Titanium

Grootschalige mijnbouw dreigt Sri Lankaans vogelparadijs onbewoonbaar te maken

Vissers brengen hun vangst aan land op het Sri Lankaanse eiland Mannar. Hun levenswijze dreigt dramatisch verstoord te worden door mijnbouwactiviteiten op het eiland en in de kustwateren. Beeld REUTERS
Vissers brengen hun vangst aan land op het Sri Lankaanse eiland Mannar. Hun levenswijze dreigt dramatisch verstoord te worden door mijnbouwactiviteiten op het eiland en in de kustwateren.Beeld REUTERS

Grootschalige winning van ilmeniet, een titaniumachtig mineraal, dreigt het Sri Lankaanse eiland Mannar onleefbaar te maken. ‘Arme boeren worden straks voor een habbekrats afgekocht.’

Erik van Zwam

Midden op de route tussen Europa en het Verre Oosten ligt de droom van elke vogelliefhebber, het eiland Mannar, aan de noordkant van Sri Lanka, net onder India. Het dient als rustplaats voor zo’n 200 soorten trekvogels, waaronder de roze flamingo. Nu wordt het vogelparadijs bedreigd door grootschalige plannen voor mijnbouw van een Australische titaniumgigant. Veel van de zestigduizend bewoners zijn mordicus tegen het winnen van ilmeniet op hun eiland. Ze vrezen dat hun idyllische oord onbewoonbaar wordt.

Het relatief kleine eiland van 26 bij 8 kilometer herbergt ook nog eens 230 lokale vogels, waaronder neushoornvogels, uilen, papegaaien, parkieten, spreeuwen, zoals de pratende myna (in Nederland bekend als de beo), de zingende buulbuuls en koekoeken.

null Beeld Ted du Bois
Beeld Ted du Bois

De bewoners houden zich vooral bezig met de visvangst in kleine houten bootjes of met land- en tuinbouw. Velen leven van de opbrengst van de velden met Palmyra-palmbomen. Het is nu een vredig oord, na jarenlange gevechten tussen het leger en de naar onafhankelijkheid strevende Tamil Tijgers. De opstandelingen werden in 2009 verslagen. Daarna keerden vluchtelingen geleidelijk terug naar Mannar.

4000 gaten

Shreen Saroor van de Mannar Vrouwen Ontwikkelingsfederatie hielp hen bij hun terugkeer en het weer opbouwen van hun leven op hun geboortegrond. Ook Saroor is geboren en getogen op Mannar en ziet nu een levensgrote nieuwe bedreiging opdoemen voor het eiland. Het mijnbouwbedrijf Titanium Sands verrichtte de afgelopen jaren over het hele eiland exploratiewerkzaamheden. Het boorde zo’n 4000 gaten om het zand daarin te testen op een veelheid aan mineralen, maar vooral op ilmeniet, een titaniumachtig mineraal dat onder meer wordt gebruikt in verfcoatings.

Saroor ziet het eiland naar de verdoemenis gaan als Titanium Sands een vergunning krijgt voor de winning van ilmeniet. “Er ligt een van de grootste reserves ter wereld”, zegt ze. “Het is een uniek eiland met een prachtige natuur, die aangetast dreigt te worden door grootschalige mijnbouw, waardoor de vogelgebieden waar miljoenen vogels neerstrijken, om na een rustperiode weer verder te vliegen, worden verstoord. Waterbronnen van bewoners kunnen brak worden door de winning, want de kans dat in de mijnputten zoet water zich mengt met zeewater is levensgroot.”

Ze ziet een waslijst aan bedreigingen en weinig of geen voordelen en vreest dat Mannar onleefbaar wordt voor de inwoners. Op het eiland zijn al meerdere grote demonstraties geweest tegen de komst van Titanium Sands.

Dé kraamkamers voor vissoorten

Hemantha Withanage van het Centre for Environmental Justice in Sri Lanka zegt dat er maar weinig bewoners op Mannar voorstander zijn van het mijnbouwproject. Volgens hem ligt er een aanvraag voor een winningsgebied van 204 vierkante kilometer, terwijl het eiland niet groter is dan 140 vierkante kilometer. “Dat betekent dat ze ook offshore in de kustwateren mineralen kunnen winnen.”

Het eiland Mannar bij Sri Lanka is een rustplaats voor zo’n 200 soorten trekvogels, waaronder ooievaars. Beeld ANP / Laif Agentur fuer Photos & Reportagen GmbH
Het eiland Mannar bij Sri Lanka is een rustplaats voor zo’n 200 soorten trekvogels, waaronder ooievaars.Beeld ANP / Laif Agentur fuer Photos & Reportagen GmbH

Voor de kust liggen mangrovebossen en onder water zijn er uitgestrekte velden met zeegrassen en koraalriffen: dé kraamkamers voor talloze vissoorten. In de kustwateren leeft ook de Dugong dugon, de in zijn voortbestaan bedreigde zeekoe. Het is niet voor niets dat India het aangrenzende gebied tot een beschermd mariene natuurpark heeft verklaard.

Titanium Sands ontkent in de kuststreek aan mijnbouw te willen beginnen. Het bedrijf beloofde in een verklaring in 2020 dat het 1 tot 3 kilometer van de kustlijn vandaan zal blijven. Maar voor Withanage zijn dat slechts mooie pr-praatjes. “Het bedrijf mijdt elk contact met de bewoners van Mannar. Het gerucht gaat inmiddels dat eind van het jaar met de ontginning van ilmenietvelden wordt begonnen. Een vergunning is er niet”, zegt Withanage.

Niet opgewassen

En dan is er nog het probleem van de landeigendom. Titanium Sands zegt contracten te willen afsluiten met grondeigenaren om daar te delven. “Er is op Mannar geen goed kadaster waarin de eigendom wordt bijgehouden van land dat vaak al generaties familiebezit is. “Arme boeren worden straks voor een habbekrats afgekocht”, vreest Withanage. “Grondeigenaren zijn niet opgewassen tegen het grote internationale mijnbouwbedrijf.”

Bij de winning van ilmeniet wordt de grond afgegraven en zand gescheiden van mineralen. Volgens Titanium Sands wordt 95 procent van het zand teruggestort en de laatste 5 procent aangevuld door het mijnbouwbedrijf dat de grond geschikt maakt voor land- en tuinbouw. Volgens het mijnbouwbedrijf is het een win-winsituatie voor iedereen.

Maar Withanage gelooft er niets van. “Waar halen ze dat zand vandaan? Ze laten de gaten gewoon vollopen met water dat zich mengt met zeewater. Doordat palmbomen voor de afgraving gekapt zijn, blijven er open vlaktes over die door erosie verder afkalven.” Hij voorziet een compleet gedegradeerd landschap als Titanium Sands weer vertrokken is.

Van de corrupte politiek in het failliete Sri Lanka hoeven de bewoners van Mannar weinig te verwachten, vrezen ze. Activisten hebben hun hoop daarom gevestigd op gerechtelijke actie. Withanage: “Alleen de rechtbanken zijn nog betrouwbaar. Daar zullen we ons recht gaan halen.”

Lees ook:

Sri Lanka heeft nu 60 ministers: ‘Ali Baba en de 40+ rovers’

Met verbijstering is gereageerd op de benoeming van 37 nieuwe ministers door de pas geïnstalleerde president van Sri Lanka, Ranil Wickremesinghe, waardoor het totaal aantal bewindslieden in het bankroete land op meer dan zestig uitkomt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden