Wapenleveranties

Gezwalk rond Poolse straaljagers toont de kwetsbaarheid van Oekraïnes buurlanden

null Beeld AFP
Beeld AFP

Polen is de draaischijf voor wapenleveranties aan Oekraïne. De mogelijke levering van straaljagers laat zien hoe het land daarbij op eieren loopt.

Ekke Overbeek

“Polen is bereid per direct en gratis al zijn MiG-29-straaljagers te verplaatsen naar de Amerikaanse legerbasis Ramstein en ze ter beschikking te stellen van de Amerikaanse regering.” Deze mededeling van het Poolse ministerie van buitenlandse zaken verraste vriend en vijand. Het Pentagon was er als de kippen bij om te weigeren: “Wij geloven niet dat het voorstel van Polen haalbaar is”.

Levering van straaljagers kan het Westen de oorlog intrekken. Dat gaat een flinke stap verder dan kleiner wapentuig dat discreet over de weg kan worden vervoerd. De Russen zien vanuit welk land eventuele straaljagers Oekraïne binnenvliegen en kunnen dat land als agressor aanmerken. Vandaar dat de Polen hun vliegtuigen onder Amerikaanse of Navo-vlag willen overdragen. Het Russische ministerie van defensie waarschuwde maandag Oekraïnes buren: “Het gebruik van vliegvelden van deze landen door Oekraïense militaire luchtvaart […] zal worden beschouwd als de betrokkenheid van deze staten bij een gewapend conflict”.

Maar aan de andere kant is passief toekijken hoe de Russische luchtmacht burgerdoelen vernietigt ook geen aanlokkelijk perspectief. Zeker niet in Polen, waar sympathie en begrip voor de Oekraïense strijd groot zijn. Polen was zelf vaak slachtoffer van Russische agressie en het land absorbeert op dit moment het gros van de vluchtelingenstroom. Polen heeft als voormalig Oostblokland nog straaljagers van Sovjetmakelij; 28 MiG-29’s waar Oekraïense piloten mee overweg kunnen.

Verantwoordelijkheid van de Navo

Direct na de aankondiging dat Polen zijn MiG’s – een derde van de Poolse luchtmacht – zal overdragen, reageerden militaire specialisten op televisie enthousiast. “Zeer positief”, meende Tomasz Drewniak, oud-generaal van de Poolse luchtstrijdkrachten. Zo ook oud-generaal Waldemar Skrzypczak: “Een heel goed besluit, omdat de Amerikaanse regering, en in principe de Navo, het materieel overdraagt aan het strijdende Oekraïne.” Oftewel: het is geen Poolse, maar een Navo-verantwoordelijkheid.

Maar even later bleek dat dus niet het geval. De Amerikaanse onderminister van buitenlandse zaken, Victoria Nuland, sprak van een ‘verrassingszet van de Polen’. De Poolse president Andrzej Duda had tenslotte de dag daarvoor nog stellig verklaard dat Polen geen MiG’s zou leveren: “Poolse MiG-29’s zijn Póólse MiG-29’s. En dat gaat niet veranderen.” En zo stond Polen na het omgekeerde besluit opeens alleen in het Russische vizier.

Polen is niet de enige die zwalkt in de straaljager-kwestie. Het begon met de Europese hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken, Josep Borrell, die op 27 februari aankondigde dat de EU voor 450 miljoen euro aan wapens ging leveren aan Oekraïne. Een deel van die steun zou bestaan uit het overdragen van MiG-29’s. Al snel bleek dat Bulgarije, Slowakije en Polen, de enige EU-landen die dit soort toestellen nog bezitten, niet gekend waren in dit Brusselse plan.

Uitnodiging voor een nieuwe wereldoorlog

De zaak kwam weer bovendrijven toen de Oekraïense president Volodimir Zelenski de Navo vroeg om een no-flyzone boven heel Oekraïne om het Russische geweld tegen burgerdoelen te stoppen. Zijn verzoek ging direct van tafel, als zijnde een uitnodiging tot een derde wereldoorlog. De Russische president Vladimir Poetin waarschuwde zaterdag alle landen die zouden meewerken aan een no-flyzone: “We zullen ze onmiddellijk beschouwen als deelnemers aan een militair conflict. Het maakt niet uit van welke organisaties ze lid zijn.”

Dan toch maar straaljagers leveren? Een dag later, afgelopen zondag, leek dat het plan van Washington. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Antony Blinken verklaarde in een interview met CBS: “De VS geven het groene licht aan Navo-landen als ze besluiten straaljagers te leveren aan Oekraïne”. De Polen besloten dus door dat groene licht te rijden, maar worden nu teruggefloten.

Het geharrewar over de MiG’s toont de kwetsbaarheid van Oekraïnes buurlanden. Een blik op de kaart leert dat de Navo-routes naar Oekraïne smal zijn. De Hongaarse premier Viktor Orbán, tot voor kort dikke vrienden met Poetin, verbiedt wapenleveranties via Hongaars grondgebied en ook Slowakije – afhankelijk van Russisch gas – staat niet te trappelen. Blijven over: Polen en Roemenië, waarvan Polen logistiek het best gepositioneerd is.

De luchthaven van Rzeszów in Zuid-Oost-Polen is veranderd in een Amerikaanse legerhub. Bij Lublin wordt een logistiek centrum uit de grond gestampt om hulpgoederen – mogelijk ook wapens – naar Oekraïne te sluizen. Elke leverantie maakt Polen in de ogen van Moskou meer partij in het conflict. Bijna 40 procent van ruim duizend geënquêteerde Polen is tegen wapenleveranties aan Oekraïne. In het geval van zware wapens, zoals tanks en vliegtuigen, is 54 procent tegen.

Vandaar dat anonieme officieren van de Poolse inlichtingendienst in gesprek met de nieuwssite Onet benadrukken dat bij wapenleveranties ‘drie dingen belangrijk zijn: zwijgen, zwijgen en nog eens zwijgen’.

Lees ook:

Poolse vrijwilligers staan klaar om Oekraïne te verdedigen: ‘Dit is ook onze oorlog’.

In Polen staan vrijwilligers klaar om buurland Oekraïne te verdedigen tegen het Russische leger. Ook politici en militairen steunen dat idee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden