van de politieke macht. De partij, in het verleden als politieke arm onlosmakelijk verbonden met de terreurbeweging Ira, behaalde een enorme winst.

Premier Varadkar, van het centrumrechtse Fine Gael, moet juist zetels inleveren. Hoewel de definitieve uitslag van de verkiezingen vandaag pas duidelijk wordt, is al wel te zien dat Ierland vanaf nu niet langer twee, maar drie grote partijen heeft. Een uiterst moeizame coalitievorming ligt op de loer.

Stem voor verandering

Lang kregen veel Ieren een zeer vieze smaak in hun mond van stemmen op Sinn Fein. De nadrukkelijke link met de gewapende strijd in Noord-Ierland weerhield kiezers ervan ze hun steun te gunnen. In Ierland is er altijd slechts een kleine minderheid voorstander van geweest om het conflict in Noord-Ierland met geweld op te lossen.

Maar het verleden vervaagt, zo blijkt. Twee jaar geleden stapte Gerry Adams op als leider, een man die onlosmakelijk verbonden was met de bloedige Noord-Ierse geschiedenis en het bijbehorende vredesproces. Hij maakte plaats voor de 50-jarige Mary Lou McDonald, die geen enkele band met de Ira had en pas in 2001, na het tekenen van de Goede Vrijdag-akkoorden, lid werd van Sinn Fein.

En wat blijkt: met name jonge kiezers hebben nu massaal voor Sinn Fein gekozen. In de categorie 18 tot 34 jaar was de links-nationalistische partij verreweg de grootste. De jonge Ieren hebben veel minder tastbare herinneringen aan de gevoelige geschiedenis. Zij zien een stem op de partij als een stem voor verandering, voor meer betaalbare woningen, voor hogere belastingen voor multinationals: de progressieve agenda van de partij maakte indruk.

Vanaf vandaag zal het spel om de macht losbarsten. En ondanks dat veel kiezers niet op Sinn Fein hebben gestemd vanwege een eeuwige droom van een verenigd Ierland, is dat voor de partij nog wel de heilige graal. Ze stellen voor regeringsdeelname één belangrijke eis: het kabinet zal zich moeten inzetten voor een referendum in Noord-Ierland over samenvoeging bij Ierland.

Daarmee zou deelname van Sinn Fein aan een Ierse regering ook grote consequenties kunnen hebben voor het Verenigd Koninkrijk. Want onder premier Johnson rommelt het intern al genoeg in Groot-Brittannië. De Schotse SNP wil vanwege brexit aansturen op een nieuw onafhankelijkheidsreferendum in Schotland, iets wat Johnson tot nu toe nog weet tegen te houden. Als de Noord-Ieren de kans krijgen om over hun lot te beslissen, zal die Schotse roep alleen maar luider worden. En daarmee groeit de kans dat het Verenigd Koninkrijk de komende jaren echt uit elkaar valt.

Niet mee regeren

Aan de andere kant waren voor premier Varadkar het Ira-verleden en de referendumeis van Sinn Fein op voorhand al redenen om een kabinet met Sinn Fein uit te sluiten. De vrees dat zo’n volksraadpleging tot nieuwe spanningen leidt onder de protestants-unionistische Noord-Ieren is groot. Ook de andere grote middenpartij, Fianna Fáil, wijst samenwerking met de partij van McDonald tot nu toe van de hand.

Maar tegelijkertijd is het uitsluiten van de grote winnaar van de verkiezingen heel riskant. Dat zou betekenen dat de gevestigde partijen met elkaar een coalitie moeten vormen, iets waar een groeiend aantal Ieren in het stemhokje juist mee heeft willen afrekenen. Als Sinn Fein tot de grootste oppositiepartij wordt gebombardeerd, zal dat de partij waarschijnlijk verder in de kaart spelen. Wat er ook gebeurt de komende tijd in Ierland, de politiek is definitief veranderd en versplinterd. In 1977 stemde 81 procent van de kiezers op de twee grote middenpartijen. Nu nog maar 44 procent.

Hoewel Sinn Fein het meeste aantal stemmen heeft gekregen, zal zich dat waarschijnlijk niet in het meeste aantal zetels vertalen. De Ieren kennen een districtenstelsel dat in het voordeel werkt van de middenpartijen Fianna Fáil en Fine Gael, van premier Varadkar. Daarnaast had Sinn Fein op voorhand nauwelijks rekening gehouden met zo’n enorme verkiezingswinst. De partij had niet eens het maximale aantal kandidaten ingeschreven.

De partij met het meeste aantal zetels in het 160 zetels tellende Ierse parlement zal het initiatief nemen om een regering te vormen. Wie dat wordt, zal in de loop van vandaag bekend zijn.

Lees ook: 

De Ierse verkiezingen leveren drie winnaars op

Drie partijen hebben volgens exitpolls in Ierland in de verkiezingen van zaterdag vrijwel hetzelfde aantal stemmen gekregen. 

Ierland gaat naar de stembus, en dat kan voor premier Varadkar weleens gaan tegenvallen

Ierland gaat vandaag naar de stembus. De economie floreert, maar lang niet iedereen profiteert en dat kan premier Leo Varadkar lelijk opbreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden